Budapeszt. Węgrzy o Viktorze Orbanie i Peterze Magyarze

– Szczerze? Trudno mi sobie to wyobrazić – mówi mi Zsófi, gdy pytam ją o to czy Viktor Orbana stanie przed sądem. Rozmawiamy na placu Kossutha, przed węgierskim parlamentem. Zsófi jest jedną z tysięcy świętujących, jak to nazwali organizatorzy, „zmianę reżimu” nad Dunajem. Kilka godzin wcześniej, tuż po zaprzysiężeniu na premiera, Péter Magyar zapowiedział, że rozliczy 16 lat rządów poprzednika.

– Dla mnie to brzmi niewiarygodnie, może z powodu naszej kultury, może z powodu naszej historii, w której politycy nie ponosili odpowiedzialność za swoje rządy. Nie wiem, jak wielu Węgrów naprawdę wierzy w to, że Orban stanie przed sądem.

Tego nie wiadomo, ale chciałoby to zobaczyć dwóch na trzech Węgrów. Tak przynajmniej wynika z sondażu ośrodka Median.

– Nie tylko Orban powinien zostać rozliczony! – dodaje partner Zsófi i przypomina, jak poprzednia władza za publiczne pieniądze zalała Węgry plakatami i bilbordami z demonicznymi wizerunkami Wołodymyra Zełenskiego i Ursuli von der Leyen w kampanii, która z Kijowa i Brukseli miała zrobić największego węgierskiego wroga.

– Potrzebujemy pokoju i dyskusji, a ostatnie lata rządów Viktora Orbana to retoryka wojenna – puentuje para.

Péter Magyar doskonale wyczuł te nastroje. W swoim pierwszym wystąpieniu wiele mówił o pojednaniu. Szybko jednak dodał, że „nie ma pojednania bez sprawiedliwości, a ta wymaga konfrontacji„.

Jedną z pierwszych decyzji tutejszego rządu będzie powołanie nowego, niezależnego urzędu, który zajmie się odzyskaniem narodowego majątku. Według nowej władzy znaczna jego część została przywłaszczony przez poprzedników.

– Korupcja była powodem porażki Fideszu. Było tak źle, że nawet na prowincji przegrali – komentuje Rafael Cindrac. Z grupą przyjaciół oglądał wystąpienie nowego premiera na telebimach rozstawionych przed parlamentem. Tak jak Daniel Stomp, mieszkaniec Budapesztu.

– Trzeba zacząć od wymazanie korupcji! Trzeba zaszczepić ludziom w głowach, że nie ma na to już przyzwolenia, że nie można już tego robić.

Postulat walki z korupcją słyszałem na placu Kossutha wiele razy, w odpowiedzi na pytanie o priorytety nowej władzy.

Wielu Węgrów ma poczucie, że rosły im przez ostatnie lata tylko rachunki, gdy w orbicie poprzedniej władzy rosły fortuny.

István Gordon: – Mąż córki Orbana jest jednym z najbogatszych Węgrów – zauważa były dyrektor Węgierskiego Instytutu Kultury w Polsce. Mówi mi, że oczekiwania wobec nowej władzy nie są duże, lecz są olbrzymie.

Dlatego nad Dunajem zazgrzytało, gdy kilka dni temu Péter Magyar ogłosił nazwisko przyszłego ministra sprawiedliwości. Miał nim zostać jego… szwagier. Po fali oburzenia, na chwilę przed zaprzysiężeniem nowego premiera, Marton Mellethei-Barna zrezygnował z ubiegania się o stanowisko, choć podkreślił w internetowym wpisie, że jego nominacja „wcale nie wynikała z relacji rodzinnych” ani z wielu lat przyjaźni z bratem małżonki.

– Ta sytuacja podzieliła nas – mówi zwolennik zwycięskiej Tiszy, równocześnie wykazuje duże zrozumienie dla pierwszego wyboru Pétera Magyara.

– Obiektywnie patrząc, Mellethei-Barna był profesjonalistą i dobrym wyborem. Ale dobrze, że rządzący zareagowali na… nie powiedziałbym oburzenie, ale na reakcję społeczną, która nie była pozytywna.

Rafael Cindrac, także wyborca Tiszy: – To było kontrowersyjne, ale z drugiej strony zajmował się tematem wymiaru sprawiedliwości w kampanii wyborczej, więc na miejscu Pétera Magyara również sięgnąłbym po osobę, której ufam. Ale rozumiem poruszenie, bo tak działał reżim, który zmieniliśmy, przeciwko któremu głosowaliśmy.

– Czuję ulgę i szczęście, że Węgry wracają do demokracji i do Europy – mówi mi Mónika chwilę po tym, gdy razem ze świętującym tłumem odśpiewała „We are the champions”. To jeden z kawałków jaki słychać było na otwartej imprezie przed parlamentem.

– Chcemy powrotu do Europy! Moje dzieci są w wieku 7 i 10 lat, i nigdy nie doświadczyły życia, którego chcieliśmy, gdy wstępowaliśmy do Unii Europejskiej – dodaje Gergely Szabo Varady – jest nam coraz trudniej utrzymać poziom życia. Na co dzień pracuje z polskimi firmami i widzi jak po wejściu do Wspólnoty zmieniły się Polska i Węgry. Weszliśmy do Unii tego samego dnia, ale wielu Węgrów ma poczucie, że dziś są daleko w tyle za nami.

– Wy nie zrozumiecie tego, jakim to było dla nas ciężarem, że cała Europa mówiła, że nie wolno przy nas niczego mówić, bo za pięć minut wszystko będzie wiadome Putinowi – mówi z żalem István Gordon i przywołuje wypowiedź polskiego premiera. Po wyborczej porażce, Wiktor Orban nie zjawił się na unijnym szczycie na Cyprze. „Pierwszy raz od lat nie było na sali żadnych Rosjan obecnych, jeżeli państwo wiecie, o czym mówię…” – powiedział wówczas Donald Tusk do dziennikarzy. Ujawniane przed węgierskim wyborami nagrania pokazujące nad wyraz przyjazne relacje Orbana z Kremlem były gwoździem do politycznej trumny Fideszu.

– Partnerstwo z Rosją zostanie, może zostać, ale nie szpiegostwo, jak to było do tej pory – mówi Gordon.

O relacjach z Moskwą nowy premier nie wspomniał w expose ani słowem. Być może dlatego, że Węgrzy są dziś uzależnieni od rosyjskiej ropy i gazu, i nie mogą odciąć się od nich z dnia na dzień. Chcą to zrobić do 2035 roku.

Péter Magyar mówił za to o odzyskaniu unijnych funduszy. Bruksela zamroziła 18 mld euro dla Budapesztu w związku z łamaniem rządów prawa. Większość tej sumy przepadnie, jeśli do końca sierpnia nowy rząd nie zreformuje tutejszego wymiaru sprawiedliwości. Nowy premier ma większość konstytucyjną i już zapowiedział zmianę ustroju. Na razie jest odwilż w relacjach z Unią. Na budynku węgierskiego parlamentu ponownie powiewa flaga wspólnoty, a na sali posiedzeń słychać było unijny hymn.

– Péter Magyar wywodzi się z Fideszu, był człowiekiem Viktora Orbana, czy nie macie obaw, że stanie się drugim Orbanem? – dopytuję świętujących zwolenników Tiszy.

Gergely Szabo Varady: – Nie pozwolimy na to. Węgrzy są teraz pełni nadziei i oczekiwań, i jeśli nie zostaną spełnione to wyrażą swoje niezadowolenie w kolejnych wyborach. Widzę w nowym rządzie parę obiecujących rzeczy jak propozycja, by wprowadzić kandecyjność premiera. Polityk nie mógłby być szefem rządu dłużej niż 8 lat. To dobry pomysł. Uważam, że Orbana zgubiło to, że zbyt długo był u władzy. To go w jakimś sensie skorumpowało.

Rafael Cindrac: – Dali nam nadzieję, teraz muszą dowieźć rezultaty.

Daniel Stomp: – W kampanii wyborczej złożyli wiele obietnic i zapewne nie wszystkie da się zrealizować. Ale intencje są dobre. Początek jest obiecujący.

– Nawet jeśli Péter Magyar okaże się złym człowiekiem, to wierzę w demokrację i wierzę, że możemy ponownie się zjednoczyć i odsunąć go od władzy w głosowaniu – puentuje 21-letnia Kamarás Szellő. Bonifác Tóth, jej kolega, równolatek dodaje: W sumie nie pamiętamy świata bez Viktora Orbana.

Nie pamiętają więc kampanii z 2010 roku, która Orbanowi dała pełnię władzy. I nie pamiętają, że 16 lat później, na fali identycznych haseł, jakie na sztandardach niósł Fidesz: walki z korupcją czy poprawy sytuacji ekonomicznej Wegrów, Magyar i jego Tisza przejęły stery władzy nad Dunajem. W pewnym sensie historia zatoczyła koło, pytanie czy się nie powtórzy…

W tłumie świętujących na placu Kossutha widzę biało-czerwone barwy.

– Przyjechaliśmy z Limanowej! – mówi Czesław Szynalik, jest w Budapeszcie z trzema kompanami.

– Wstaliśmy o drugiej w nocy, żeby zobaczyć zaprzysiężenie! Chcę być świadkiem tego wydarzenia i poczuć ten entuzjazm jaki był u nas w 1989 roku…

– Aż tak?! – dopytuję, mając wątpliwości czy porównanie do upadku komuny w Polsce jest tu właściwe.

– Tak! – odpowiada stanowczo rodak.

Gdy kończę pisać tę korespondencję, zbliża się pierwsza w nocy. Jestem po drugiej stronie Dunaju, naprzeciwko węgierskiego parlamentu. Rzeka niesie muzykę i radość wciąż bawiącego się na placu Kossutha tłumu. Zabawa trwa. O świcie przyjdzie życie.