W Muzeum Sztuki Nowoczesnej zobaczyłam wystawę roku. Mogłaby się znaleźć w każdym prestiżowym muzeum na świecie. „Kwestia kobieca” to malarska i rzeźbiarska podróż przez ponad 500 lat obecności kobiet w sztuce. Obrazu dopełnia równoległa wystawa „Miasto kobiet”. MSN na najbliższe miesiące zmienia się w Muzeum Kobiet.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Weszłam na wystawę, gdy jeszcze powstawała. Część prac stała owinięta w folię lub wyłaniała się ze skrzyń. Zamarkowane opisy dawały pole do wyobraźni. Wielu autorek nie byłam w stanie rozszyfrować. Ale czułam niesamowite doświadczenie zanurzenia się w kobiecym, twórczym żywiole. Zdałam sobie sprawę, że artystki zapełniające piętro w MSN, i te z wystawy, i te patrzące z perspektywy odbiorców, tworzą rzekę talentów płynących od stuleci.
Alison M. Gingeras wybrała na wystawę 190 prac artystek z całego świata. Są wśród nich Alina Szapocznikow, surrealistyczna malarka Leonor Fini, amerykańska fotografka Cindy Sherman, Marlene Dumas, pierwsza artystka, która ma stałą wystawę w Luwrze, Angelika Kauffmann, szwajcarsko-austriacka malarka. Ale odnajdujemy też twórczynie, których nazwisk muszą się uczyć nie tylko odwiedzający, ale i kuratorzy z MSN. Przyznają się do tego z uśmiechem. W nagromadzeniu artystek z różnych epok, stylów i miejsc tkwi wyjątkowość tej ekspozycji.
Amerykanka Alison M. Gingeras czuje nie tylko sztukę kobiet, ale i Warszawę. Parę lat temu, w tymczasowej siedzibie MSN nad Wisłą, wraz z Natalią Sielewicz przygotowała „Opowieści okrutne”, wystawę Aleksandry Waliszewskiej, przebój wśród odwiedzających. Teraz Gingeras weszła do MSN ze śmiałą wizją. Śnieżnobiałe ściany, na które postawili architekci muzeów, przemalowała na mocne kolory. Zieleń, czerwień, bordo osadzają prace kobiet w tradycji muzealnej. Artystki nie objawiły się nagle. Były w sztuce od wieków. Teraz dostały głos. Gingeras buduje wystawę czytelnie. Ekspozycja podzielona jest na dziewięć rozdziałów poświęconych różnym doświadczeniom, wątkom i sposobom ich wyrażania.
We wstępie do wystawy autorzy przypominają esej Lindy Nochlin z 1971 r. „Dlaczego nie było wybitnych kobiet artystek?”. Autorka wskazywała bariery społeczne, ekonomiczne, płci blokujące zaistnienie kobiet w głównym nurcie sztuki. Esej był przełomem w dyskusji o miejscu artystek w historii i teraźniejszości. Tytuł wystawy „Kwestia kobieca” nawiązuje do funkcjonującej od XV w. we Francji formuły „spór o kobiety”. Do sporu w latach 80. włączyła się Guerrilla Girls, anonimowa feministyczna grupa artystyczna z Nowego Jorku. Na wystawie można zobaczyć ich słynny plakat „Czy kobiety muszą być nagie, by trafić do Met Museum?”. Wystawa w MSN odpowiada: nie.
Motywem przewodnim wystawy jest autoportret. Kobiety artystki przyglądają się sobie. Malują się z paletą, pędzlem, narzędziami służącymi do tworzenia, a nie do domowej krzątaniny. Dostajemy przegląd od słynnego autoportretu Cathariny van Hemessen, z połowy XV w., która mogła malować dzięki wsparciu ojca, po współczesne obrazy rodzących kobiet. Ich realizm łączy się z metaforą wydobywania się z bezpiecznego, matczynego ciepła. Krzyk to pierwsza reakcja na świat.
Kobiety nie erotyzują swoich ciał. Portretują się bez upiększeń. Widać to np. w rzeźbie Katarzyny Górnej z humorem, a jednocześnie bez filtra odwzorowującej swoje ciało. Jest w tych pracach odwaga płynąca z uwolnienia się od męskiego oka. Podobnie jak na autoportrecie Celi Paul, malarki i partnerki Luciena Freuda. Sportretowała swoje dojrzałe ciało wbrew uprzedmiotowiającej narracji Freuda. Tę wolność i odwagę w eksperymentowaniu widać na wystawie bardzo mocno. Ważny jest wątek przemocy. To kobiece doświadczenie oczywiste jak oddychanie.
Artemisia Gentileschi, włoska malarka barokowa, w obrazie „Zuzanna i starcy” przedstawia kobiety jako ofiary przemocy, ale zarazem umiejące walczyć o siebie. Sama była ofiarą gwałtu. Podczas procesu poddano ją torturom. Namalowała m.in. „Judytę zabijającą Holofernesa”. Współczesna Miriam Cahn na przemoc odpowiada obrazem „Konieczność oddania ciosu”. Chronologia nie jest ważna, liczy się opowieść. Wystawę zamyka rozdział „Macierzyństwo”. Rola przypisywana kobietom jako podstawowa stanowi finał drogi. Ale można odwrócić trasę i wejść do tej sali przez olbrzymią instalację autorstwa Karoliny Jabłońskiej. Praca nawiązuje do strajków kobiet. Odwrócenie perspektywy uświadamia, że w kwestii kobiet wiele się zmieniło. Pokazują to kuratorki wystawy „Miasto kobiet”. Ale mimo 500 lat udowodnionej obecności jest jeszcze wiele do wywalczenia.
