Większość ptaków odleciała, ale jaskółka dymówka zwleka. Ma powód

Podobieństwo jerzyków do jaskółek jest uderzające i bardzo często prowadzą do mylenia tych ptaków, które w gruncie rzeczy niewiele mają ze sobą wspólnego, poza kształtem ciała i łapaniem owadów w locie jako głównego pokarmu. Przy czym techniki tego łapania są odmienne. Jaskółki nie bazują na takich prędkościach, jakie potrafią osiągać jerzyki – jedne z najszybszych zwierząt świata i najszybsze zwierzęta w locie poziomym (w nurkowym są szybsi np. sokół wędrowny). Jerzyk dochodzi niemal do 200 km/h, jaskółki w ekstremalnych sytuacjach lata z szybkością do 90 km/h. Gdy łapią owady, raczej robią to z o połowę mniejszą szybkością.

Podobieństwo w wyglądzie to pewna konwergencja. W gruncie rzeczy jerzykom bliżej do… kolibrów. Obie grupy ptaków tworzą rząd krótkonogich. Jaskółki zaś to przekształcone ewolucyjnie na podobny wzór ptaki wróblowe. To niebo a ziemia.

Jaskółki zwlekają z odlotem na zimę

Kolejna różnica to właśnie sprawa odlotów na zimę. O ile jerzyki już dawno poleciały i ostatni maruderzy zawinęli swe długie skrzydła z początkiem września, a część opuściła nas nawet w lipcu, o tyle jaskółki zwlekają. Dobrze nam znane oknówki,. które lepią gniazda z gliny przy oknach i gzymsach, a jeszcze wyraźniej dymówki nie spieszą się z odlotem. Większość z nich odlatuje dopiero w październiku, a niektóre potrafią zamarudzić nawet do listopada.

To dość zaskakujące, gdyż mówimy o ptaku owadożernym. Zwłoka jaskółek w odlocie od lat zastanawia ludzi i doprowadziła nawet do powstania rozmaitych mitów o tym, jakoby te ptaki zimowały w sitowiu. W dawnej Polsce wierzono, że jaskółki spędzają zimę nawet zagrzebane w mule na dnie jeziora. Tymczasem dymówka w trzcinowiskach jedynie nocuje podczas podróży.

Oczywisty absurd, gdyż jaskółki w końcu odlecą i na dodatek decydują się na bardzo długą trasę wędrówkową. Cześć z nich dolatuje nawet do południowej Afryki, więc taka dymówka to jeden z najdalej migrujących ptaków Polski. W Afryce jaskółka znajduje sporo małych owadów, a wraca jej powrót jest o wiele dynamiczniejszy. Droga powrotna tego ptaka do Europy bywa znacznie krótsza niż lot do. Dymówki wracają w kwietniu, więc rzeczywiście jedna jaskółka wiosny jeszcze nie czyni, skoro większość przylatuje później. I ten dynamiczny powrót ma zapewne związek ze zwłoką w wylocie. Jaskółki takie jak dymówki starają się do maksimum wykorzystać zasoby środowiska. Muszą z powodu lęgów.

– Jerzyk wyprowadza jeden lęg w roku i jaja wysiaduje przez prawie trzy tygodnie – zaznacza prof. Piotr Tryjanowski z poznańskiego Uniwersytetu Przyrodniczego. – Natomiast jaskółki mają tych lęgów więcej. Nawet dwa albo trzy.

Wychowanie piskląt wymaga sporo czasu

To może być wyjaśnienie zagadki, bowiem jaskółki na owe dwa albo nawet trzy lęgi potrzebują więcej czasu. Jerzyki w lipcu mają odchowane i samodzielne pisklęta, a drugiego lęgu nie wyprowadzą. Jaskółki walczą z rodzicielstwem do jesieni i dopiero wtedy, gdy pisklęta ostatniego lęgu są gotowe do życia i trudnego lotu, znikają.

Ich rodzicielstwo wymaga czasu. Dymówka ryzykuje późnym wylotem, gdyż w obliczu przymrozków może czekać ją głód. Korzyścią jest większy sukces lęgowy, zatem szybsze rozmnażanie się i wyższa odporność na straty i spadek liczebności. Jaskółki dymówki czy oknówki są bezdyskusyjnie liczniejsze od jerzyków. Kilkanaście razy liczniejsze.

Dymówka jest w o tyle dobrej sytuacji, że swoje gniazda lepi bardzo często w zamkniętych i – co za tym idzie – cieplejszych pomieszczeniach. Wychłodzenie piskląt np. w czasie deszczów to jeden z największych problemów lęgowych ptaków. U jaskółek pisklęta mają system wzajemnego ogrzewania się nawzajem. Jednakże dymówka dokłada do tego gniazda w zamknięciu. Lepi je w oborach, stajniach, chlewach i innych budynkach rolniczych, w garażach, na strychach, pod mostami i przy rurach cieplnych. Miejsca, gdzie ludzie trzymają zwierzęta są idealne, bo nigdy nie brakuje tam owadów. To daje jej dodatkowe możliwości ochrony piskląt i sprawiło, że dymówki stały się symbolem wsi i symbolem życia blisko człowieka, wewnątrz jego pomieszczeń. To bardzo różni ją od oknówki czy brzegówki i sprawia, że dymówka to nasza najliczniejsza jaskółka i w ogóle jeden z najliczniejszych ptaków. Kiedyś zwierzę pewnie gnieździło się wśród skał, może w jaskiniach, ale człowiek dał jej dodatkowe możliwości.

W efekcie dymówka może pozwolić sobie na zwłokę w odlocie. Gdy robi się zimno, deszczowo, lata niżej nad wodą, by tam zebrać owady. I może to robić aż do listopada, zwłaszcza gdy jesienie i zimy są coraz cieplejsze. W końcu jednak dymówki odlecą i za kilka miesięcy uczynią nam wiosnę, chociaż nie w pojedynkę.