Zmiany w prawie spadkowym oznaczają istotne ograniczenia dla osób, które zostały pominięte w testamencie. Z nowych zasad wynika, że nawet członkowie najbliższej rodziny nie zawsze będą mogli liczyć na zachowek, jeśli nie zostali ujęci przez spadkodawcę. Nowelizacje zawężają bowiem krąg osób realnie uprawnionych do dochodzenia takiego świadczenia i jednocześnie ułatwiają proces wydziedziczenia.
Komu przysługuje zachowek?
Zachowek nadal przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom zmarłego, ale nowe przepisy sprawiają, że łatwiej można pozbawić ich tego prawa. Wydziedziczenie musi zostać wyraźnie wskazane w testamencie i opierać się na konkretnych powodach. Wśród nich wskazano między innymi popełnienie ciężkiej zbrodni przeciwko spadkodawcy. Oznacza to, że nawet osoby należące do najbliższego kręgu rodzinnego nie mają już tak silnej ochrony jak wcześniej, jeśli zostały pominięte w ostatniej woli zmarłego.
Jak wyjaśniła adwokat Paulina Iwanowicz w rozmowie z Infor.pl, zachowek jest rozwiązaniem prawnym, które z jednej strony chroni swobodę testowania, a z drugiej zapewnia podstawowe zabezpieczenie najbliższym członkom rodziny. Co do zasady jego wysokość wynosi połowę wartości udziału spadkowego, jaki przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym. W szczególnych przypadkach, takich jak małoletniość albo trwała niezdolność do pracy, wysokość zachowku wzrasta do dwóch trzecich wartości tego udziału.
Nowe przepisy
Nowe przepisy wpływają jednak nie tylko na sam dostęp do zachowku, ale także na sposób jego liczenia. Do masy spadkowej doliczany jest tzw. fundusz założycielski fundacji rodzinnej, jeśli nie został wymieniony w testamencie. Wyjątek dotyczy funduszy utworzonych ponad dziesięć lat przed otwarciem spadku. To oznacza, że przy obliczaniu należnego zachowku trzeba brać pod uwagę dodatkowe elementy, które wcześniej nie zawsze były w ten sposób traktowane.
Osoby, które zachowują prawo do zachowku, mogą dochodzić swoich roszczeń na dwa sposoby. Pierwszym jest wezwanie do zapłaty, a drugim skierowanie sprawy do sądu i wytoczenie powództwa. W praktyce oznacza to, że pominięcie w testamencie nie zamyka automatycznie drogi do dochodzenia pieniędzy, ale wymaga odpowiednich działań ze strony uprawnionego.
Trzeba też pamiętać o terminach. Roszczenia o zachowek przedawniają się po pięciu latach od otwarcia testamentu. To sprawia, że osoby chcące dochodzić swoich praw nie powinny zwlekać z reakcją. Zanim jednak sprawa trafi do sądu, zalecane jest podjęcie próby ugodowego rozwiązania sporu. W obliczu nowych przepisów prawo spadkowe staje się jeszcze ważniejszym obszarem dla rodzin planujących dziedziczenie, bo nawet najbliżsi krewni nie zawsze mogą być pewni udziału w spadku.
FAQ – Kto dostaje spadek?
Czym jest dziedziczenie ustawowe?
To dziedziczenie, które ma zastosowanie wtedy, gdy zmarły nie zostawił testamentu albo gdy testament jest nieważny. W takiej sytuacji o tym, kto otrzyma spadek, decydują przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 931–940.
Kto dziedziczy w pierwszej kolejności?
Najpierw do spadku powołani są małżonek i dzieci zmarłego. Co do zasady dziedziczą oni razem, a udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całego spadku.
Kto dziedziczy, jeśli zmarły nie miał dzieci?
Jeżeli zmarły nie pozostawił dzieci, do dziedziczenia dochodzą małżonek i rodzice. W dalszej kolejności przepisy przewidują także udział rodzeństwa zmarłego oraz zstępnych rodzeństwa, jeżeli wcześniej powołani spadkobiercy nie mogą dziedziczyć.
Czy wnuki mogą odziedziczyć spadek po dziadkach?
Tak. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego dzieciom, czyli wnukom zmarłego. To oznacza, że wnuki mogą wejść w miejsce swojego rodzica przy dziedziczeniu ustawowym.
Kto dziedziczy, gdy zmarły nie miał żadnej bliskiej rodziny?
Jeżeli nie ma małżonka, zstępnych, rodziców, rodzeństwa, ich zstępnych, dziadków ani pasierbów, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeśli nie da się go ustalić albo znajdowało się ono za granicą — Skarbowi Państwa.
