Jeśli sytuacja w Wenezueli zacznie się rozwijać w podobnym kierunku, co w Afganistanie, Iraku czy Libii po amerykańskich interwencjach, to decyzja o ataku na Wenezuelę może okazać się jednym z największych błędów drugiej kadencji Trumpa, wykrwawiającym go z politycznego kapitału.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
W sobotę rano polskiego czasu amerykańskie wojsko przeprowadziło serię ataków na cele w Wenezueli, udało się mu też pojmać prezydenta kraju, Nicolasa Maduro i razem z jego małżonką wywieźć go z kraju. Maduro trafił do Nowego Jorku, gdzie federalna prokuratura postawiła mu serię zarzutów związanych głównie z przemytem narkotyków do Stanów.
Administracja Trumpa oficjalnie od listopada uznaje Maduro za lidera tzw. Kartelu Słońc, grupy przestępczej wpisanej przez amerykański Departament Stanu na listę zagranicznych organizacji terrorystycznych.
Akcja z soboty jest zwieńczeń działań, jakie wobec Wenezueli i dyktatorsko rządzącego nią Maduro Stany prowadziły od przełomu lata i jesieni 2025 r. Od kilku miesięcy Amerykanie koncentrowali swoje siły zbrojne w regionie Karaibów, prowadząc ataki przeciw wenezuelskim łodziom, mającymi przemycać narkotyki na teren USA — szacuje się, że w ich wyniku zginęło ok. 100 osób. Trump już w październiku sugerował możliwość ataków na terenie samej Wenezueli, w listopadzie ogłosił, że Stany zamknęły przestrzeń powietrzną nad południowoamerykańskim krajem.
Wszystko zależy od tego, co dalej
Trump w trakcie konferencji w Mar-a-Lago przedpołudniem amerykańskiego czasu zachwalał atak na Caracas jako największy pokaz amerykańskiej siły od czasów II wojny światowej, nie wiadomo jednak czy siłowe obalenie Maduro i postawienie go przed amerykańskim sądem okaże się ostatecznie wielkim politycznym sukcesem Trumpa. Wszystko zależy od tego, co dalej stanie się z Wenezuelą. A konkretnie od tego, czy pojmanie Maduro uruchomi proces pokojowej, demokratycznej transformacji, zdolnej wyłonić rząd dobrze żyjący z administracją Trumpa. Czy wręcz przeciwnie – akcja Trumpa pogrąży kraj w chaosie wojny domowej.
Na razie nie wiadomo, w jaką stronę przechyli się szala. Trump na konferencji prasowej w Mar-a-Lago zapowiedział, że Amerykanie będą zarządzać Wenezuelą („run a country”) do momentu aż dojdzie do pokojowego wyłonienia się nowej władzy. Trudno powiedzieć jakby się to miało stać bez kolejnych ataków na Wenezuelę i trwałej okupacji przez Amerykanów. Jak na gorąco skomentował to dziennikarz „New York Timesa”: „nie ma żadnych śladów wojskowej obecności Amerykanów w Wenezueli, a amerykańska ambasada w Caracas pozostaje zamknięta od 2019 r., więc nie wiadomo, w jaki sposób Amerykanie zamierzają zarządzać Wenezuelą”.
Wenezuelski minister spraw wewnętrznych, Diosdado Cabello, uważany za jednego z najbardziej wpływowych postaci reżimu po Maduro, pojawił się w sobotę w telewizyjnym nagraniu stojąc w hełmie i kamizelce kuloodpornej na tle umundurowanych i ciężko uzbrojonych mężczyzn wzywając ludność do kraju do spokoju i oporu wobec „terrorystycznego ataku” Stanów. Co ma sugerować, że mimo upadku prezydenta jego reżim ciągle sprawuje kontrolę.
W trakcie pierwszej kadencji Trumpa amerykański rząd prowadził symulacje testujące różne scenariusze przyszłości Wenezueli po Maduro. W tym scenariusz, w którym Maduro zostaje usunięty w wyniku uderzania z zewnątrz. Wszystkie te scenariusze kończyły się chaosem, a nawet wojną domową. Usunięcie prezydenta może bowiem doprowadzić do wojny między różnymi frakcjami obecnego reżimu, jego resztkami, a opozycją, a w grze są jeszcze wzmacniane przez Maduro w ostatnich latach wierne reżimowi uliczne gangi, a nawet skrajnie lewicowe kolumbijskie partyzantki operujące na terenach Kolumbii, niekontrolowanych przez rząd, które mogą włączyć się czynnie do konfliktu w sąsiednim państwie.
Oczywiście, to tylko symulacje. Przywódcy demokratycznej opozycji w Wenezueli spierają się z ich ustaleniami. Laureatka zeszłorocznej pokojowej Nagrody Nobla María Corina Machado mówiła w listopadzie zeszłego roku brytyjskiemu dziennikowi „The Guardian”, że „Wenezuela jest państwem z długą demokratyczną tradycją i społeczeństwem, które jest zdeterminowane, by odbudować demokrację”. Faktycznie od pierwszej kadencji Trumpa reżim Maduro stał się jeszcze bardziej niepopularny we własnym kraju, większość Wenezuelczyków pokazała mu czerwoną kartę w wyborach w 2024 r., ale Maduro nie uznał prawdziwych wyników, bezprawnie ogłaszając się zwycięzcą.
W pewnym momencie w trakcie konferencji Trump wydawał się sugerować jakiś rodzaj porozumienia z wiceprezydentką Delcy Rodríguez, która pod nieobecność Maduro przejmie formalnie władzę w kraju — być może Stany będą zarządzać krajem przez nią, pytanie jednak, czy taki deal zaakceptują pozostali, zdolni do użycia przemocy aktorzy w kraju.
Czy tego oczekują teraz Amerykanie?
Pewne jest jedno: im większy chaos zapanuje w Wenezueli, tym bardziej cała akcja będzie ciążyć Trumpowi i tym mocniej w Stanach będą wybrzmiewać wątpliwości nie tylko co do tego, czy była ona potrzebna, ale czy była w ogóle legalna. Do tego typu operacji wojskowej na terenie obcego państwa prezydent na ogół potrzebuje zgody Kongresu. Pytany o to na konferencji w Mar-a-Lago sekretarz stanu Marco Rubio przekonywał, że operacja miała charakter policyjny, a nie wojenny — Maduro nie jest prawomocnym prezydentem i został pojmany jako osoba poszukiwana przez amerykański wymiar sprawiedliwości, wojsko tylko zabezpieczało operację. Jest to jednak mocno wątpliwe uzasadnienie i chyba sam Trump się nim specjalnie nie przejmuje — gdy Rubio przedstawiał swoje uzasadnienie, Trump przerwał mu i powiedział, że Kongres ma tendencję do tego, by robić przecieki.
Gdyby wbrew zapowiedziom Trumpa Stanom nie uda się teraz szybko, przy względnie niewielkich kosztach wojskowych ustanowić kontroli nad Wenezuelą, to prezydent skompromituje się wewnętrznie i na arenie międzynarodowej. Nie można więc wykluczyć, że Stany będą musiały bezpośrednio zaangażować się w Wenezueli — Trump pytany o to na konferencji w Mar-a-Lago powiedział, że nie obawia się takiej opcji, choć pytany po raz drugi o szczegóły uniknął odpowiedzi, mówiąc, że Amerykanie będą obecni w Wenezueli głównie w kontekście ropy naftowej, a nie w kontekście wojskowym.
Nawet jeśli wszystko w Wenezueli potoczy się tak, jak mógłby sobie tego życzyć Waszyngton, to obalenie Maduro nie musi pomóc prezydentowi. Trump jest bardzo niepopularny głównie ze względu na kwestie wewnętrzne, w dół ciągną go zwłaszcza wysokie koszty życia, sporym problemem są też akta Epsteina. Atak na Wenezuelę nie rozwiązuje żadnego z tych problemów.
Trump wszedł do amerykańskiej polityki pod koniec 2015 r. krytykując obie partie za bezsensowne jego zdaniem zaangażowanie Stanów w zagraniczne interwencje. Amerykanie wzięli na siebie obowiązki policjanta świata, choć nikt ich o to nie prosił i tylko na tym tracą — brzmiał argument Trumpa.
Dziś Trump sam zaangażował się w operację „zmiany reżimu”. I to w momencie, gdy z jego bazy coraz wyraźniej dochodziły głosy, że w drugiej kadencji, zamiast zająć się problemem kosztów życia prezydent za bardzo skupia się na sprawach międzynarodowych. Według sondażu Uniwersytetu Quinnipiac z połowy grudnia 63 proc. badanych było przeciw rozpoczęciu wojskowych działań przeciw Wenezueli, poparcie dla nich wyraziło tylko 25 proc. ankietowanych. Z całą pewnością ta większość nie ma ochoty na to, by teraz Stany — bezpośrednio czy przez Wenezuelczyków — zajmowały się odbudową Wenezueli, gdy tyle wyzwań stoi przed USA.
Trump bardzo ufa swojemu Departamentowi Sprawiedliwości
Wreszcie Trump pojmując Maduro, by wytoczyć mu sprawę przed amerykańskim sądem, pokłada wielkie zaufanie w kompetencjach federalnych prokuratorów i własnego Departamentu Sprawiedliwości. Bo jednak warto pamiętać, że Stany są ciągle państwem prawa i oskarżenie nie oznacza jeszcze winy i kary.
Przed sądami już posypały się i to na najbardziej wstępnym etapie sprawy, jakie Trump próbował wytoczyć swoim wewnętrznym wrogom: byłemu dyrektorowi FBI Jamesowi Comeyowi i byłej prokuratorce stanu Nowy Jork Letitii James — choć Departament Sprawiedliwości zapowiada w obu kolejne apelacje.
Co, jeśli sąd nie podzieli argumentów administracji ws. Maduro? Wielu komentatorów zwracało uwagę, że administracja nigdy nie przedstawiła wiarygodnych dowodów, że Maduro faktycznie odpowiada za organizację przemytu narkotyków do Stanów, kierując przy tym zorganizowaną grupą przestępczą.
Gdyby okazało się, że Trump przy pomocy wojska pojmał Maduro tylko po to, by przegrać sprawę przed sądem, to będzie to kompromitacja amerykańskiego prezydenta.
