Myślenie nie wystarczy do szczęścia. Kluczem jest coś innego

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”

Samo myślenie, nawet najbardziej racjonalne, zdrowe i życzliwe wobec siebie oraz świata, nie wystarczy do szczęścia.

Jest z pewnością warunkiem koniecznym do prowadzenia udanego, satysfakcjonującego czy po prostu szczęśliwego życia, ale nie warunkiem wystarczającym. Życie wewnętrzne każdego człowieka, a więc także twoje i moje, nie sprowadza się do tego, jak myślimy. Takie podejście byłoby zwyczajnym i zupełnie nieuprawnionym redukcjonizmem.

Drugi składnik mikstury pod tytułem „szczęśliwe życie” to sposób obchodzenia się z własnymi emocjami. Jeśli planujesz dać sobie szansę na szczęście, niezbędna będzie umiejętność rozpoznawania emocji, prawo do doświadczania ich w całej różnorodności oraz zdolność do zarządzania nimi tak, aby były twoimi przyjaciółmi, a nie uciążliwymi przeszkodami na drodze do cieszenia się codziennością.

Celowo nie piszę tu o radzeniu sobie z emocjami, ponieważ określenie „radzić sobie z czymś” zawiera sugestię, że to coś jest zbędne, trudne i najlepiej, żeby tego czegoś nie było. Tak mówi się przecież o postępowaniu z kłopotami i przeciwnościami losu.

Rzeczywiście — jest wiele osób, które najchętniej pozbyłyby się swoich emocji. Uważają je za coś niepotrzebnego, utrudniającego codzienność, przeszkadzającego w funkcjonowaniu. Nie lubią doświadczać emocji, bo kojarzą im się z brakiem panowania nad własnym zachowaniem, a często naprawdę emocje niemal dosłownie „zalewają” tych ludzi i nie są oni w stanie funkcjonować, gdy doznają emocjonalnego pobudzenia. Dla nich wymarzony idealny stan to brak emocji, absolutny kosmiczny spokój, w którym złość, lęk, smutek, ale także ekscytacja czy radość nie zakłócają niezmąconej tafli umysłowego jeziora — chociaż czasem dopuszczają istnienie tak zwanych emocji pozytywnych, są one wszak przyjemne w przeżywaniu.

Dlaczego odrzucamy emocje?

Większość ludzi nie lubi czuć się niekomfortowo. Nie lubisz, jak ci zbyt chłodno, gorąco, niewygodnie i ciasno. Nie lubisz czuć zmęczenia ani głodu. To naturalne. Nie lubisz też odczuwać nieprzyjemnych emocji. Nic w tym dziwnego. Są jednak osoby, które charakteryzują się bardzo niską tolerancją na dyskomfort, napięcie czy trudne emocje. Jakiekolwiek ich zawahanie jest dla nich wyjątkowo nieprzyjemne i zagrażające.

Niższa tolerancja na negatywne emocje to wypadkowa wielu elementów: biologicznych, czyli wrodzonych, a także środowiskowych, związanych z wychowaniem i wzorcami wyniesionymi z domu. Układ nerwowy niektórych osób predysponuje je do większej wrażliwości na trudne uczucia, do większej łatwości ich doświadczania, a także do szybszego i gwałtowniejszego narastania ich intensywności. Dla tych ludzi pewne emocje okażą się bardziej bolesne, więc znacznie trudniej będą sobie oni radzić z ich doświadczaniem.

Nie istnieje jednak metoda na takie okrojenie swojego życia emocjonalnego, aby doświadczać wyłącznie przyjemnych, miłych emocji.

Owszem, wielu ludzi próbuje to osiągnąć poprzez korzystanie z różnych substancji psychoaktywnych, ale nie jest to sposób zdrowy ani pozwalający na dłuższą metę czuć się szczęśliwie. Jak pamiętasz, w ćwiczeniu mającym na celu odróżnienie zdrowego myślenia od myślenia nieracjonalnego i szkodliwego mowa była o tym, czy jakaś myśl pozwala czuć się dobrze bez nadużywania leków, alkoholu i innych substancji zmieniających świadomość. Emocje też można zniekształcać za pomocą substancji psychoaktywnych, ale nie na tym polega konstruktywne obchodzenie się z nimi.

Określone sposoby postępowania z emocjami są kształtowane od najwcześniejszego dzieciństwa. Uczymy się przeżywać i wyrażać emocje już jako małe dzieci, a potem w okresie dorastania i w dorosłości. Odbywa się to przez obserwowanie, co robią najważniejsze osoby w naszym życiu (czyli na początku mama i tata), kiedy się złoszczą, kiedy się boją, kiedy się smucą, kiedy się cieszą, wstydzą. Niektórzy mieli pecha i nie mogli nauczyć się obchodzić z emocjami w zdrowy sposób. W niektórych rodzinach pewne emocje stanowią tabu — nie wolno ich wyrażać, na przykład nie wolno się złościć albo płakać. W innych radzenie sobie z emocjami wymagało sięgania po alkohol albo wyrażanie ich odbywało się w impulsywny, budzący lęk sposób. To przykłady prawdziwego nieradzenia sobie z emocjami.

Trenuj pojemność emocjonalną

Zamiast „radzić sobie” z emocjami, zdecydowanie lepiej jest się z nimi porozumieć i uświadomić sobie ich rolę w życiu. Co to oznacza? Po pierwsze, umiejętność rozpoznawania własnych stanów emocjonalnych: emocji, uczuć i nastrojów. Po drugie, rozwijanie zdolności do ich doświadczania bez konieczności natychmiastowego tłumienia, czyli trenowanie czegoś, co lubię nazywać „pojemnością” emocjonalną. I wreszcie naukę wyrażania emocji w sposób adekwatny do sytuacji, czyli bezpośrednio i wprost, ale bez krzywdzenia innych ludzi i stosowania nadużyć.

Konstruktywne wyrażanie emocji, podobnie jak wyrażanie swojego zdania, jest elementem asertywności.

Najczęstsze trudności związane z emocjami mogą dotyczyć kilku obszarów:

— braku wiedzy, czym są emocje,

— braku wglądu w swoje emocje — nie wiesz, że coś przeżywasz, nie wiesz, co czujesz,

— tłumienia emocji i ich kumulowania,

— impulsywności, nieumiejętności panowania nad emocjami,

— trudności w ich konstruktywnym wyrażaniu.

Czy któryś z tych punktów dotyczy ciebie?

Fragment książki „Dlaczego mnie to spotyka? Zmień swoje myślenie i daj sobie szansę na szczęście” autorstwa Elżbiety Grabarczyk-Ponimasz wydanej przez Wydawnictwo RM. Tytuł, lead i skróty od redakcji „Newsweeka”. Książkę można kupić tutaj.