Dzięki rozmowom możemy poznawać ludzi, uzyskiwać wsparcie, regulować emocje, chronić swoje granice. Ale rozmowa nie zawsze musi być długa. Równie ważna – szczególnie w bliskich relacjach – jest krótka wymiana zdań. Pogawędka, gadka szmatka, small talk przy kolacji albo komentarz do sytuacji.
Jest taka opowieść o nastolatkach, że z nimi nie da się porozmawiać. Nie podejmują tematu, odburkują monosylabami, wzruszają ramionami, przewracają oczami. Pogawędka gaśnie niczym zapałka pod strumieniem wody. Rodzic się poddaje, wycofuje z kontaktu, a dziecko idzie do swojego pokoju i zamyka za sobą drzwi. Między dwojgiem ludzi, którzy potrzebują siebie nawzajem, którzy chcą czuć się widziani, słyszani, rozumiani, pomału wyrasta szklana tafla. Niby mają siebie w polu widzenia, ale coś ich dzieli i trudno o bliskość.
Jednym ze sposobów, by ten stan rzeczy zmienić, jest codzienne praktykowanie mikrorozmówek. Small talk, ale nie ten zdawkowy, pełen ogólników, tylko oparty na uważności, otwarty, serdeczny i pełen poczucia humoru. Jak go wprowadzać do życia rodzinnego?
Newsweek Psychologia Nastolatka — już w kioskach!
Foto: Newsweek
Krok 1. Zejście z mównicy
Żeby nawiązać prawdziwą relację z osobą nastoletnią, dobrze jest uświadomić sobie, że nie jesteśmy nieomylni i nie wiemy wszystkiego o świecie i ludziach. Taka świadomość może pomóc powstrzymać się od wygłaszania wykładów o tym, jak żyć, oraz pouczających formułek („Ja w twoim wieku…”, „Za moich czasów…”, „Trzeba było…”, „Czemu ty nigdy…”), które zgaszą w zarodku chęć rozmawiania z rodzicami. Żeby udało się pogadać z dzieckiem, warto potraktować je jako partnera do rozmowy.
Czyli wejść na ten sam poziom i trochę się tam rozgościć. Poczuć, jak schodzi z nas napięcie, jak przestawiamy swój sposób myślenia z zadaniowego na obserwacyjny, komentatorski, ale bez wymagań i oczekiwań.
Krok 2. Odejście od schematu
Jeśli dotychczasowe próby rozmów z nastolatkiem nie przyniosły efektów, to znaczy, że coś nie działa. Być może chodzi o to, że nasze zaczepki nie są dla niego specjalnie przyjemne. Pytanie o to, co w szkole, kieruje rozmowę w obszar ocen i wymagań, na dodatek dotyczy wielu złożonych spraw, których nie da się skwitować krótkim podsumowaniem. Jeśli rzeczywiście chcemy wiedzieć, co w szkole, możemy zapytać o konkrety, najlepiej pozanaukowe, np. relacyjne czy sytuacyjne. „Czy w pracowni chemicznej unosi się zapach odczynników? Kto z państwa woźnych wydaje się sympatyczny? Jaki temat konkursu kuratoryjnego byłby naprawdę megaciekawy dla nastolatków?”. Warto pamiętać, że jest też mnóstwo wciągających tematów do rozmów, które nie dotyczą życia szkolnego. I warto pokazywać dziecku, że istnieje świat poza szkołą (szczególnie, jeśli chodzenie do niej wiąże się ze stresem). Możemy rozmawiać o wszystkim, co nam przychodzi do głowy jako ciekawostka, refleksja, żart, odkrycie. Możemy pytać: „Czy też tak masz?” i mówić o drobiazgach: ulubionym palniku na kuchence, zadziwiającym znikaniu skarpetek, kłopotach z ułożeniem grzywki.
Krok 3. Autentyczna ciekawość
Swoje dziecko znamy od urodzenia, ale to nie znaczy, że wszystko o nim wiemy. Szczególnie w okresie dojrzewania, gdy człowiek bardzo się zmienia, szuka pomysłu na siebie, bada, z czym mu po drodze, poznaje nowych ludzi, odkrywa zainteresowania, chłonie informacje. Warto się tym zaciekawić („Słyszałam ostatnio kilka razy taki charakterystyczny głos gościa, którego podcastu słuchasz. Kto to jest? O czym najczęściej mówi?”). Jeśli padnie odpowiedź, można trochę pociągnąć wątek („Sam go znalazłeś czy ktoś ci go polecił?”), a to może dać nam nieco nowych informacji o dziecku – jego zainteresowaniach, znajomych, sposobie komunikowania się ze światem. Bardzo istotne: nie krytykujemy, nie oceniamy, nie mówimy nic o traceniu czasu na głupstwa. Próbujemy poznać tak jak turystę z innej kultury.
Krok 4. Łapanie okazji
Rozmawianie to umiejętność, którą da się wypracować małymi krokami. Kilka słów zamienionych przy kuchennym blacie („Chodzi za mną ta sałatka, którą ciocia zrobiła na święta”, „Jakiś tępy ten nóż, nie?”), dwa zdania komentarza do elektryzującego newsa („Słyszałeś, kto dostał Pokojową Nagrodę Nobla?”), zauważenie jakiegoś faktu (sąsiadka zmieniła kolor włosów, w piekarni pojawiły się wybitne drożdżówki, przeciąga się remont sąsiedniej ulicy) – to są malutkie okazje do wymiany myśli. Warto szukać zagajeń, które nie mają dużego ciężaru emocjonalnego ani nie są żadną ukrytą próbą moralizowania, motywowania czy korygowania zachowań.
Krok 5. Szukanie kanałów do komunikacji
Niewymuszone pogawędki pojawiają się, gdy robimy coś wspólnie, jesteśmy rozluźnieni i jest nam przyjemnie. Z tej prawidłowości korzystają m.in. terapeuci pracujący z pomocą zwierząt (dogoterapia i inne formy animaloterapii) czy różnych form wyrazu artystycznego (taniec, malarstwo, śpiew, rzemiosło). Kontakt z naturą czy sztuką pozwala być razem tu i teraz i nawiązywać relację. Co prawda w rodzinie nikt nikogo nie poddaje terapii, ale można sprawdzić, w jakich sytuacjach jest nam łatwiej o szczery śmiech, wymianę kilku zdań czy po prostu bliskość bez komunikatów werbalnych. Może sprawdzi się zabawa z kotem, odpalenie na komputerze archiwalnych odcinków bajek, partyjka planszówki, przygotowanie i zjedzenie deseru znanego z ulubionego serialu, przegląd szuflady ze starymi przebraniami, układanie playlisty na rocznicę ślubu dziadków.
Krok 6. Odwrócone lekcje
Młoda osoba może nie mieć życiowego doświadczenia ani naukowego tytułu, ale jest wiele dziedzin, w których wiedzą bije na głowę rodziców. Albo po prostu ma niezłe rozeznanie. Można więc poprosić o radę, instrukcję, podpowiedź. „Co mam zrobić, żeby mi się puder nie warzył na skórze? Może używam nieodpowiedniego kremu, jak myślisz?”. „Mój szef jest zachwycony tą grą, w którą ostatnio grasz. Powiesz mi, o co tam chodzi?”. „Jak się nazywa taki typ kolczyka, który przechodzi przez górną część chrząstki ucha?”. „Możesz mi opowiedzieć o tym trendzie…?”. „O co chodziło w dramie z udziałem tego rapera…?”. „Co znaczy ten skrót…?”. „Dlaczego wśród młodzieżowych słów roku jest »czemó«? Skąd to się wzięło?”.
Krok 7. Odpuszczanie i wytrwałość
Być może nasze wysiłki nie zawsze będą trafione. Dziecko może nie chcieć w danej chwili rozmawiać o lotach kosmicznych, ceramicznym lwie w ogródku sąsiada, nowym modelu marki naszego samochodu, stylizacji paznokci, światowym rankingu miast najlepszych do życia albo o tym, jaka supermoc najbardziej przydawałaby się na co dzień. Wystarczy powiedzieć: „Widzę, że teraz nie masz ochoty rozmawiać/jesteś czymś zajęty/wolisz pomilczeć. To jest okej”. Ale to nie powinno nas powstrzymywać przed kolejnymi próbami. Może zaczęliśmy zbyt gwałtownie, może temat nie podpasował, może trzeba wybrać inną porę dnia. Ale niech nam to nie odbiera chęci do prowokowania mikrorozmówek. Każda z nich jest jak nowa nitka więzi łączącej nas z dorastającym dzieckiem.
Joanna Szulc — absolwentka socjologii i psychologii klinicznej, dziennikarka i redaktorka. Zajmuje się psychoedukacją i wspieraniem rodziców. Autorka książek i tekstów o rozwoju dzieci, problemach nastolatków i wyzwaniach rodzicielstwa. Mama dwóch córek
