Ministerstwo Obrony Narodowej sonduje możliwość pozyskania amerykańskich kołowych transporterów opancerzonych Stryker. Chociaż zdarzało się, że polski producent pojazdów bojowych Rosomak SA pracował na 50 proc. możliwości, a czasem mniej. Plan modernizacji polskiej armii coraz częściej wymyka się jakiejkolwiek logice.
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Decyzja MON o sondowaniu możliwości pozyskania amerykańskich strykerów pokazuje, jak wygląda logika polskiej modernizacji technicznej w ostatnich latach. Polityczne deklaracje o wzmacnianiu armii zderzają się tu z brakiem jakichkolwiek kroków w stronę realizacji tych obietnic, niesprecyzowanymi potrzebami operacyjnymi wojska oraz chaosem decyzyjnym, który w Polsce stał się już elementem infrastruktury państwowej.
Wojsko na zakupach, czyli brak długofalowego planowania
Dyskusja o tym, czy sprowadzać używane amerykańskie transportery, nabiera dodatkowego wymiaru, gdy przypomnieć, że Rosomak SA od lat nie wykorzystuje pełni swoich możliwości, a kolejne rządy — mimo deklarowanej potrzeby zwiększania bezpieczeństwa — nie potrafiły zapewnić producentowi stabilnego strumienia zamówień. W ten sposób dochodzimy do momentu, w którym zarówno wierchuszka polityczna, jak i wojskowa mówi: „Ale my rządzimy tutaj od dwóch lat. Wcześniej to nie my!”. I tak w większości przypadków od 30 lat. Wystarczy wspomnieć sagę z ORP Ślązak, który z korwety stał się przerośniętą kanonierką, epopeję z Rosomakiem czy w końcu sabotowanie polskiego przemysłu obronnego przez patriotyczny rząd PiS, który kupił haubice samobieżne K9 będące bezpośrednią konkurencją polskich krabów. Teraz rząd koalicji planuje zrobić niemal to samo.
Z tą różnicą, że chce pozyskać za darmo wozy nadające się do poważnego remontu, który będzie trwał. Nie będą od ręki więc, chociaż to właśnie główny argument armii. Podobnie było w przypadku zakupu FA-50 i rezygnacji z kolejnych F-16. Tymczasem Słowacy swoje F-16 Block 70/72 — zamówione w mniej więcej tym samym czasie — już mają, a Polska na FA-50PL dalej czeka. Takich przykładów jest sporo. I w zasadzie łączy je jedno — brak długofalowego planowania.
Wojsko potrzebuje sprzętu „na już”
Samo zainteresowanie strykerami nie bierze się znikąd. Wojsko od dawna wskazuje, że potrzebuje sprzętu „na teraz”, a nie „za pięć lat” i trudno nie dostrzegać, skąd bierze się ta determinacja. Wojna w Ukrainie pokazała brutalnie, że polska armia przez lata zaniedbań nie jest gotowa do pełnoskalowego konfliktu, a jedynie do działań asymetrycznych. Dlatego doświadczenie zdobyte na misjach obecnie niewiele daje.
Jednostki pozbawione osłony przed ogniem artylerii, dronami krążącymi i improwizowanymi systemami rażenia stają się w praktyce zbędnym ciężarem, a nie realnym elementem siły bojowej. Z tej perspektywy argument części generalicji, że Stryker jest produktem gotowym, dopracowanym i dostępnym od ręki, wydaje się zrozumiały. Każdy miesiąc zwłoki oznacza bowiem kolejne ryzyko, że polskie pododdziały będą musiały mierzyć się z zagrożeniami w oparciu o przestarzałe platformy lub improwizowane środki transportu.
Problem w tym, że alternatywa istnieje i stoi w Siemianowicach Śląskich. Rosomak SA od lat powtarza, że posiada wolne moce produkcyjne i mógłby dostarczać nowe wozy szybciej, niż wynika to z tempa zamówień składanych przez kolejne ekipy rządzące.
W zasadzie historia ostatniej dekady w polskim przemyśle pancernym to opowieść o przestojach niewynikających z braku technologii czy kompetencji, ale ze zwyczajnej nieumiejętności podjęcia decyzji. Linie produkcyjne stały niewykorzystywane w pełni, bo MON przeciągał rozmowy o konfiguracji pojazdu, przedłużaniu licencji lub finansowaniu kolejnych partii. Albo jak w przypadku krabów uznali za niecelową budowę drugiej linii produkcyjnej, a potem na szybko bez trybu i przetargu kupowali haubice samobieżne w Korei Południowej.
W tym samym czasie politycy publicznie powtarzali, że priorytetem jest wzmacnianie armii, a agresja Rosji wymaga przyspieszenia modernizacji. Rzeczywistość wyglądała jednak zupełnie inaczej.
Strykery a autonomia Polski
Spór o strykery jest więc tak naprawdę sporem o to, jak państwo zarządza bezpieczeństwem i gospodarką obronną. Z perspektywy krótkoterminowej generałowie mają rację, bo sprzęt musi być dostępny natychmiast. Wieloletnie programy modernizacyjne mają to do siebie, że łatwo grzęzną na szczeblu ministerialnym, a każda zmiana rządu, priorytetów lub interpretacji potrzeb wojska może je opóźnić o kolejne kwartały.
Dla wojskowych stryker jest więc sposobem ominięcia polskich barier instytucjonalnych i politycznych, skrótem umożliwiającym szybkie przezbrojenie jednostek piechoty. Pojazd z amerykańskiej puli, szczególnie jeśli mówimy o sprzęcie używanym, jest dostępny niemal od ręki, a proces wdrożenia sprawdzonych platform jest relatywnie prosty.
Długofalowo jednak rację ma przemysł. Każda duża partia pojazdów sprowadzonych z zagranicy oznacza zmniejszenie zamówień dla Rosomaka i ograniczenie opłacalności utrzymywania krajowych zdolności produkcyjnych. Jeżeli zakład nie może liczyć na pewne, wieloletnie umowy, nie inwestuje w rozwój, nie podnosi kompetencji, a z czasem traci wykwalifikowaną kadrę.
Uzależnienie się od amerykańskich dostawców jest szczególnie ryzykowne w kontekście zmiennej polityki USA, która po każdej zmianie administracji może przyjąć kierunek mniej sprzyjający wspieraniu europejskich odbiorców. Co szczególnie jest widoczne, teraz gdy rządzi administracja Donalda Trumpa zmieniająca zdanie w zależności od koniunkcji ego prezydenta z fazą Księżyca.
Nie można też zapominać, że w czasie globalnego kryzysu, konfliktu lub po prostu napięcia politycznego Amerykanie zawsze będą priorytetowo traktować własne siły zbrojne. Wprowadzanie strykerów w dużej liczbie może więc osłabić strategiczną autonomię Polski, której siła powinna opierać się na zdolności samodzielnego reagowania. A wątpliwym jest, żeby Amerykanie oddali Polakom bez szemrania zdolności do generalnych remontów strykerów.
Rosomak SA ma problem nie z technologią a klientem
Cały pomysł przypomina również, że przedłużający się brak decyzji MON doprowadził kolejny raz do paradoksu, w którym państwo posiada w pełni działający zakład mogący produkować transportery opancerzone nowej generacji, a jednocześnie rozważa import używanych maszyn, które będą wymagały remontu i integracji.
Tym bardziej jest to absurdalne, że problem nie wynika z jakości polskiego produktu, lecz z braku konsekwencji polityków i wojskowych, którzy przez lata nie byli w stanie ustalić, ile pojazdów faktycznie potrzeba, w jakich wariantach i jakie środki finansowe należy na to zabezpieczyć. Rosomak SA nie ma problemu z technologią, ma problem z klientem, który nie wie, czego chce. Taki sam problem mają zresztą i inne polskie zakłady, choćby Huta Stalowa Wola i ZM Tarnów.
Na przykład pierwsze otrzymały pierwszą specyfikację techniczną Borsuka dopiero sześć lat po rozpoczęciu prac nad wozem. Wcześniej inżynierowie projektowali i testowali rozwiązania wedle swoich wyobrażeń, bo wojsko nie mogło się zdecydować, czego chce. A kiedy w końcu się zdecydowało, to wymagania często wzajemnie się wykluczały.
Strykery dla Polski, starsi bracia rosomaków
Sam Stryker nie jest zły, choć w najstarszych wersjach, które zapewne otrzyma Polska, nieco już trąci myszką i jest nieco gorszym pojazdem niż polski Rosomak. Był opracowany dla US Army na podstawie podobnych założeń jako uniwersalna platforma dla lekkich brygad piechoty zmotoryzowanej. Pojazdy powstają od początku XXI w. i zostały zaprojektowane z myślą o szybkim przerzucie wojsk, wysokiej mobilności oraz dużej elastyczności konfiguracji.
Najbardziej typowy wariant to M1126 Infantry Carrier Vehicle, czyli transporter dla drużyny piechoty, uzbrojony najczęściej w zdalnie sterowany moduł wieżowy z karabinem maszynowym lub granatnikiem. Inne popularne wersje to M1127 wóz rozpoznawczy, M1130 wóz dowodzenia, M1128 Mobile Gun System z działem 105 mm oraz warianty z pociskami przeciwpancernymi Javelin. Jak w przypadku Rosomaka, Amerykanie na jednym podwoziu stworzyli wiele platform w jednej brygadzie, dzięki czemu amerykańskie jednostki działają na spójnym sprzęcie o podobnej mobilności i poziomie ochrony.
W przypadku Polski najprawdopodobniej w grę wchodzą używane wozy wersji bazowej M1126 lub M1127 wymagające remontu i dostosowania do krajowych standardów łączności, integracji systemów świadomości sytuacyjnej oraz doposażenia w uzbrojenie zgodne z wymaganiami Wojska Polskiego. To platformy sprawdzone w działaniach bojowych, lecz technologicznie starsze od obecnie produkowanych rosomaków, co jest jednym z kluczowych punktów sporu o ich ewentualne pozyskanie.
