Szokujące zmiany w tropikach. Rośliny się rozstroiły

Od dawna dyskutuje się o wpływie zmiany klimatu na rośliny. Namacalne dowody mamy choćby w naszych domach. Informowaliśmy m.in., że przydomowe ogrody i parki Europy Środkowej i Zachodniej stają się coraz bardziej pokryte śródziemnomorskimi roślinami. A im to pasuje, bo dostosowują się do zmieniających się warunków pogodowych.

Zmiana klimatu wpływa nie tylko na temperatury czy opady. Coraz wyraźniej widać ich skutki także w biologicznym kalendarzu roślin. Najnowsze analizy wskazują, że rośliny tropikalne kwitną dziś nawet o kilka miesięcy wcześniej lub później niż w przeszłości, co może poważnie zaburzyć funkcjonowanie ekosystemów.

To szczególnie niepokojące, ponieważ moment kwitnienia roślin musi być zsynchronizowany z aktywnością zapylaczy oraz zwierząt rozsiewających nasiona i zjadających owoce. Gdy ta równowaga zostaje zachwiana, cały ekosystem może przestać działać prawidłowo.

Jak donosi „The Guardian”, naukowcy przeanalizowali okazy muzealne 33 gatunków roślin tropikalnych z lat 1794-2024, pochodzące m.in. z: Brazylii, Ekwadoru, Ghany i Tajlandii. Są to regiony należące do najbardziej różnorodnych biologicznie na Ziemi, ale jednocześnie wciąż słabo zbadane.

Analiza pokazała, że okresy kwitnienia przesuwają się średnio o około dwa dni na każdą dekadę. W praktyce oznacza to jednak znacznie większe różnice dla konkretnych gatunków.

Niektóre rośliny reagują na zmiany klimatyczne wyjątkowo silnie. Brazylijskie drzewo szarłatu kwitnie dziś nawet 80 dni później niż w latach 50. XX w. Z kolei ghański krzew grzechotnika rozpoczął kwitnienie o około 17 dni wcześniej niż w połowie ubiegłego stulecia. Tak duże przesunięcia mogą prowadzić do poważnych zaburzeń w relacjach między roślinami a zwierzętami.

Ekosystemy działają jak bardzo złożona sieć powiązań. Jeśli jeden element przestaje pasować do pozostałych, skutki mogą być odczuwalne na wielu poziomach.

Ptaki migrujące mogą pojawić się w danym miejscu po okresie kwitnienia, przez co nie znajdą nektaru. Rośliny nie zostaną zapylone, jeśli zapylacze pojawią się w innym czasie. Zwierzęta owocożerne mogą nie mieć dostępu do owoców, gdy zwykle ich potrzebują. W efekcie mogą rozpadać się całe łańcuchy pokarmowe.

Przez lata sądzono, że regiony tropikalne będą mniej wrażliwe na zmiany klimatyczne, ponieważ w ciągu roku temperatury zmieniają się tam stosunkowo niewiele. Badanie pokazuje jednak, że było to błędne założenie.

Tropiki zajmują około jedną trzecią powierzchni Ziemi i jednocześnie są najbardziej zróżnicowanymi biologicznie ekosystemami planety. Co roku odkrywa się tam nawet około 180 nowych gatunków roślin.

Jak można przeczytać w artykule opublikowanym w „Plos One” zdaniem naukowców zmiany w czasie kwitnienia mogą wywołać „kaskadowe skutki dla całych ekosystemów.” Jeśli rośliny – będące podstawą wielu sieci pokarmowych – przestaną być zsynchronizowane z innymi organizmami, konsekwencje mogą dotknąć także zwierząt, w tym zagrożonych naczelnych.

Eksperci podkreślają również, że tropiki wciąż pozostają jednym z najmniej poznanych obszarów badań nad wpływem zmian klimatycznych na przyrodę. Naukowcy ostrzegają, że różne elementy ekosystemów reagują na zmieniający się klimat w różnym tempie. Gdy rośliny, owady i zwierzęta przestają być zsynchronizowane, tracą na tym wszystkie organizmy – włącznie z ludźmi.

Spadek bioróżnorodności w tropikach może bowiem wpłynąć na stabilność ekosystemów, od których zależy funkcjonowanie całej planety.