Paryska Fundacja Louis Vuitton, po wielkich retrospektywach Marka Rothko i Davida Hockneya, z właściwym sobie rozmachem prezentuje wystawę Gerharda Richtera, jednego z najciekawszych i najdroższych artystów przełomu XX i początku XXI w.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Retrospektywa 93-letniego Gerharda Richtera obejmuje 275 dzieł z lat 1962-2024. Jest to największa, jak dotąd, wystawa artysty, podsumowująca 60 lat jego twórczości. Płótna Richtera znajdują się w najważniejszych kolekcjach świata, a od kilkunastu lat biją rekordy cenowe na aukcjach sztuki. Artysta osobiście powierzył organizację wystawy zaprzyjaźnionym kuratorom — Dieterowi Schwarzowi i Nicholasowi Serocie.
Historia eksperymentów
Prace prezentowane są w porządku chronologicznym. Poszczególne dekady ukazują rewolucję wizji artystycznej: od wczesnych, czarno-białych obrazów opartych na fotografii, poprzez kolorowe portrety i martwe natury, pejzaże, rzeźby, instalacje, akwarele, rysunki, aż po finałowe wielkoformatowe malarstwo abstrakcyjne i zamykający wystawę cykl „Birkenau”. Dostajemy przegląd tematów, które artysta przemieniał w obrazy, używając różnych technik malarskich. Poprzez jego prace analizujemy wydarzenia historyczne, chłoniemy hiperrealistyczne martwe natury czy metafizyczne pejzaże, nieostre portrety rodzinne, przy których zastanawiamy się, czy przypadkiem nie są fotografią? Rozstawione na wystawie lustra sprawiają, że czujemy się częścią opowiadanej przez artystę historii.
— Richter nie maluje wprost z natury. Każdy obraz ma swoje źródło w innym medium: przede wszystkim w fotografii, z której tworzy nowe, autonomiczne dzieło — tłumaczy dr Paweł Drabarczyk, historyk sztuki. Richter przez lata eksperymentował z różnymi technikami, ze sposobem nakładania farb na płótno: od pędzla, przez szpachelkę/nóż po specjalną technikę „squeegee” (squeegee — narzędzie z gumową szpatułką do ściągania wody, w tym przypadku farby).
Wycinki z życia
W jego osobistej historii (urodzony w 1932 r. w Dreźnie) odbija się historia Niemiec. Gdy miał kilka lat, jego rodzina przeniosła się do Raichenau (obecnie Bogatynia) na Dolnym Śląsku. Od 1951 r. studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Dreźnie, gdzie już jako uczeń klasy mistrzowskiej realizował zamówienia państwowe NRD. W 1961 r. razem z żoną Marianne Eufinger (Emą) uciekli przez Berlin Zachodni do Republiki Federalnej Niemiec. Z okresu drezdeńskiego zachowały się nieliczne prace. Część z nich sam zniszczył. Na początku lat 60. kontynuował studia w Akademii Sztuk Pięknych w Düsseldorfie. Wówczas była to jedna z najważniejszych szkół artystycznych w Europie. Wraz z innymi studentami stworzyli grupę tworzącą w duchu „realizmu kapitalistycznego”.
W 1962 r. Richter rozpoczął prace nad „Atlasem”, w którym gromadził wycinki z książek i gazet — głównym ich źródłem był zazwyczaj „Frankfurter Allgemeine Zeitung”. Wycinał z fotografie, szkice, pejzaże, portrety, martwe natury. W wielu przypadkach były to modele do obrazów, po które sięgał dopiero po latach.
— Chciałem malować obrazy, które nie miały nic wspólnego ze sztuką, dlatego używałem zdjęć — tłumaczył Richter. Wszystkie portrety członków rodziny, poczynając od Emy, poprzez Betty, Isę Genzken, Sabine Moritz, Ellę i Theo — zostały namalowane z fotografii, które artysta wykonał samodzielnie, często wiele lat przed powstaniem obrazu.
Między przedstawieniem a abstrakcją
Wystawę w budynku Fundacji Louis Vuitton otwiera obraz „Table” z 1962 r. Malarz sam wybrał pracę. To jego zdaniem idealna egzemplifikacja stylu z początków kariery. W obrazach wielokrotnie powraca do przedmiotów codziennego użytku. Fotografia stołu pochodziła z włoskiego magazynu „Domus”. Richter namalował stół, ale niezadowolony z efektu i nadmiaru farby, nakleił na jeszcze mokre płótno gazetę (jej odbicia są dobrze widoczne na obrazie), a następnie zamalował obiekt. Stół, który sprawia wrażenie lewitującego w przestrzeni, jest zredukowany do podstawowych składowych: blatu i ciemnych nóg.
— Artysta swobodnie porusza się pomiędzy obrazem przedstawiającym a abstrakcją. Niekiedy te dwie tendencje pojawiają się u niego na jednym obrazie. Korzysta z fotografii, nie mając oczywiście złudzeń, że „obiektywnie” przedstawia ona rzeczywistość. Czasem więcej o rzeczywistości może powiedzieć obraz abstrakcyjny — podkreśla dr Paweł Drabarczyk.
Wystawa w paryskiej Fundacji Louis Vuitton potrwa do 2 marca 2026 r. W 2017 r. 93-letni artysta podjął decyzję o zakończeniu praktyki malarskiej na rzecz rysunku.
