Polska polityka zagraniczna raźnym krokiem zmierza ku zupełnemu chaosowi. Nie tylko między rządem i MSZ a Pałacem Prezydenckim nie ma wymiany informacji, lecz także prezydent z premierem w zasadzie ze sobą nie rozmawiają. W sytuacji, gdy nad globalną szachownicą przetacza się huragan za huraganem, takie działania mogą mieć tylko jeden skutek.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
W noworocznym orędziu premier Tusk mówił, że historia Polski nauczyła nas, iż „warcholstwo i liberum veto” to „słabość i przegrana”. Zapowiedział też „dokręcenie śruby przestępcom wszelkiej maści”, niezależnie czy to będzie „król kiboli”, czy ktokolwiek inny. Słowa o „królu kiboli” i „liberum veto” komentatorzy zinterpretowali jako wymierzone w prezydenta Nawrockiego. Z kolei prezydent w swoim noworocznym orędziu, choć o Tusku wprost w zasadzie nie mówił, zachowywał się jak lider opozycji recenzujący surowo sytuację w kraju, za którą odpowiada rząd.
Spór prezydenta i premiera niestety nie ogranicza się do wymiany noworocznych złośliwości. Przekłada się na brak współdziałania w dziedzinie, która powinna być wyjęta z codziennej, politycznej nawalanki — politykę zagraniczną i bezpieczeństwa. Wszystko to w momencie, gdy w związku z polityką Trumpa i wojną na wschodzie Polska mierzy się z największymi międzynarodowymi wyzwaniami od czasu, gdy dołączyliśmy do Unii Europejskiej.
Od ataku dronów nie ma współpracy
Gdy we wrześniu na terytorium Polski wleciały rosyjskie drony, mogło się wydawać, że mimo ostrego politycznego konfliktu ośrodek prezydencki i rządowy są się w stanie porozumieć w kryzysowych sytuacjach. Dziś jednak coraz więcej wskazuje, że sytuacja z początku jesieni była wyjątkiem, a normą jest konflikt, brak współpracy i konkurencja na dwie równoległe dyplomacje.
W połowie grudnia premier skarżył się, wracając z Helsinek, że „prezydent Nawrocki i jego otoczenie odmawia de facto współpracy, jeżeli chodzi o politykę zagraniczną”. Łącznie z tym, że prezydent po prostu nie odbiera telefonów od premiera.
Ten brak współpracy widać w wielu wymiarach. Niedawno mieliśmy okazję zobaczyć go przy okazji „konfliktu o notatki”. W ostatni poniedziałek 2025 r. wiceminister spraw zagranicznych Marcin Bosacki poskarżył się, że do MSZ nie otrzymało notatki z telekonferencji, w której Nawrocki brał udział razem z europejskimi liderami i prezydentem Trumpem po spotkaniu amerykańskiego przywódcy z prezydentem Zełenskim w Mar-a-Lago w niedzielę 28 grudnia. Jak na łamach Onetu pisał niedawno Kamil Dziubka, powołująca się na swoje źródła w rządzie, właściwie od września „kanały Pałacu Prezydenckiego przestały dostarczać notatki ze spotkań Karola Nawrockiego”. Z kolei szef Biura Polityki Międzynarodowej prezydenta, Marcin Przydacz, zaatakował premiera na portalu X, że to on nie przekazuje do Kancelarii Prezydenta informacji o swojej aktywności międzynarodowej.
Spór o notatki może się wydawać banalny, banalny jednak wcale nie jest. Jeśli rząd i prezydent nie mają dublować swoich działań albo prowadzić sprzecznej ze sobą polityki muszą informować się o swoich poczynaniach i wymieniać się informacjami zdobytymi w trakcie rozmów z zagranicznymi partnerami.
Problemem nie jest przy tym tylko obieg informacji w trójkącie Kancelaria Premiera-Kancelaria Prezydenta-MSZ. Jak pod koniec grudnia na portalu X przypomniał rzecznik MSZ Maciej Wewiór, prezydent od prawie pięciu miesięcy nie podpisał żadnej nominacji ambasadorskiej, od ponad dwóch nie odpowiedział na list ministra spraw zagranicznych w tej sprawie ani nie zaprosił go na rozmowę, w trakcie której można by spróbować rozwiązać konflikt.
Wina nie tylko konstytucji
Dużą winę za ten stan rzeczy ponosi źle napisana konstytucja tworząca de facto dwa ośrodki polityki zagranicznej, rządowy i prezydencki. Oczywiście, formalnie to rada ministrów prowadzi politykę zagraniczną, a prezydent tylko „reprezentuje państwo” na arenie międzynarodowej, działając w porozumieniu z rządem. Jednak praktyka polityczna III RP w stosunkach międzynarodowych przypisywała prezydentom znacznie większą rolę niż czysto reprezentacyjna: od Aleksandra Kwaśniewskiego negocjującego porozumienie po pomarańczowej rewolucji w Ukrainie, przez Lecha Kaczyńskiego w Tbilisi po rolę Andrzeja Dudy w pierwszych miesiącach po pełnoskalowym ataku Rosji na Ukrainę na początku 2022 r.
Prezydent ma bardzo silny demokratyczny mandat pochodzący z bezpośredniego wyboru, co praktycznie u każdej osoby piastującej ten urząd tworzyło silną zachętę, by traktować swoje konstytucyjne prerogatywy w mocno rozszerzający sposób. Prezydenci postrzegani jako bierni, ulegli parlamentarnej większości czy swojej dawnej partii — jak Bronisław Komorowski i Andrzej Duda — byli za to powszechnie krytykowani.
Zła konstytucja nakłada się przy tym na bardzo silną polaryzację na linii rządowa większość-obóz prawicy skupiony wokół PiS. Współpraca prezydenta z rządem w trakcie incydentu z dronami spotkała się z krytyką ze strony PiS, które wyraźnie dało do zrozumienia, że Karol Nawrocki powinien wykorzystać wtargnięcie rosyjskich dronów do ataków na rząd.
Zarówno Nawrocki, jak i Tusk to przy tym politycy, którzy nigdy nie budowali swojego politycznego wizerunku na zdolności do rozsądnego kompromisu, wycofania się, schowania własnego ego. Wręcz przeciwnie, obaj są „politycznymi samcami alfa”, politykami silnie nastawionymi na dominację i obu jest trudno ustąpić w sytuacji konfliktu.
Istotną rolę w nakręcaniu konfliktu między dwoma ośrodkami władzy odgrywa też otoczenie prezydenta — na pozycję pierwszego zagończyka wysuwa się tu zdecydowanie Marcin Przydacz, ale tuż za nim biegnie Zbigniew Bogucki. Otoczenie Nawrockiego tworzą młodzi politycy PiS, którzy dziś budując się u boku prezydenta myślą o swojej pozycji w ewentualnym przyszłym rządzie prawicy. A wiedzą, że najłatwiej zwrócą na siebie uwagę Jarosława Kaczyńskiego — który ciągle kieruje największą prawicową partią — wchodząc w konflikt z szefem rządu.
Lepiej nie będzie?
Kto nie odpowiadałby za ten konflikt, na dłuższą metę jest on szkodliwy dla kraju. Żadne państwo nie może sobie pozwolić na to, by prowadzić dwie równoległe, a czasem wręcz konkurencyjne polityki zagraniczne. Zwłaszcza kraj znajdujący się w takim położeniu jak Polska w 2026 r.
Konflikt między „dużym”, prezydenckim i „małym”, zamieszkanym przez premiera, pałacem, brak komunikacji między ich lokatorami, zablokowany obieg informacji na temat spotkań z naszymi kluczowymi partnerami znacząco utrudnia prowadzenie spójnej i skutecznej polityki zagranicznej Polsce. Stanowi zachętę do tego, by różni aktorzy rozgrywali Polskę, wykorzystując brak komunikacji i konflikt między prezydentem a premierem i raz grając na jeden, a raz na drugi ośrodek.
Czy da się coś z tym zrobić bez zmiany konstytucji? W przeszłości, mimo kohabitacji, „sporów o krzesło” i innych konfliktów udawało się trzymać konflikty na linii prezydent-większość rządowa w pewnych ramach. Przynajmniej w sprawach międzynarodowych. Tak było z Kwaśniewskim i rządem Buzka, Lechem Kaczyńskim i pierwszymi rządami Tuska, o ostatecznie także obecnym rządem a Andrzejem Dudą.
Problem w tym, że dziś kompromis utrudniają nie tylko źle pomyślana ustawa zasadnicza, nie tylko osobowości premiera i prezydenta, nie tylko polityczny konflikt wewnątrz kraju. Na to wszystko nakłada się oraz lepiej widoczna polaryzacja wokół przyszłości Polski w Europie czy w relacji z trumpowską globalną rewolucją. Możliwe, że tak jak we wrześniu, kolejny prawdziwy kryzys wymusi współpracę obu ośrodków władzy, ale bez poważnego kryzysu lepiej raczej nie będzie.
