Miasto na muzycznej fali

Jednym z wyróżników Gdańska są festiwale muzyki klasycznej, które od lat przyciągają melomanów z całej Europy. Muzyka dawna stała się wręcz znakiem rozpoznawczym miasta – nie tylko dzięki wielowiekowej tradycji, ale także za sprawą środowiska artystycznego otwartego na międzynarodową współpracę.

Crème de la crème muzyki dawnej w Gdańsku to festiwal Actus Humanus. O jego renomie świadczy to, że jest transmitowany przez ponad 112 nadawców z 55 krajów. To być może jedyny festiwal muzyki dawnej na świecie, w trakcie którego publiczność wiwatuje jak na koncertach rockowych, a bisom nie ma końca…

W zabytkowych wnętrzach miasta – od Dworu Artusa po Centrum św. Jana – można usłyszeć renesansowe i barokowe arcydzieła w wykonaniu najlepszych artystów nurtu historycznego. Festiwal odbywa się dwa razy w roku: w Wielkim Tygodniu i w okresie adwentu.

– Program naszego festiwalu jest mocno związany z najważniejszymi w kalendarzu liturgicznym świętami i stanowi – także przez historyczne miejsca, w których odbywają się koncerty – niezwykłą możliwość zanurzenia się w sztuce sprzed wieków w dialogu ze współczesną wrażliwością wykonawców – podkreśla Filip Berkowicz, dyrektor festiwalu.

Kogo będzie można usłyszeć w kolejnej edycji w 2026 roku?

– Na Actus Humanus Resurrectio powracają ulubieńcy gdańskiej publiczności, m.in. Sébastien Daucé z Ensemble Correspondances, Ottavio Dantone z Accademią Bizantiną czy François Lazarevitch z Les Musiciens de Saint-Julien. Na ogłoszenie grudniowej edycji Actus Humanus Nativitas musimy poczekać do października, ale mogę zapewnić, że znów będzie zaskakująco i kolorowo – mówi Filip Berkowicz.

Na festiwalowym firmamencie błyszczy też Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej w Oliwie. Organizowany pod koniec czerwca, jest najstarszym i jednym z największych festiwali tego typu w Europie. Jego centrum jest Archikatedra Oliwska.

– Festiwal jest zawsze otwarty na nowe trendy. W programie znajduje się muzyka współczesna oraz światowe prawykonania utworów, jak również improwizacje. Tradycyjnie koncert inauguracyjny wykonuje Orkiestra Polskiej Filharmonii Bałtyckiej wraz z solistą. Często gramy światowe prapremiery wybitnych kompozytorów napisane specjalnie na tę okazję – mówi prof. Roman Perucki, dyrektor artystyczny festiwalu.

I dodaje: – Zapraszamy zarówno organistów starszej generacji – to doświadczeni muzycy będący autorytetami w swojej dziedzinie – jak i debiutujących, utalentowanych młodych artystów, dla których udział w wydarzeniu jest często bramą do światowej kariery.

Wiernych fanów ma też Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej, Chóralnej i Kameralnej. W lipcu i sierpniu w każdy piątkowy wieczór w bazylice Mariackiej w Gdańsku rozbrzmiewają koncerty organowe, chóralne i kameralne. Bogusław Grabowski, główny organista bazyliki

i dyrektor festiwalu, podkreśla, że siłą tych koncertów jest wielowymiarowość – możliwość zestawiania monumentalnych organów z subtelnymi brzmieniami zespołów wokalnych czy instrumentalnych.

Interesujące doświadczenie proponuje też festiwal ORGANy PLUS+®, który traktuje organy jako instrument przyszłości, nie przeszłości.

Znakiem rozpoznawczym Gdańska jest również festiwal carillonowy (gdańska kultura carillonowa jest wpisana na krajową listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego). Nic dziwnego – Gdańsk jest jedynym miastem w Polsce, które ma carillony koncertowe, czyli instrumenty złożone z co najmniej 23 dzwonów wieżowych. Dwa gdańskie carillony znajdują się w wieży kościoła św. Katarzyny (50 dzwonów) i w wieży Ratusza Głównego Miasta (37 dzwonów). Trzeci to carillon mobilny „Gdańsk” (48 dzwonów).

Carillony rozbrzmiewają podczas Gdańskiego Festiwalu Carillonowego. Koncerty odbywają się w letnie wieczory przy kościele św. Katarzyny, w ogrodzie karmelitów – słuchacze z leżaków oglądają na ekranie artystę grającego wysoko na wieży.

Na festiwal przyjeżdżają muzycy z całego świata, a każdy koncert kończy się pokazem wodno-świetlnym Fontanny Heweliusza zsynchronizowanym z muzyką na żywo.

Nowe trendy i współczesne brzmienia

Stolica województwa pomorskiego to także miasto, w którym rodzą się nowe trendy, a scena muzyczna pulsuje świeżością i eksperymentem. Taki jest Sea You 3City Music Showcase, odbywający się w Gdańskim Teatrze Szekspirowskim, w trakcie którego można zanurzyć się w alternatywie, rocku, indie, elektronice i lokalnych eksperymentach, które rzadko trafiają na główne sceny.

– Chcemy, by Sea You było miejscem spotkań – publiczności, branży i twórców, przestrzenią, w której rodzą się nowe pomysły, współprace i przyszłe projekty – podkreśla Arek Stolarski, organizator festiwalu.

W najbliższej edycji Sea You 3City Music Showcase organizatorzy zapowiadają premiery nowych projektów, specjalne koncerty przygotowane z myślą o festiwalu oraz wystawę.

Inny ton proponuje Gdański Festiwal Muzyczny – szeroki, erudycyjny, dialogujący z teraźniejszością. To festiwal, który nie stawia granic: obok Stradelli można tu znaleźć premierę kompozycji Miłosza Manina, obok orkiestry Il Pomo d’Oro – solistów, którzy kształtują dziś globalną scenę klasyczną. Konrad Mielnik, dyrektor festiwalu, mówi: – Chcemy opowiadać historię muzyki tak, jak opowiada ją samo miasto: przez połączenia, skrzyżowania, hybrydy. W harmonogramie 2026 roku pojawiają się nazwiska, które potrafią otworzyć każdą wyobraźnię: Lucas Debargue, Mischa Maisky, Ewa Pobłocka.

W finałowym koncercie z nagrodzoną złotym medalem Global Music Awards Cappellą Gedanensis wystąpi legenda skrzypiec Giuliano Carmignola. – Na jubileusz 20-lecia szykujemy specjalny program, m.in. oratorium Alessandra Stradelli i występ orkiestry Il Pomo d’Oro. Będą także wielcy soliści, z Jakubem Józefem Orlińskim na czele – podpowiada Konrad Mielnik.

Tym, którzy szukają nowych definicji muzyki, bliski będzie też festiwal NeoArte – Syntezator Sztuki. Pomysłodawcą tego wydarzenia jest gdański NeoQuartet, laureat Pomorskiej Nagrody Artystycznej. To zespół, który nie boi się ambitnych przedsięwzięć, a działa trochę jak radar, wykrywając nowe trendy w muzyce.

– Obserwujemy zanikanie granic pomiędzy dziedzinami sztuki. Artyści nie chcą już poruszać się w ramach jasno wyznaczonych kategorii. Szukają narzędzi, które pozwolą im przekraczać, łączyć i redefiniować ścieżki wyrazu – opowiada Paweł Kapica ze Stowarzyszenia NeoArte.

Każda edycja festiwalu ma kompozytora rezydenta, a program obejmuje maratony koncertowe, spektakle multimedialne i projekty interdyscyplinarne. Patronką ostatniej edycji była islandzka kompozytorka Bergrún Snæbjörnsdóttir. Kto oczaruje nas w przyszłym roku?

– W centrum znajdzie się monochromatyczna muzyka Juste Janulytė, której estetyka, oparta na subtelnych zmianach czasu, przestrzeni i barwy, staje się jednym z najbardziej rozpoznawalnych głosów w europejskiej muzyce współczesnej – zapowiada Paweł Kapica.

Unikatową formułę ma też Inside Seaside – festiwal, który redefiniuje pojęcie muzycznego wydarzenia. W halach AmberExpo przez dwa dni na trzech scenach gra czołówka polskiej i światowej sceny elektronicznej, rockowej i jazzowej. Inside Seaside łączy muzykę z filmem, designem i miejskim stylem życia. Uczestnicy mogą wziąć udział w rozmowach w Strefie Radia 357, odwiedzić Targi Plakatu, strefę sztuki i mody czy kupić winyle.

Jazz i metal – ikony gdańskiej sceny

Gdańsk to również miasto gatunkowych festiwali muzycznych, które mają wspólny mianownik: wieloletnią historię i wiernych fanów, którzy wracają co roku. Takim festiwalem jest Jazz Jantar, który odbywa się w kultowym Klubie Żak. To festiwal legenda – czytelnicy magazynu „Jazz Forum” wielokrotnie uznawali go za najlepszy festiwal jazzowy w Polsce (ostatnio w 2023 roku), a Klub Żak jest wymieniany w czołówce najlepszych klubów jazzowych w kraju. Nic dziwnego – to tu rodziła się historia polskiego jazzu. W latach 70. grali tu Komeda i Namysłowski. Dziś kuratorzy festiwalu szukają artystów, którzy w podobny sposób myślą o muzyce – nie jako o gatunku, lecz jako o eksperymencie na żywo. Od tego roku festiwal odbywa się w dwóch głównych blokach – wiosennym i jesiennym.

Industrialny klimat Gdańska świetnie współgra z kolei z Mystic Festival – świętem wszystkich metalowców z Europy Środkowo-Wschodniej. Wydarzenie przyciąga fanów ciężkiego brzmienia, łącząc koncerty legend gatunku z prezentacją nowych zespołów i muzycznych eksperymentów w obrębie metalu. Mystic Festival stał się wydarzeniem, które wnosi do Gdańska zupełnie inną energię – industrialną i kontrkulturową. Na ulicach miasta króluje wtedy mroczny klimat: czerń, tatuaże, łańcuchy i makijaże rodem z horroru.

W 2026 roku line-up jest imponujący: od gigantów pokroju Megadeth, Anthrax, Black Label Society, przez czołówkę współczesnych heavy-, thrash- i deathmetalowych składów, po progresywne eksperymenty i folkmetalowy ogień prosto z Indii.