W czwartek, 19 czerwca 2025 roku, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) ogłosił wyrok w sprawie C-396/24, rozpatrywanej na wniosek Sądu Okręgowego w Krakowie. Dotyczyła ona zasad rozliczeń pomiędzy konsumentem a bankiem po unieważnieniu umowy kredytowej zawierającej klauzule abuzywne. TSUE uznał, że obowiązująca dotąd w Polsce tzw. teoria dwóch kondykcji, zgodnie z którą każda ze stron mogła niezależnie dochodzić zwrotu spełnionego świadczenia, jest sprzeczna z unijną dyrektywą 93/13 o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich.
Wyrok TSUE a tzw. teoria dwóch kondykcji
TSUE zakwestionował obowiązującą w polskiej praktyce sądowej tzw. teorię dwóch kondykcji, która dotychczas dominowała w krajowym orzecznictwie. Pozwalała ona bankom dochodzić zwrotu całego wypłaconego kapitału, niezależnie od wysokości dokonanych przez konsumenta spłat. Trybunał uznał, że takie podejście narusza przepisy unijnej dyrektywy o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich.
Zdaniem TSUE konsument może żądać od banku jedynie nadpłaconej kwoty ponad wypłacony kapitał, natomiast bank może dochodzić zwrotu tylko wówczas, gdy suma spłat była niższa niż wartość przekazanego kredytu. W praktyce oznacza to odejście od wymogu składania kontrpozwów przez banki i uproszczenie procedur sądowych.
Co oznacza wyrok TSUE dla polskiego orzecznictwa?
Orzeczenie TSUE będzie miało istotny wpływ na toczące się w Polsce sprawy dotyczące kredytów frankowych. Trybunał przypomniał, że sądy krajowe są zobowiązane do stosowania prawa unijnego w sposób zapewniający pełną ochronę konsumentów, nawet jeśli oznacza to konieczność odejścia od dotychczasowej linii orzeczniczej.
Co istotne, TSUE zakwestionował także automatyczne nadawanie rygoru natychmiastowej wykonalności wyrokom korzystnym dla banków, wskazując na konieczność ochrony konsumentów przed nadmiernym ryzykiem finansowym
Wyrok TSUE a stanowisko ZBP
W wydanym przez Związek Banków Polskich komunikacie, czytamy, że ZBP z satysfakcją przyjmuje rozstrzygnięcie TSUE.
– Jego treść jest zgodna z naszym stanowiskiem prezentowanym od samego początku w debacie publicznej. Uważamy, że wyrok powinien być dodatkowym impulsem do zawierania ugód między konsumentami a bankami jako najszybszego i najbardziej efektywnego sposobu rozwiązania sporów – wskazuje ZBP.
Jak podkreśla Związek, wyrok TSUE będzie mieć istotne konsekwencje dla rozstrzygania spraw frankowych w Polsce.
„Wskazując, że sądy krajowe powinny odstąpić od utrwalonego orzecznictwa, jeżeli jest ono niezgodne z prawem Unii, Trybunał potwierdził, że celem po unieważnieniu umowy powinno być przywrócenie równowagi między stronami” – czytamy w komunikacie.
Bankowcy wyjaśniają, że czwartkowy wyrok oznacza uproszczenie zasad rozliczeń, szybsze zakończenie sporów i ograniczenie ryzyk związanych z przedawnieniem roszczeń banków o zwrot kapitału.
