Dieta a zdrowie. Jak jedzenie wpływa na nasze samopoczucie

Jedzenie to ważna część naszego życia. Przyjmując średnio, że żyjemy 80 lat (ok. 29 000 dni) i jemy trzy razy dziennie, w ciągu całego życia spożywamy aż 87 000 posiłków. Nie zawsze są to rzeczy zdrowe. Sięgamy po żywność przetworzoną, ubogą w witaminy, mikro- i makroelementy, jak dania fast food czy bogate w cukier lub utwardzone tłuszcze typu trans. Albo przechodzimy na dietę redukcyjną bez konsultacji ze specjalistą. Tymczasem to, co znajduje się na talerzu, ma istotny wpływ na nasze zdrowie i odporność organizmu. Rzadko zdajemy sobie sprawę, że rozmaite dolegliwości – często dalekie od pochodzących z przewodu pokarmowego – biorą się właśnie z nieprawidłowej diety.

– Dolegliwości te mogą być spowodowane przez nadwrażliwości pokarmowe, nietolerancje pokarmowe, zaburzenia składu i liczby dobrych bakterii jelitowych, czyli zaburzenia mikrobioty. A także przez niedobory witamin, makro- i mikroelementów – mówi lek. med. Agata Strukow.

Mikrobiota w równowadze

Już Hipokrates twierdził, że wszystkie choroby mają swój początek w jelitach, a współczesne badania pokazują, że miał rację. W skład mikrobiomu jelitowego (mikrobioty) wchodzi około 100 trylionów bakterii, głównie beztlenowych, a także wirusów, grzybów, bakteriofagów. Wpływają one na równowagę procesów życiowych naszego organizmu. Mikrobiota działa jako bariera chroniąca nas przed atakami mikroorganizmów chorobotwórczych. Gdy jej równowaga zostanie zachwiana, w układzie pokarmowym maleje ilość bakterii jelitowych chroniących nasz organizm, a namnażają się patogeny – dochodzi do dysbiozy jelitowej, czyli zaburzenia normalnej mikroflory bakteryjnej i grzybiczej jelit.

Dysbioza może się objawić problemami pochodzącymi z przewodu pokarmowego, tj. bóle brzucha, przelewanie, wzdęcia, zaparcia czy biegunki. Ale i tak nieoczywistymi na pierwszy rzut oka dolegliwościami jak bóle głowy, migreny, problemy z zatokami czy bóle stawów. Mogą pojawić się problemy skórne: wysypka, trądzik. A także bezsenność, ciągłe zmęczenie, obniżony nastrój, depresja czy trudności z utrzymaniem masy ciała.

– Obecnie mikrobiotę jelitową możemy zbadać nie tylko z kału, ale również na podstawie próbki moczu. Taki test pozwala ocenić jej skład zarówno w jelicie grubym, jak i cienkim, na podstawie oznaczenia zawartości 12 kwasów organicznych, które są metabolitami, czyli produktami przemiany materii bakterii zasiedlających przewód pokarmowy – mówi lek. med. Agata Strukow.

Jeśli zostaną wykryte nieprawidłowości, w przywróceniu równowagi mikrobioty pomoże zalecona przez specjalistę suplementacja probiotykami, najlepiej ukierunkowana na podstawie wyników badań mikroflory pacjenta.

– Naszą mikroflorę będzie wspierała także zróżnicowana dieta, oparta na naturalnych, nieprzetworzonych produktach – mówi dr Julia Wranicz-Smagowska. – Wyjątkowo dobrze robią jej nie tylko probiotyki pochodzące z suplementów diety, ale przede wszystkim te, które naturalnie znajdują się w naszym jedzeniu: wszelkiego rodzaju kiszonkach warzywnych czy produktach pochodzących ze sfermentowanego mleka, jak kefiry, maślanki.

Warto sięgnąć też po warzywa kapustne i dobre tłuszcze, czyli te nienasycone, pochodzące z oliwy z oliwek i oleju rzepakowego. Jak również orzechy.

Uzupełnieniem informacji o stanie mikrobioty jelitowej może być ocena zawartości glifosatu w moczu. Glifosat jest herbicydem stosowanym w rolnictwie jako środek ochrony roślin. Jego pozostałości mogą przenikać do naszego pożywienia, a następnie do organizmu.

– Badania pokazują, że glifosat ma negatywny wpływ na mikrobiotę jelitową, gdyż działa silnie antybiotycznie, szczególnie na dobre bakterie – bifidobakterie i Enterococcus faecalis. Konsekwencją tego jest rozrost bakterii patogennych, co pogarsza naszą odporność – mówi lek. med. Agata Strukow. Radą na wyeliminowanie glifosatu z naszego organizmu jest wybierane żywności eko, pochodzącej z pewnego źródła.

Zobacz więcej: (Nie)bezpieczeństwo na talerzu. Chemia w jedzeniu nie zawsze jest zła

Dieta rotacyjna w nadwrażliwości

– Przy nadwrażliwości pokarmowej nie chodzi o popełniane błędy żywieniowe, ale bardziej o to, że w diecie pacjentów pojawiają się produkty lub składniki odżywcze, które w nieoczekiwany sposób ją wywołują – mówi dr Wranicz-Smagowska. – Osoby te skarżą się na nieswoiste, mało charakterystyczne objawy ze strony przewodu pokarmowego, ale i problemy skórne, bóle głowy czy złe samopoczucie psychiczne, które są trudne do zdiagnozowania przez innych specjalistów.

Badania w kierunku nadwrażliwości pokarmowej wykonuje się, gdy lekarze innych specjalizacji – gastroenterolog, dermatolog czy alergolog – nie byli w stanie postawić diagnozy.

– Należy przy tym odróżnić nadwrażliwość pokarmową od alergii. Objawy alergii, z udziałem przeciwciał IgE, pojawiają się praktycznie od razu po zadziałaniu bodźca alergizującego. Są to reakcje nagłe, dynamiczne, często o dużej sile, mogące nawet zagrażać życiu. Natomiast objawy nadwrażliwości z udziałem przeciwciał IgG są odroczone w czasie. Występują od kilku godzin do nawet kilku dni po spożyciu wywołującego je pokarmu – mówi dr Julia Wranicz-Smagowska.

Podczas gdy alergia dotyczy od 2 do 6 proc. pacjentów, nadwrażliwością pokarmową może być dotkniętych nawet 45 proc. populacji. Może się ona rozwinąć w każdym wieku, a spożycie tego samego pokarmu może wywołać u różnych osób rozmaite objawy.

Najpierw wykonywany jest test przesiewowy (screeningowy) w czterech grupach produktów – mlecznych i jaj, zbożowych i orzechów, owocowych oraz warzywnych. Pokazuje on, czy u pacjenta w ogóle występuje taka dolegliwość. Dopiero po uzyskaniu wyniku wykonuje się diagnostykę rozszerzoną, która pozwala ustalić sposób leczenia. Główną jego formą jest prowadzenie diety rotacyjnej pod okiem specjalisty dietetyka lub lekarza.

– To rodzaj diety eliminacyjnej, która nie prowadzi do niedoborów, ponieważ w obrębie grupy, która wywołuje nadwrażliwość, nie wyklucza się wszystkich produktów, tylko się nimi rotuje – wyjaśnia dr Wranicz-Smagowska.

Leczenie trwa od trzech miesięcy do roku i bardzo często, gdy dochodzi do wyciszenia stanu zapalnego, można stopniowo wprowadzić wszystkie produkty, które wcześniej powodowały nadwrażliwość.

– Czyli nie jest to choroba skazująca pacjenta do końca życia na wyrzeczenia – podkreśla dr Julia Wranicz-Smagowska.

Zobacz też: Przeszczepienie bakterii jelitowych może uratować życie. „Pomysł wziął się z bezradności”

Witaminowy monitoring

W naszym klimacie są takie witaminy i składniki mineralne, których nie jesteśmy w stanie wprowadzić do organizmu nawet najlepiej zbilansowaną dietą.

– Na przykład witamina D musi być suplementowana u większości pacjentów. Ale nie powinno się brać jej na własną rękę, konieczne jest monitorowanie jej poziomu we krwi i dobranie odpowiedniej dawki. Dla jednego pacjenta optymalny będzie poziom 1000 mg, a dla innego nawet 2000 mg będzie jeszcze za mało – mówi dr Wranicz-Smagowska.

Do składników, które często wymagają suplementacji, należą także takie składniki mineralne jak magnez, cynk, selen, potas czy żelazo. A u osób, które prowadzą dietę wegetariańską lub wegańską – witamina B12. Jej niedobór prowadzi do anemii i zaburzeń funkcjonowania układu nerwowego.

– Największe ryzyko stosowania diety wegańskiej wiąże się właśnie z niedoborem witaminy B12, gdyż jej jedynym pewnym źródłem są produkty pochodzenia zwierzęcego. Osoba przechodząca na dietę bezmięsną powinna monitorować stężenie tej witaminy we krwi – przypomina lek. med. Agata Strukow.

Diagnostyka celiakii

Wskazania do badania:

• przewlekłe lub nawracające biegunki
• bóle i wzdęcia brzucha, nudności lub wymioty
• ciągłe zmęczenie organizmu, osłabienie, częste, uporczywe bóle głowy, nawracające infekcje, zaburzenia rozwoju u dzieci, niski wzrost, anemia
• zaburzenia neurologiczne, depresja
• niedobory witamin i składników mineralnych
• problemy ze skórą, swędzące wysypki
• problemy z płodnością
• zaburzenia budowy szkliwa zębowego

W skład pakietu wchodzą badania:

• PC-TGAA P/c przeciw transglutaminazie tkankowej w klasie IgA (tTG IgA)
• IGA mmunoglobulina Ig A w surowicy (L85)
• AGLI-G P/c przeciw deamidowanym peptydom gliadyny Ig G (N81)

Ocena mikroflory jelitowej

W skład pakietu wchodzą badania:

• Organix Gastro – pośredni test dysbiozy. Badanie pozwala ocenić skład mikroflory jelitowej na podstawie oznaczenia zawartości 12 kwasów organicznych będących metabolitami bakterii zasiedlających przewód pokarmowy. Ocena ilości tych związków w badanym materiale może być źródłem istotnych informacji na temat nieprawidłowej flory bakteryjnej zasiedlającej jelita, w tym drożdżaków, bakterii beztlenowych, bakterii zasiedlających jelito cienkie.
• Glifosat – badanie herbicydów w moczu. Wskazania do badania: wykonanie pakietu zaleca się osobom szczególnie narażonym na zaburzenia mikroflory jelitowej, tj. po antybiotykoterapii lub przyjmującym na stałe inne leki (np. sterydy czy niesteroidowe leki przeciwzapalne), z objawami nieswoistych stanów zapalnych jelit, z nadwagą lub otyłością, w podeszłym wieku, ze stanami alergicznymi (przewlekły katar, atopowe zapalenie skóry), żyjącym w stresie, stosującym w diecie wysokoprzetworzone produkty, na dietach redukcyjnych, sportowcom, z chorobami autoimmunologicznymi.
• Pakiet można również wykonać u dzieci z ryzykiem zaburzeń mikroflory jelitowej (urodzone poprzez cesarskie cięcie, karmione sztucznie, z nieswoistymi objawami z przewodu pokarmowego).

Czytaj więcej: Światowy ruch niejedzenia zwierząt. Wegetarian przybywa w Polsce błyskawicznie

Konsultacja:

dr Julia Wranicz-Smagowska – ekspert ALAB laboratoria Sp. z o.o., absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz studiów doktoranckich w Katedrze Dietetyki SGGW w Warszawie. Prowadziła badania z zakresu dietoterapii cukrzycy u kobiet ciężarnych. Praktykę zdobyła w największych szpitalach w Warszawie oraz Instytucie Żywności i Żywienia

lek. med. Agata Strukow – ekspert ALAB laboratoria Sp. z o.o., absolwentka Wydziału Lekarskiego Pomorskiej Akademii Medycznej oraz kierunków podyplomowych Dietetyka w Chorobach Wewnętrznych i Metabolicznych, Psychologii Biznesu dla Menedżerów oraz MBA. Jej szczególne zainteresowania to diagnostyka chorób związanych ze stresem, otyłością i nieprawidłową dietą