Viktor Orban wiele razy odwiedzał Władimira Putina, ale ta wizyta jest inna. Premier Węgier nigdy nie był tak słaby, a perspektywa utraty władzy — tak bliska. Orban liczy, że Rosja go wesprze. Przyszłość ukrywających się na Węgrzech Marcina Romanowskiego i Zbigniewa Ziobry zależy więc pośrednio od… Kremla.
Newsweek w pakiecie Onet Premium
Dziękuję, że nas czytasz
Foto: Newsweek
Węgierski premier zameldował się na Kremlu trzy tygodnie po spotkaniu z Donaldem Trumpem w Białym Domu. To wtedy uzyskał roczne (ludzie Orbana twierdzili, że na zawsze) zwolnienie z amerykańskich sankcji energetycznych kupowanej przez Węgry rosyjskiej ropy. Rozmowy z Putinem można więc postrzegać jako ciąg dalszy zabiegów o wsparcie u wielkich tego świata.
Orban jest jedynym zachodnim liderem, który ma świetne relacje zarówno z Putinem, jak i Trumpem. Ten ostatni nazywa go „wielkim przywódcą”. U siebie na Węgrzech kreuje się na przywódcę światowego formatu, z którego zdaniem liczą się mocarstwa i który może pomóc w osiągnięciu pokoju w Ukrainie. Nie jest wykluczone, że namawiał Trumpa do porzuconej przez stronę amerykańską idei zorganizowania szczytu pokojowego w Budapeszcie. A teraz rozmawiał o niej z Putinem.
Orban w trudnej sytuacji. Może stracić władzę na Węgrzech
Węgierski dziennikarz śledczy Szabolcs Panyi pisze, że Orban nie konsultował kontrowersyjnej wizyty na Kremlu z sojusznikami z UE i NATO. Do Moskwy poleciał na okrągło, omijając polską i rumuńską przestrzeń powietrzną. Na pokład rządowego Airbusa wziął sporą delegację — ludzi biznesu i członków rządu. Oficjalnym celem rozmów było zapewnienie Węgrom „taniej energii”.
„Znowu Rosja, będzie zapewne szum, ale nie to jest sednem, tylko to, aby państwo miało zabezpieczone dostawy energii” — pisał ma platformie X Peter Szijjarto. W innym z wpisów szef węgierskiego MSZ tłumaczył, że bez importu energii z Rosji rachunki za energię węgierskich rodzin wzrosłyby trzykrotnie.
O tym, że nie jest to prawda, mówił mi niedawno węgierski komentator i historyk Miklos Mitrovits: „Tani gaz z Rosji? No cóż, może był tani w 2010 r., ale teraz już nie jest. Podobnie jak paliwo. Benzyna na Węgrzech jest droższa niż w Polsce, podobnie jak gaz”.
Na Węgrzech większość tradycyjnych mediów jest w rękach Orbana, więc ludzie są systematycznie karmieni propagandą sukcesu. Opowieść to tym, że premier dwoi się i troi, by z powodu wojny w Ukrainie zwyczajni obywatele nie poszli z torbami, jest jedną z głównych narracji rządowych mediów. Opozycyjna partia Tisza, która prowadzi w sondażach przed kwietniowymi wyborami, jest nieustannie demonizowana. Jej przywódca Peter Magyar przedstawiany jest przez prorządowe media jako podżegacz wojenny i marionetka Brukseli. W przeciwieństwie do Orbana, który w tej opowieści prowadzi suwerenną politykę i dba o interesy narodu węgierskiego.
Viktor Orban — putinista z wyboru czy z konieczności?
Orban widuje się z rosyjskim dyktatorem regularnie. Dzisiejsza wizyta na Kremlu była 15. spotkaniem z Putinem, od czasu pamiętnej rozmowy w Petersburgu z 2009 r., kilka miesięcy przed zwycięstwem Fideszu w wyborach 2010 r. Pamiętnej, bo po powrocie do Budapesztu Orban diametralnie zmienił swój stosunek do przywódcy Rosji. Polityk, który w 2008 r. ostro krytykował go za agresję na Gruzję, zmienił się w apologetę Putina. Na Węgrzech usłyszeć można różne teorie na temat powodów tej przemiany. Najbardziej popularna z nich głosi, że rosyjski prezydent Rosji ma w zanadrzu kompromaty, których ujawnienia premier Węgier się obawia. Pytałem o to niedawno Miklosa Mitrovitsa. — Owszem w Budapeszcie można usłyszeć plotki o tym, że w Moskwie są materiały kompromitujące Orbana, ale obawiam się, że nawet jeśli tak jest, to nigdy ich nie zobaczymy — mówił.
Tak czy owak, Orban jest dziś jedynym zachodnim putinistą u władzy. Europejskie media nazywają Węgry „koniem trojańskim Rosji”. Rząd w Budapeszcie opóźnia przyjęcie kolejnych pakietów sankcji, torpeduje różne proukraińskie programy i inicjatywy w NATO i UE, blokuje negocjacje akcesyjne z Ukrainą, ostro sprzeciwiając się członkostwu Kijowa w Unii. Orban jako jedyny z przywódców Zachodu zaakceptował za to bez zastrzeżeń 28-punktowy „plan pokojowy” podyktowany Amerykanom przez Rosję.
Czujący gorący oddech opozycji na plecach, Orban gra o polityczne życie, a pewnie i o wolność (Magyar obiecuje, że wsadzi do więzienia winnych łamania prawa). Dlatego Orban nie cofnie się przed niczym. Tym bardziej że UE jest w zasadzie bezsilna wobec tego, co robi. Węgier nie da się wyrzucić z UE, bo traktat o UE nie przewiduje możliwości usunięcia jednego z członków. Węgry musiałyby same — jak Wielka Brytania — wystąpić z wnioskiem o wyjście z UE, a potem wynegocjować warunki. Orban czasem o tym mówi, ale nigdy się na to nie zdecyduje.
Unijny traktat daje jedynie możliwość tymczasowego odebrania Węgrom prawo głosu w Radzie UE ze względu na naruszenie praworządności. Chodzi o proces, który ciągnie się od prawie sześciu lat. W połowie 2018 r. Parlament Europejski większością dwóch trzecich głosów zwrócił się do Rady UE z wnioskiem o stwierdzenie ryzyka poważnego naruszenia przez Węgry unijnych wartości. Tym samym uruchomiona została procedura z Art. 7 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), która w przypadku jednomyślnej decyzji wszystkich państw członkowskich, może skończyć się zawieszeniem prawa Węgier do głosowania w Radzie UE.
Jedynym instrumentem nacisku na Węgry, jaki ma Bruksela, są fundusze unijne. Z powodu łamania praworządności w tym kraju, UE zamroziła 18 mld euro z funduszy spójności i funduszu odbudowy. To wielki problem dla Orbana, gdyż — jak tłumaczą — eksperci jego reżim przez lata pasł się na funduszach z UE.
Tylko Putin może pomóc Orbanowi?
Kilka lat temu socjolog Magyar Ballint tumaczył mi, że Orban zbudował system mafijny za pieniądze z UE. W 2022 r. rozmawiałem o tym z opozycyjnym posłem Akosem Hadhazy, który od lat prowadzi antykorupcyjną krucjatę w swym kraju. Mechanizm wykorzystania unijnych funduszy opisał tak: „Reżim opłaca nimi w rozmaity sposób swoich klientów — nie tylko oligarchów, ale także burmistrzów, szefów komunalnych firm, lokalnych działaczy. Fundusze europejskie, które zaczęły płynąć na Węgry wartkim strumieniem od 2007 r., a więc jeszcze za rządów lewicy, stały się dla obecnego reżimu czymś w rodzaju ekstradochodu. System Orbána można porównać do systemu putinowskiego. Putin zaczął umacniać swój reżim wówczas, kiedy światowe ceny ropy i gazu poszły w górę. Ekstradochodami z eksportu surowców obdzielał lojalnych sobie oligarchów, a ci przejmowali gospodarkę i media, co zapewniało trwałość systemu. Węgry nie mają ani ropy, ani gazu, więc to fundusze europejskie podtrzymują faszystowski system Orbana. Przymiotnik »faszystowski« mogę dziś już powiedzieć zupełnie śmiało”.
Ponieważ UE zakręciła kurek z pieniędzmi, Orban nie może jak przed poprzednimi wyborami rzucać pieniędzmi na prawo i lewo zwiększając emerytury, fundując trzynastki czy czternastki. Za to Putin może mu pomóc wygrać wybory, oferując korzystne ceny ropy i gazu. W tym sensie przyszłość ukrywających się przed polskim wymiarem sprawiedliwości Romanowski z Ziobrą zależy pośrednio od Kremla. Faworyt wyborów, Peter Magyar, mówił w sierpniu, że im bliżej głosowania, tym pilniej Marcin Romanowski musi szukać innego państwa, które go schroni. Zawsze zostaje Białoruś, ale warunki są tam zdecydowanie gorsze.
