Jeśli do 2030 r. nie powstanie w Warszawie nowa sala koncertowa, od lat planowana w campusie Sinfonii Varsovia, gmach Filharmonii Narodowej nie wytrzyma naporu tłumów chętnych do śledzenia kolejnego Konkursu Chopinowskiego.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Chopin stał się światową marką, a Konkurs Chopinowski jako pierwszy wśród wielkich imprez muzycznych aktywnie wszedł do globalnej sieci już w ubiegłej dekadzie. Zyskał dzięki temu rozgłos wśród milionów, zwiększyło się też zainteresowanie nim wśród pianistów, o czym świadczy niespotykana liczba ponad 640 zgłoszeń kandydatów pragnących wziąć udział w tegorocznym konkursie.
Rosnąca popularność niesie jednak skutki uboczne. Organizatorzy liczyli na to, że lokując konkurs w internecie, ułatwią śledzenie go tym, którym nie udało się kupić biletu do Filharmonii Narodowej. Tymczasem im mocniej obecny jest on w sieci, tym więcej chętnych chce na żywo doświadczyć przeżyć z nim związanych. Takich tłumów szturmujących wejście do sali koncertowej Konkurs Chopinowski dotąd nie doświadczył. Od pierwszych porannych przesłuchań pierwszego etapu na widowni są nadkomplety, przed kasą filharmonii wije się długa kolejka po wejściówki. Pierwsi ustawiają się w niej przed siódmą rano, najwytrwalsi czekają do godziny 20. Organizatorzy obserwują bowiem ruch wchodzących i wychodzących w trakcie całodziennych przesłuchań i co pewien czas kierują do sprzedaży skromną pulę nowych biletów.
Nastolatkowie i wyjadacze
Tym, którzy marzą, by posłuchać na żywo choćby dwóch pianistów, można powiedzieć, że warto czekać. Każda lub każdy, kogo będą mogli posłuchać bezpośrednio z estrady, okaże się na swój sposób interesujący. Jedna z najlepszych krytyczek muzycznych, spojrzawszy na listę zakwalifikowanych do II etapu, powiedziała: „Gdybym zobaczyła na świecie festiwal z programem występów takich pianistów, natychmiast bym pojechała”.
Od początku tegorocznej rywalizacji poziom jest niesamowicie wyrównany, co sprawia, że bardzo trudno wskazać faworytów, a o ostatecznej klasyfikacji będą zapewne decydować niuanse. To stawia oczywiście jurorów w trudnej sytuacji, że muszą zdać się na arytmetyczną średnią, inaczej ich dyskusje trwałyby bez końca. Narażają się za to na krytykę wnikliwych obserwatorów konkursu, bo przy tej obfitości dobrych pianistów każdy ma innego faworyta.
Najbardziej poszkodowany po I etapie był 21-letni Mateusz Dubiel, faworyzowany przez znaczą część publiczności, ale też mimo niewątpliwego talentu jakością dźwięku ustępował i młodszym od siebie pianistom. Szybko odpadł entuzjastycznie przyjęty przez słuchaczy na sali Chińczyk Yu-Ang Fan, którego podczas gry rozsadzała energia, ale poza tym za bardzo zapatrzył się na Bruce’a Liu. Nie znalazła uznania u jurorów ciekawa Diana Cooper. Warto zresztą przy tym zauważyć, że w epoce rozmaitych parytetów Koncert Chopinowski jest zdominowany przez mężczyzn. Kobiety stanowiły mniej niż jedną czwartą wszystkich uczestników i takie proporcje utrzymały się też w II etapie.
Tegoroczny konkurs to swoista rywalizacja pianistów nastoletnich z doświadczonymi „wyjadaczami”, którzy przyjechali z sukcesami osiągniętymi w innych ważnych konkursach (Van Cliburna w Fort Worth, Królowej Elżbiety w Brukseli, Artura Rubinsteina w Tel Awiwie, Busoniego w Bolzano i innych). Ci z dolnej granicy wieku określonej regulaminem rywalizują z nimi bez kompleksów, bo umiejętności pianistyczne mają nieprawdopodobne. 16-letni Zihan Jin z Chin zagrał w pierwszym etapie arcytrudną etiudę C-dur op. 10 nr 1 w taki sposób, że nie jest w stanie równać się z nim wielu dojrzałych pianistów. I nawet jeśli ci nastolatkowie nie radzą sobie z większymi formami chopinowskimi, przyjeżdżają do Warszawy, by zdobyć doświadczenie. Przykładem może być inny Chińczyk, fenomenalny Hao Rao. W 2021 r. miał 17 lat i dotarł wówczas do finału, ale nie wystarczyło mu umiejętności, by błysnąć w koncercie e-moll. Teraz, o cztery lata starszy, idzie przez konkurs jak burza.
Kłopoty Polaków
W tej konfrontacji żywiołowej, emanującej radością gry nastolatków z pianistami po 25. roku życia, dla których konkurs ma być potwierdzeniem ich szlifowanych przez lata umiejętności, nie umieją się odnaleźć nasi pianiści. To tłumaczy, dlaczego polska ekipa tak mocno wykruszyła się już po pierwszym etapie. Nasz system kształcenia zbyt długo trzyma uczniów pod kloszem, odkładając ich wejście w muzyczną dorosłość. Tymczasem 17- czy 18-letni pianiści z Chin, ale nie tylko, mają nie tylko ogromne umiejętności techniczne, ale — w przeciwieństwie do wielu rówieśników z Japonii — zadziwiają wnikliwym rozumieniem interpretacyjnych tajników muzyki Chopina.
Polacy nie błyszczą także wśród laureatów innych konkursów, bo sukcesów mamy tu niewiele (największy tegoroczny to półfinał Piotra Alexewicza w konkursie Van Cliburna). Regulamin Konkursu Chopinowskiego faworyzuje jednak Polaków, którzy prawo startu bez udziału w eliminacjach mają zagwarantowane po zdobyciu jednej z dwóch głównych nagród na Ogólnopolskim Konkursie Chopinowskim. Co więcej, przywilej ten przysługuje im nawet wówczas, gdy sukces na krajowej, bądź co bądź, imprezie osiągnęli pięć czy dziesięć lat temu. Skorzystało z tego w tym roku siedmioro naszych pianistów. Porównania muzyki ze sportem są nie na miejscu, ale nasuwają się w sposób oczywisty. Sportowiec, który rekord życiowy pobił dziesięć lat temu, nie ma automatycznie prawa startu w igrzyskach olimpijskich, jeśli nie udowodnił, że w ciągu kolejnych lat poczynił postępy.
Piszę to wszystko oczywiście przed zakończeniem konkursu, więc nie wiem, kto wygra. Polskiego cudu raczej nie będzie, nawet jeśli któryś z naszych pianistów znajdzie się wśród laureatów. Lepiej więc może skupmy się na przyszłości. W 2027 r. wypada stulecie Konkursu Chopinowskiego, kolejny odbędzie się w 2030 r. Najbliższe pięć lat ma być czasem świętowania tej rocznicy, szykowany jest specjalny program rządowy jej poświęcony. Chciałbym, by znalazł się w niej przede wszystkim zapis o wybudowaniu wreszcie w Warszawie zapowiadanej od ponad dwóch dekad nowoczesnej sali koncertowej. Bez niej w swoim kolejnym stuleciu Koncert Chopinowski stopniowo będzie stawał się imprezą wyłącznie wirtualną.