Dodatkowe dni wolne w pracy za oddanie krwi. Kto może skorzystać?

Według danych GUS w 2024 roku w Polsce oddano ponad 1,5 mln jednostek krwi, a liczba aktywnych dawców wyniosła 651,4 tys. osób. To imponujący wynik, jednak eksperci podkreślają, że zapotrzebowanie na krew rośnie z roku na rok, a liczba donacji wciąż nie pokrywa wszystkich potrzeb szpitali.

Czy za oddanie krwi można otrzymać dwa dni wolnego?

Oddawanie krwi to gest, który ratuje ludzie życie, jednak w polskim prawie ma też bardzo konkretny wymiar – dodatkowe dni wolne od pracy. Podstawą jest ustawa o publicznej służbie krwi z 22 sierpnia 1997 roku. Z artykułu 9 ust. 1 pkt 1 i 2 wynika, że każdy pracownik, który zdecyduje się na donację, otrzymuje dwa pełnopłatne dni wolnego: w dniu donacji oraz w dniu następnym.

Od kwietnia 2023 roku przywilej ten został rozszerzony na wszystkich zatrudnionych, niezależnie od rodzaju umowy. A zatem zarówno osoby pracujące na etacie, jak i zatrudnione na umowach cywilnoprawnych mogą korzystać z tego prawa, o ile przedstawią pracodawcy stosowne zaświadczenie ze stacji krwiodawstwa.

Pracownik zachowuje w tym czasie pełne prawo do wynagrodzenia i zyskuje dodatkowy czas na regenerację po donacji. Zwolnienie traktowane jest na równi z urlopem wypoczynkowym, jednak nie pomniejsza jego puli. To rozwiązanie ma więc podwójny wymiar: z jednej strony stanowi realny benefit pracowniczy, z drugiej – zachęca do aktywnego udziału w systemie krwiodawstwa, który w Polsce opiera się na dobrowolności i bezinteresowności.

Urlop za oddanie krwi. Jak jest liczony?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, liczba dni wolnych przysługujących honorowym dawcom krwi jest ściśle powiązana z częstotliwością donacji, a ta – z troską o zdrowie samego dawcy. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 11 września 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 1741) jasno określa, że:

• kobieta może oddać krew maksymalnie cztery razy w roku skorzystać z ośmiu dodatkowych dni wolnych;

• mężczyzna może oddać krew sześć razy w roku i skorzystać z nawet 12 wolnych dni od pracy.

Te ograniczenia to realna ochrona zdrowia dawców, ponieważ każda donacja to także wyzwanie dla organizmu, który potrzebuje czasu, by odbudować zapasy krwi.

Naukowcy od lat analizują, jak regularne oddawanie krwi wpływa na ludzki organizm. Badania przeprowadzone w 2017 roku w Department of Transfusion Medicine amerykańskiego National Institutes of Health wykazały, że przy zachowaniu odpowiednich przerw donacje mogą nawet obniżać poziom żelaza we krwi, tym samym zmniejszając ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Jak uzyskać wolne za oddanie krwi?

Procedura uzyskania dwóch dni wolnego jest zaskakująco prosta i nie wymaga skomplikowanych formalności. Całość sprowadza się do trzech kroków.

1. Najpierw należy udać się do Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa lub innej uprawnionej jednostki (np. wojskowej czy resortowej), gdzie odbywa się donacja.

2. Po oddaniu krwi dawca otrzymuje imienne zaświadczenie potwierdzające fakt donacji – to właśnie ten dokument stanowi podstawę do skorzystania z prawa do zwolnienia od pracy.

3. Kolejnym etapem jest przekazanie zaświadczenia w miejscu zatrudnienia. Wystarczy dostarczyć je do działu kadr lub bezpośrednio przełożonemu – forma może być tradycyjna (papierowa) albo elektroniczna, jeśli firma dopuszcza taką komunikację.

Od tego momentu pracownik korzysta z ustawowego przywileju dwóch dni wolnych, z zachowaniem pełnego prawa do wynagrodzenia. Co istotne, pracodawca nie ma możliwości odmowy – obowiązek uznania tego zwolnienia wynika wprost z ustawy o publicznej służbie krwi.

Należy jednak pamiętać, aby wcześniej powiadomić pracodawcę o planowanej nieobecności. Dzięki temu grafik można ułożyć tak, by obowiązki zostały sprawiedliwie rozdzielone, a zespół nie musiał mierzyć się z nagłymi brakami kadrowymi. Jednak nawet jeśli pracownik zgłosi nieobecność w dniu oddania krwi, pracodawca nadal musi ją zaakceptować.