Kto może wystartować w wyborach samorządowych? Długa lista ograniczeń

Już wiadomo, że wybory samorządowe odbędą się 7 kwietnia 2024 roku. Jak poinformował Donald Tusk, po spotkaniu z prezydentem Andrzejem Dudą, Polacy w pierwszą niedzielę kwietnia wybiorą lokalne władze. Będzie to zaledwie tydzień po Wielkanocy. Druga tura wyborów samorządowych odbędzie się 21 kwietnia. Wynika to bezpośrednio z ustawy, która stwierdza, że między pierwszą a drugą turą muszą minąć dwa tygodnie.

Wybory samorządowe wyłonią członków rad gmin, powiatów i sejmików wojewódzkich, ale także wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. W kwietniu 2024 roku mieszkańcy stolicy wybiorą także radnych dzielnic m.st. Warszawy. Wybory na te funkcje są powszechne, równe, bezpośrednie oraz odbywają się w głosowaniu tajnym.

Wójt, burmistrz lub prezydent miasta wykonują uchwały rady gminy i zadania gminy określone przepisami prawa. W gminie, w której siedziba władz znajduje się w mieście położonym na terytorium tej gminy, organem wykonawczym jest burmistrz. Z kolei w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców organem wykonawczym jest prezydent miasta. Kto może wystartować w wyborach samorządowych i starać się o te posady?

Wójtem, burmistrzem lub prezydentem może zostać obywatel Polski mający prawo wybierania w tych wyborach, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 25 lat. Warto tutaj zaznaczyć, że wystartować w wyborach samorządowych na wójta, burmistrza lub prezydenta może osoba, która nie musi stale zamieszkiwać na obszarze gminy, w której kandyduje.

Zupełnie inaczej wyglądają wymagania dla kandydatów na radnych. Kto może wystartować? Po pierwsze, w przeciwieństwie do kandydata np. na wójta, przyszły radny musi stale zamieszkiwać na obszarze gminy, w której kandyduje. Inne są także wymagania co do wieku. Wystartować w wyborach na radnego może każdy, kto najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat.

Kto nie może wystartować w wyborach samorządowych? Co zrozumiałe, prawa wybierania nie mają osoby pozbawione praw publicznych lub ubezwłasnowolnione prawomocnym orzeczeniem sądu. 

Pozbawione tego przywileju są także te osoby, które są pozbawione praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu. Oprócz tego, zgodnie z Kodeksem wyborczym, nie ma prawa wybieralności w wyborach wójta w danej gminie osoba, która została uprzednio dwukrotnie wybrana na wójta w tej gminie. 

Przepis ten nie dotyczy jednak wyboru na wójta przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2018 r. Oznacza to, że ograniczenie będzie po raz pierwszy stosowane w wyborach samorządowych w 2029 r.

Wybory samorządowe odbędą się 7 kwietnia a to oznacza, że termin zgłaszania kandydatów na wójtów, burmistrzów i prezydentów miast upływa 14 marca. Wynika to z faktu, że kandydatów zgłasza się do gminnej komisji wyborczej najpóźniej w 24. dniu przed dniem wyborów do godziny 16:00. Co w sytuacji, kiedy nie zgłosił się żaden kandydat lub tylko jeden z nich? Wtedy komisja wyborcza zachęca, poprzez rozplakatowanie obwieszczeń, do dokonania dodatkowych zgłoszeń. Ten scenariusz zakłada, że, licząc od dnia rozplakatowania obwieszczeń, termin zgłaszania kandydatów ulega przedłużeniu o pięć dni.

O czym jeszcze warto pamiętać przy nadchodzących wyborach? Bardzo ważne jest również to, że kandydat na wójta nie może jednocześnie kandydować na to stanowisko w innej gminie. Może natomiast startować do rady gminy, jednak tylko tej, w której kandyduje na wójta. Przyszły wójt nie może także kandydować jednocześnie do rady powiatu i do sejmiku województwa.