Stany Zjednoczone wciąż mają wielką przewagę nad swoimi rywalami. Ale trendy są dla USA bardzo niekorzystne w zaskakująco wielu dziedzinach – od demografii, przez postęp technologiczny po energetykę. A krótkowzroczne myślenie przenika także geopolitykę.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Stany Zjednoczone wygrywają. A przynajmniej tak to wygląda, jeśli śledzi się indeksy giełdowe i pochód państw ustawiających się w kolejce, by zawierać umowy z prezydentem Donaldem Trumpem. Gospodarka USA wyprzedza swoich sojuszników. Akcje biją kolejne rekordy. Kraje azjatyckie i z regionu Zatoki Perskiej zobowiązały się zainwestować w czasie prezydentury Trumpa biliony dolarów bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Stanach Zjednoczonych.
Co więcej, Wielka Brytania, Unia Europejska i kilka państw Azji Południowo-Wschodniej zaoferowały jednostronne umowy handlowe. Kanada wycofała się z planu wprowadzenia podatku od usług cyfrowych. Japonia dokonała jednostronnych ustępstw w sprawie ceł samochodowych i Nippon Steel. Europejskie firmy farmaceutyczne przenoszą produkcję do USA, aby uniknąć kar za cła. Choć rynek pracy słabnie, a zaufanie konsumentów jest w zapaści, wydatki – zwłaszcza najbogatszych Amerykanów – wciąż utrzymują się na wysokim poziomie. W połączeniu z boomem inwestycji w sztuczną inteligencję i ogromnymi wydatkami budżetowymi – umożliwionymi dzięki utrzymującej się pozycji dolara jako globalnej waluty rezerwowej – rynki nadal stawiają na płynność i wzrost USA.
Ale choć krótkoterminowo sytuacja wygląda dobrze, Stany Zjednoczone wymieniają długoterminowe przewagi strategiczne na natychmiastowe korzyści taktyczne, a koszty tych decyzji narastają w sposób, który stanie się widoczny dopiero wtedy, gdy będzie już za późno, by zawrócić.
Zacznijmy od imigracji. Przez dziesięciolecia zdolność Ameryki do przyciągania najzdolniejszych ludzi z całego świata była fundamentem jej dominacji technologicznej, gospodarczej i kulturowej. Teraz jednak powitalna mata jest zwijana. Administracja Trumpa jest coraz bardziej wroga wobec imigrantów (zarówno legalnych, jak i nielegalnych, wykwalifikowanych i niewykwalifikowanych), nastroje nacjonalistyczne w społeczeństwie rosną, a prawa obywatelskie – zwłaszcza imigrantów niebiałych – stają się coraz bardziej niepewne. Liczby mówią same za siebie: liczba studentów zagranicznych przybywających do USA spadła o prawie 20 proc. w porównaniu z rokiem ubiegłym.
Tymczasem Chiny wprowadzają nowe wizy zaprojektowane specjalnie po to, by przechwytywać wysoko wykwalifikowanych pracowników z USA, a Kanada obkleja lotniska ofertami rekrutacyjnymi. W miarę jak Ameryka staje się mniej atrakcyjnym kierunkiem dla globalnych talentów, długofalowe szkody gospodarcze będą się kumulować.
Dalej – uniwersytety. Administracja Trumpa zaatakowała nie tylko wydziały humanistyczne, które faktycznie często stały się intelektualnie zamknięte i ideologicznie dogmatyczne, lecz także drastycznie ograniczyła finansowanie infrastruktury badawczej w najlepszych uczelniach Ameryki (a więc i świata). To właśnie te instytucje utrzymują Stany Zjednoczone w czołówce nauki i technologii oraz przyciągają przyszłych naukowców, inżynierów i przedsiębiorców. Podważanie tego ekosystemu osłabi kluczowy filar amerykańskiej gospodarki w momencie, gdy społeczne zaufanie do nauki samo w sobie spada.
Sceptycyzm wobec szczepionek, teorie spiskowe i odruchowe odrzucanie autorytetów nie są tylko kulturowymi dziwactwami. To strukturalne słabości w konkurencji z krajami, w których wiara w naukę i technologię pozostaje silna – co stawia Amerykanów w gorszej pozycji do przewodzenia kolejnej fali innowacji.
Weźmy sztuczną inteligencję. USA przodują w AI skierowanej do konsumentów – chatboty, algorytmy maksymalizujące zaangażowanie w mediach społecznościowych, narzędzia produkujące jeszcze bardziej uzależniające treści, coraz większe modele językowe, które rzekomo są o krok bliżej superinteligencji – bo tam są pieniądze. Ale te technologie również fragmentują społeczeństwo, wzmacniają dezinformację i być może przyczyniają się do zbiorowej psychozy.
Chiny przeciwnie – ukierunkowały rozwój AI nie na zastosowania konsumenckie, lecz na obronność i przemysł, gdzie ryzyko społecznych podziałów jest mniejsze, a korzyści strategiczne większe.
Podobnie jest z energią. Z jednej strony USA stały się najpotężniejszym państwem naftowym świata – co samo w sobie nie jest problemem, biorąc pod uwagę, że paliwa kopalne nadal będą napędzać centra danych, rolnictwo i przemysł ciężki przez kolejne dekady. Ale Stany Zjednoczone faktycznie oddały przywództwo w dziedzinie energii postwęglowej Chinom, które już dominują w technologiach baterii, energii słonecznej, nowej generacji reaktorów jądrowych i łańcuchach dostaw surowców krytycznych. USA podwajają stawkę na energię przeszłości kosztem energii przyszłości.
Weźmy politykę handlową. Administracja Trumpa nakłada najwyższe od stu lat cła, co skutkuje de facto regresywnym podatkiem w wysokości około 17 proc. na amerykańskie firmy i konsumentów, zmuszonych do płacenia więcej za półprodukty i produkty finalne. W połączeniu z gwałtownym zwrotem ku polityce przemysłowej i kapitalizmowi państwowemu, USA oddalają się od zasad wolnego rynku, które uczyniły ich gospodarkę tak konkurencyjną.
Choć celowe interwencje rządu w wybranych sektorach (półprzewodniki, bankowość) mogą być czasami uzasadnione względami bezpieczeństwa narodowego czy stabilności finansowej, szeroko zakrojony protekcjonizm i sterowanie gospodarką przez państwo z czasem czynią ją mniej, a nie bardziej dynamiczną.
Krótkowzroczna polityka Trumpa. USA stracą na jego „zwycięstwach”
To krótkowzroczne myślenie przenika także geopolitykę. Większość krajów jest gotowa dać Trumpowi zwycięstwa (niektóre pyrrusowe, inne znaczące), byle uniknąć otwartego konfliktu. Ale te same państwa równocześnie pracują nad tym, by nigdy więcej nie znaleźć się w takiej sytuacji. UE sfinalizowała umowy handlowe z Mercosurem, Meksykiem i Indonezją. Brazylia zacieśnia więzi gospodarcze z Europą, Chinami i Kanadą. Indie starają się ustabilizować relacje z Chinami, przyspieszając jednocześnie projekty infrastrukturalne, które zmniejszają ich zależność od rynków amerykańskich. Arabia Saudyjska podpisała umowę nuklearną z Pakistanem, by zabezpieczyć się przed ewentualnym zaniedbaniem ze strony Waszyngtonu w przyszłości.
Doświadczywszy na własnej skórze, że polityka USA może zmieniać się co kadencję, kraje te już teraz budują alternatywy, jednocześnie tymczasowo współpracując z Ameryką. A ponieważ te strategie wymagają ogromnego kapitału politycznego, lat inwestycji i nowej architektury instytucjonalnej, trudno będzie je odwrócić, gdy już powstaną.
Stany Zjednoczone będą nadal przewyższać swoich sojuszników i przeciwników w dającej się przewidzieć przyszłości. Ich przewaga jest zbyt duża, by można ją było zniwelować z dnia na dzień, a w dziedzinie AI Ameryka jest jednym z dwóch głównych graczy i wciąż preferowanym przez większość świata partnerem w porównaniu z Chinami.
Ale długofalowa trajektoria jest niepokojąca. Historyczne przewagi Ameryki nad rywalami – infrastruktura fizyczna i instytucjonalna, korzystne trendy demograficzne częściowo napędzane imigracją, społeczna akceptacja nierówności wsparta przekonaniem o merytokracji, większa zdolność do finansowania deficytu – wszystkie zmierzają w niekorzystnym dla USA kierunku.
Choć Chiny są ogólnie w słabszej pozycji, znane z długoterminowego planowania Pekin robi, co może, by wykorzystać te zmiany.
Być może najbardziej niepokojące jest to, że w głęboko podzielonej Ameryce wszyscy wydają się zgadzać co do jednego: największe zagrożenie dla kraju ma charakter wewnętrzny. Różnią się tylko co do tego, gdzie dokładnie to zagrożenie leży. W rezultacie polityka narodowa pozostanie skupiona na wewnętrznych walkach, zamiast na podejmowaniu długofalowych, cierpliwych inwestycji – w ludzi, instytucje, badania i infrastrukturę – których wymaga trwała konkurencyjność.
Krótkoterminowe zwycięstwa Ameryki są realne, ale prędzej czy później rachunek będzie trzeba zapłacić.
Ian Bremmer, założyciel i prezes Eurasia Group oraz GZERO Media, jest członkiem Komitetu Wykonawczego Wysokiego Ciała Doradczego ONZ ds. Sztucznej Inteligencji.
Tekst pochodzi z serwisu Project Syndicate. Tytuł, lead, śródtytuły i skróty od redakcji „Newsweek Polska”
