Donald Tusk ustał Radę Gabinetową zorganizowaną przez Karola Nawrockiego, ale taki polityczny wrestling nie służy Polsce. Wiemy już, co czeka nas w najbliższych miesiącach. Jaką taktykę ma prezydent?
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Zgodnie z art. 141 polskiej konstytucji „w sprawach szczególnej wagi” głowa państwa może zwołać Radę Gabinetową, którą tworzy Rada Ministrów obradująca pod przewodnictwem prezydenta. Jak jednak zaznacza drugi punkt tego artykułu, Radzie Gabinetowej nie przysługują kompetencje rządu.
Od początku otwartej dla mediów części Rady Gabinetowej było jasne z jakiego „szczególnego powodu” prezydent Karol Nawrocki sięgnął po to narzędzie – miał to być kolejny, transmitowany przez media rytuał dominacyjny, okazja do upokorzenia Donalda Tuska i jego rządu. Chodziło o pokazanie wszystkim „hierarchii dziobania” obowiązującej w polskiej polityce. Nie udało się to jednak prezydentowi, bo premier — sięgając po żargon bokserski — ustał Radę Gabinetową. Konfrontacja obu polityków zakończyła się remisem ze wskazaniem na szefa rządu. Niestety, na dłuższą metę podobny polityczny wrestling, jaki obserwowaliśmy w środę między premierem i prezydentem, będzie zupełnie dysfunkcjonalny i dewastujący dla państwa.
Tusk dawno nie był w tak dobrej formie
Już sam wybór głównego tematu Rady Gabinetowej (sytuacja budżetowa, wielkie inwestycje infrastrukturalne, umowa z Mercosur) był mocno konfrontacyjny. Karol Nawrocki, wybierając takie tematy, wszedł w obszary polityki gospodarczej i rozwojowej, w których konstytucja nie daje mu żadnych narzędzi. Ponadto są one tradycyjnie traktowane jako wyłączna domena rządu. Nawrocki zaprosił grono własnych doradców, w tym posłów opozycji, np. Marcina Horałę z PiS i Paulinę Matysiak z Razem, zajmujących się tematem CPK. Mieli oni stanowić równowagę dla rządu i ministrów z ich „branżową” wiedzą i dostarczać „merytorycznej amunicji” do starcia prezydenta z Radą Ministrów.
Prezydent Nawrocki od początku przyjął konfrontacyjną pozę. Strofował rząd za stan finansów publicznych i wielkich inwestycji strukturalnych. Zadawał pytania typu: „Tak po męsku, po ludzku chciałbym wiedzieć, co przez ostatnie 18 miesięcy udało się zrobić rządowi, abyśmy nie mieli tak wielkich problemów z finansami publicznymi”. Upominał partie tworzące rząd, że nie wywiązują się ze swoich obietnic wyborczych i wzywał je do przedstawienia ich aktualizacji.
Karol Nawrocki miał jednak pecha, bo akurat w środę Donald Tusk – w ostatnich miesiącach polityk w wyraźnym kryzysie – miał doskonały dzień. Naprawdę od dawna nie widzieliśmy premiera w tak dobrej formie.
Tusk był dobrze przygotowany do starcia z Nawrockim. Nie dawał się sprowokować, zachowywał spokój, a przy tym sprawnie blokował ciosy Nawrockiego. Pytany o finanse publiczne, przedstawiał konkretne liczby – poziom inwestycji, zatrudnienia itd. – pokazujące dobry stan polskiej gospodarki i wbijał szpilę prezydenckiemu obozowi, chwaląc się, że „udało się skończyć z pisowską inflacją”.
Premier tryskał też dobrym humorem na konferencji prasowej zorganizowanej tuż przed wylotem do Mołdawii. Ze złośliwością, która sprawiała mu niewątpliwą, widoczną przyjemność, mówił, że udało się mu wyprowadzić prezydenta Nawrockiego – polityka znacznie mniej przecież doświadczonego – z błędu i niewiedzy w kilku sprawach, jakie podnosił w trakcie obrad.
Kto wygra wojnę na wyniszczenie?
Jednocześnie pojawia się pytanie, co dobrego dla państwa i obywateli wynika z tego typu przepychanek na publicznym szczeblu? Niestety nic. Podobny polityczny wrestling w najlepszym wypadku będzie jałową rozrywką, która bez wątpienia obsłuży pewne emocjonalne potrzeby obu liderów i ich najbardziej oddanych wyborców, a w najgorszym czymś głęboko destrukcyjnym dla państwa.
Wszystko wskazuje na to, że środowa Rada Gabinetowa to dopiero początek. Zbigniew Bogucki, szef kancelarii prezydenta, zaznaczył po spotkaniu, że w kwestii budżetu między prezydentem a rządem mamy wyraźne rozbieżności i że ośrodek prezydencki będzie domagał się w tej sprawie wyjaśnień na piśmie. Mówił też o „czterech jeźdźcach apokalipsy” ministra Domańskiego: nadmiernym zadłużaniu państwa, niepokojącym deficycie jego przychodów, przychodach mniejszych o 50 mld zł niż rok temu, wreszcie o 182 mld zł wydatków pozabudżetowych.
Taki barwny — i przyznajmy, że sprawny retorycznie — apokaliptyczny język przystawałby w pełni politykowi partii ustawiającej się w zdecydowanej opozycji do rządu. Nie przystoi on jednak prezydentowi i jego czołowemu ministrowi, nawet jeśli wywodzą się oni z innego politycznego obozu niż rząd. Założenia polskiej konstytucji mówią bowiem, że prezydent i rząd powinni współpracować ze sobą.
Nas czeka najwyraźniej nie tyle szorstka współpraca, co wojna na wyniszczenie między dwoma ośrodkami. Jej elementem będą spektakle politycznego wrestlingu. Żadna ze stron nie może w pełni wygrać tej wojny. Z całą pewnością nie może jej wygrać rząd, bo dzięki wetu, do którego odrzucenia potrzeba aż trzech piątych głosów w Sejmie, prezydent może go skutecznie blokować. Ale z drugiej strony głowa państwa ma bardzo ograniczone możliwości oddziaływania na rząd wszędzie tam, gdzie nie jest konieczna nowa ustawa. Tusk w czasie otwartej części środowego spotkania zasygnalizował to Nawrockiemu, mówiąc, że wbrew zawetowanej ustawie wiatraki będą stawiane dzięki odpowiednim rządowym rozporządzeniom.
Przekonamy się, jak źle napisana jest konstytucja
Największym przegranym tej wojny będzie państwo niezdolne do działania. A nie tylko w sprawach międzynarodowych potrzebna jest autentycznie sprawcza władza.
Niestety, nasza konstytucja z 1997 r., wprowadzając do zasadniczo parlamentarnego systemu prezydenta z bardzo mocnym demokratycznym mandatem i silnym prawem weta nie tworzy silnego, skutecznego ośrodka władzy wykonawczej. Tworzy za to szereg zachęt do konfliktu między ośrodkami rządowym i prezydenckim.
Do tej pory, nawet w czasie kolejnych kohabitacji (Aleksandra Kwaśniewskiego z koalicją AWS-UW, Lecha Kaczyńskiego z rządami PO-PSL, Andrzeja Dudy z obecną większością) aktorzy z obu stron mimo wszystko byli sobie w stanie nałożyć pewne ograniczenia. Karol Nawrocki nie zamierza ich przestrzegać. Dzięki nowemu prezydentowi przekonamy się wkrótce jak zła, jeśli chodzi o określenie funkcji prezydenta, jest polska ustawa zasadnicza.
A może o to chodzi Karolowi Nawrockiemu? Zapowiada przecież napisanie nowej wersji konstytucji, najpewniej radykalnie wzmacniającej urząd prezydenta. Pokaże Polakom, że obecny system nie działa. Problem w tym, że skala wyzwań, z jakimi obecnie się mierzymy, nie pozwala na podobne gry. W najbliższych miesiącach trudno będzie wyobrazić sobie konstruktywną współpracę rządu i prezydenta.
