Na człowieku, który miał zaprosić Wojciecha Balczuna do cypryjskiej spółki-córki rosyjskiej kolei, ciążyły kiedyś poważne zarzuty korupcyjne — ustalił „Newsweek”. W ślad za wywiadem, którego minister aktywów państwowych udzielił TVP, uściślamy kilka zaprezentowanych w nim informacji.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że czytasz „Newsweeka”
Foto: Newsweek
Przypomnijmy. W najnowszym numerze tygodnika „Newsweek Polska” pytamy, czy służby specjalne prześwietliły biznesowych partnerów oraz przeszłość Wojciecha Balczuna. Opisujemy zależną od rosyjskich kolei cypryjską spółkę córkę, w radzie której zasiadał Wojciech Balczun, przybliżamy jego długą relację biznesową z austriackim ekspertem, który całą swoją karierę zbudował na kontaktach z Rosjanami oraz zwracamy uwagę na byłego pułkownika milicji, z którym Balczun wszedł w ukraiński bursztynowy biznes.
W odpowiedzi na publikację „Newsweeka” minister aktywów państwowych jeszcze tego samego wieczoru udzielił dość obszernego, zapowiadanego już w weekend, wywiadu Telewizji Publicznej. Odniósł się w nim do kolejnych wątków naszego tekstu, ale dopytywany o nie przez Justynę Dobrosz-Oracz powtarzał formuły z już raz przesłanych „Newsweekowi” odpowiedzi (które cytowaliśmy) oraz nad wyraz oszczędnie operował konkretami. W kilku momentach rozminął się z prawdą.
— Resort wiedział, że publikacja nadchodzi, dlatego wywiad został zaplanowany jeszcze w weekend, Balczun zaprosił na niego na swoim Facebooku jeszcze w niedzielę. Z tego, co wiem Kierownik (Donald Tusk — przyp. red.) zastosował wobec ministra klasyczną dla siebie metodę. Wysłał jasny komunikat: to twój cyrk, musisz radzić sobie sam — słyszymy od naszych źródeł.
Wspólnik ministra Balczuna & korupcyjna afera w Czechach
Jak poinformowaliśmy jako pierwsi, w marcu 2015 r. Wojciech Balczun (z czym się wcześniej nie afiszował) zasiadł w radzie dyrektorów kolejowej spółki Far East Land Bridge Limited (FELB). Zarejestrowana na Cyprze, z siedzibą w Wiedniu zajmowała się rozwojem alternatywnego dla transportu morskiego i lotniczego połączenia Azji z krajami zachodniej Europy. Z jej usług korzystały np. BMW, Volvo, Daimler, Samsung czy LG. Jak sprawdziliśmy, ponad 75 proc. udziałów w spółce FELB miała wtedy grupa RŻD, czyli rosyjskie koleje państwowe, którym szefował wtedy „kolejarz Putina”, przyjaciel dyktatora Władimir Jakunin.
— Przez 12 lat byłem menadżerem, ekspertem, dzięki restrukturyzacji, której dokonałem w PKP Cargo, moje nazwisko coś znaczyło, więc w międzyczasie zasiadałem w kilkudziesięciu radach nadzorczych. Ta z mojej perspektywy nie była ważną radą, dlatego, że zostałem zaproszony przez właściciela mniejszościowego, austriackiego, spółki logistycznej, która organizowała przewozy pomiędzy Chinami a Europą Zachodnią, to był taki w pewnym momencie bardzo modny temat i wszyscy się rzucili, aby takie przewozy efektywnie organizować. On mnie zaprosił do tej rady, a w związku z tym, że nie odbyło się żadne posiedzenie rady przez rok, kiedy tam byłem ani nie otrzymałem żadnego wynagrodzenia, z tej rady zrezygnowałem — wyjaśniał minister Wojciech Balczun w TVP INFO.
Przyglądamy się więc strukturze własnościowej firmy Far East Land Bridge Limited (FELB). Jak wynika z dokumentów i na co zwracaliśmy już uwagę, we wspomnianym przez ministra momencie większość udziałów posiadają w niej rosyjskie koleje. RŻD dysponuje ponad 75-proc. pakietem akcji. Oprócz RŻD w dokumentach występują jeszcze obywatel Izraela Oded Harel (5,9 procent), obywatel Wielkiej Brytanii Nissim Levy (5,8 proc.) oraz zarejestrowana na Cyprze spółka Nibro Capital Management Limited (12,8 proc.). Austriaków na tej liście brak, więc musiało dojść do pomyłki lub przejęzyczenia. Ministerstwo prostuje ją po naszych pytaniach i informuje, że pana Balczuna do FELB zaprosił Oded Harel.
Udziałowcy FELB, cypryjskiej spółki-córki rosyjskich kolei, w radzie nadzorczej której zasiadał Wojciech Balczun
Foto: Newsweek
— Nibro to jakiś niezidentyfikowany cypryjski wehikuł, skryć się mógł za nim każdy, kto chciał na wyspie inwestować pieniądze. Udziały w FELB w tym czasie poza RŻD mieli jeszcze obywatel Wysp Brytyjskich żydowskiego pochodzenia oraz obywatel Izraela, który robił interesy w Czechach — mówi nam osoba zaznajomiona ze sprawą.
Jak ustalamy ten ostatni to właśnie Oded Harel. Na początku wieku o biznesmenie usłyszeli Czesi w związku z podejrzeniem dużej afery w rządzie Milosa Zemana dotyczącej przetargu na autostradę D47. Projekt trzeba było wstrzymać, bo zaszło podejrzenie, że firma Shiran, w której Harel był wspólnikiem, chce budować drogę bez przetargu i nad wyraz zawyżając koszty, w dodatku firma w Rosji była w tym czasie oskarżana o zaangażowanie w pranie brudnych pieniędzy.
Cytat artykułu poświęconego spółce SHIRAN, w której wspólnikiem był Oded Harel
Foto: Radio Free Europe
Jak donosiły czeskie media w 2003 r. prezes Shiran, Shimon Jakobson, wraz z Odedem Harelem i kilkoma obywatelami rosyjskimi zasiadał w organach statutowych czeskich firm zajmujących się wszystkim: od turystyki po nieruchomości i doradztwo finansowe.
„Pod koniec lat 90. Jakobson i Harel byli badani przez czeską policję pod kątem domniemanych kontaktów z rosyjską mafią. Większość firm, w których pełnią oni funkcje statutowe, należy do nieznanych firm z siedzibą na Cyprze. Śledztwo ujawniło również, że wielu rzekomych rosyjskich gangsterów zatrzymywało się w hotelach U Sixtu i Schweiger w Pradze, należących do Jakobsona” — donosiło Radio Free Europe, cytując uznany czeski magazyn „Respekt”.
Warto dodać, że 24 marca 2015 r. do rady nadzorczej FELB poza Wojciechem Balczunem (figurującym w dokumentach jako Wojciech Balczum) wchodzą Pavel Sokolov (Rosjanin), Gennady Bessonov (Rosjanin), Wilhelm Patzner (Austriak) oraz Thomas Kargl (Austriak). Sylwetkę ostatniego — późniejszego akuszera współpracy kolei austriackich z Rosjanami — obszernie pisaliśmy w „Newsweeku”.
Balczun się myli. Jakunin był już wtedy objęty sankcjami
— Czy wiedział Pan, że RŻD miało w tamtym czasie 75 procent udziałów w spółce FELB — dopytywała we wspomnianym już wywiadzie redaktor Justyna Dobrosz-Oracz.
— Pan Jakunin w tamtym czasie, a pamiętajmy, że mówimy o czasach sprzed 10 lat, był szefem UIC, czyli światowej organizacji zrzeszającej koleje z siedzibą w Paryżu…
— Był objęty już wtedy amerykańskimi sankcjami?
— Nie było żadnych sankcji. Były normalne procedury. Nie mógłby zasiadać w UIC w Paryżu reprezentując koleje oficjalnie.
Ta informacja wymaga lekkiego doprecyzowania. Faktycznie, Jakunin — KGB-ista z wieloletnim doświadczeniem, druh Władimira Putina z leningradzkiej spółdzielni „Oziero” — został wybrany na szefa UCI 12 grudnia 2012 r., a potem wybrany po raz kolejny w grudniu 2014 r. Ale nie jest prawdą, że nie ciążyły na nim sankcje. Po ataku Rosjan na Krym w marcu 2014 r. Jakunina spotkały sankcję ze strony USA (zakaz podróży do Stanów Zjednoczonych oraz zamrożenie wszystkich aktywów, a także zakaz prowadzenia z nim biznesów przez firmy z USA) oraz Australii (niemal tożsame).
Zwróciła na to uwagę Klementyna Suchanow, dziennikarka i aktywistka, która po wywiadzie ministra aktywów państwowych dla TVP INFO napisała na platformie X tak:
„Jakunin, proszę pana, był objęty sankcjami amerykańskimi w związku z zajęciem Krymu przez Rosję, a w Europie chroniły go liczne znajomości na wysokich stanowiskach, trwa to zresztą do dzisiaj. Razem z Małofiejewem rozkręcał ultra-prawicową międzynarodówkę w służbie Moskwy”.
x.com
Wspominaliśmy o tym w „Newsweeku”. Rosyjskie koleje pod rządami Jakunina co najmniej dwa razy starały się o przejęcie PKP Cargo (między innymi w 2011 r., kiedy Balczun był ich szefem). Później Jakunin odszedł z RŻD, aby za pieniądze Kremla zająć się budowaniem w Europie międzynarodówki, która oficjalnie promowałaby konserwatywne wartości, a nieoficjalnie rozbijała jedność Zachodu, szerząc kremlowską propagandę.
— Pan się tym specjalnie nie chwalił — zwróciła uwagę w przywoływanym ciągle wywiadzie dla TVP INFO dziennikarka.
— Ja nawet o tym nie pamiętałem. Jestem międzynarodowym menadżerem, zapraszają mnie do różnych projektów […] Nie mam absolutnie ani jednego elementu w tej mojej karierze, którego bym się wstydził — zapewniał minister.
Partnerzy Balczuna od bursztynu
— A partnera biznesowego jakiegoś, którego by się pan wstydził? — pytała dalej dziennikarka, nawiązując do naszego tekstu.
— Partnera biznesowego mam jednego, z którym projekt nie wyszedł i jeżeli miałbym podjąć decyzję jeszcze raz o zaangażowaniu się w ten projekt, to bym się w niego nie zaangażował — odpowiedział minister Balczun, doprecyzowując, że chodzi o biznes bursztynowy w Ukrainie (w który menadżer miał zainwestować tylko 3,5 tysiąca dol.). — Projekt nie wyszedł, była pandemia, potem wybuchła wojna w UA [Ukranie – przyp. red.]. Partnerzy i inwestorzy niespecjalnie chcieli zrozumieć tę sytuację. Na koniec umorzyłem swoje akcje.
Wspomniany przez ministra partner biznesowy to zapewne szczeciński biznesmen Jerzy Dominik K. Należąca do niego firma Amos Investments była obok Balczuna jednym z trzech partnerów, którzy zakładali na Ukrainie Aurum Polonez. Jak ustalili dziennikarze TVN24, K. od dwóch lat podejrzewany jeszcze o udział w zorganizowanej grupie przestępczej zajmującej się wyłudzeniem VAT-u oraz praniem brudnych pieniędzy. Lata temu został też zatrzymany w związku ze śledztwem dotyczącym działającej na Pomorzu mafii paliwowej.
Ale ciągle w cieniu pozostaje drugi partner Wojciecha Balczuna, to Mykola Niemcow, prywatnie jego kolega, były podpułkownik milicji z obwodu czerniowieckiego, potem szef bezpieczeństwa w zarządzanej przez Polaka Ukrzaliznyci. To między innymi jego kontakty miały pozwolić Aurum Polonez na wejście w ukraiński bursztynowy biznes. Dziś — jak opisywaliśmy — Niemcow odnajduje się w podległych ARP spółkach i ma mieć znaczący udział w rozwijaniu wspólnych, polsko-ukraińskich przedsięwzięć. Od 21 października zajmuje się organizowaniem w Kijowie przedstawicielstwa firmy Polimex-Mostostal.
Czy Balczun ma dostęp do informacji niejawnych?
Przygotowując tekst dla „Newsweeka” z pytaniem o to, czy przeszłość biznesowa oraz partnerzy pana Wojciecha Balczuna były sprawdzane, zwróciliśmy się do ABW oraz Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. KPRM do dzisiaj milczy w tej sprawie, ABW odmówiła odpowiedzi na to pytanie.
Pytanie padło też na antenie TVP.
— Był pan, panie ministrze, weryfikowany przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego?
— Proszę zapytać służby państwa, zakładam…
— Ale ma pan dostęp do informacji niejawnych?
— To jest oczywista prerogatywa i przynależność do funkcji, którą pełnię. Minister konstytucyjny w sposób naturalny otrzymuje dostęp do informacji, po — jak zakładam — pełnym sprawdzeniu przed powołaniem mnie na takie stanowisko.
Przed kamerami Wojciech Balczun potwierdził też informacje, które jako pierwszy ujawnił Mariusz Gierszewski z Radia ZET. Jak z nich wynika, minister miał sam zwrócić się do ABW z prośbą o dodatkowe „dokładne prześwietlenie” (w telewizji minister zaprzeczył jednak, aby to publikacje medialne były głównym powodem wystosowania takiej prośby).
— Minister nie potrzebuje do tego żadnej zgody ABW. Wniosek o poświadczenia szersze niż te ministerialne, takie jak np. NATO-wskie, może złożyć każdy. Jest formularz, wypełnia się ankietę, rusza sprawdzenie. Gdyby ktoś chciał się tutaj dopatrywać złej woli, wysyłanie takich pism do ABW mógłby uznać za granie na czas, bo taki dokument nie uruchamia żadnej procedury — mówi „Newsweekowi” osoba związana ze służbami. Ciągle otwarte pozostaje też pytanie, dlaczego taki wniosek został wystosowany dopiero teraz.
Do momentu oddawania tego tekstu do publikacji nie było wiadomo, czy ABW odpowiedziało już w jakikolwiek sposób na prośbę pana ministra. Natomiast on sam we wpisie na Facebooku poinformował, że „dzięki pomocy żony oraz współpracowników zakończył prace nad ankietą bezpieczeństwa”.
Czytaj również: Wojciech Balczun i Bartłomiej Babuśka znają się i współpracują od lat. Dziś stanowią tandem, który zarządza spółkami państwowymi
