Przejęcie przez USA Grenlandii oznaczałoby potężny kryzys wewnątrz NATO i w stosunkach transatlantyckich. Jak Europa mogłaby zareagować na wrogie działania Donalda Trumpa? Działania wojskowe są w zasadzie wykluczone, a ich konsekwencje trudno sobie wyobrazić. Ale według ekspertów europejskie państwa mogą poważnie utrudnić życie amerykańskiej armii na wiele sposobów.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
NATO oskarżało Rosję o testowanie determinacji sojuszników do zbiorowej obrony przewidzianej w artykule 5. Ale teraz sojusz mierzy się z nowym wewnętrznym zagrożeniem. Prezydent Donald Trump powtarza deklaracje o chęci przejęcia Grenlandii — części terytorium sojusznika USA — w celu zapewnienia bezpieczeństwa Stanom Zjednoczonym.
Autonomiczna arktyczna wyspa, należąca do Królestwa Danii, może zdecydować o losach sojuszu, którego zasady zakładają, że atak na jednego członka jest atakiem na wszystkich.
Ewentualne działania głównego państwa NATO na terytorium innego członka oznaczałyby koniec sojuszu — ostrzegła duńska premier Mette Frederiksen.
Biały Dom, który nie wykluczył użycia siły wojskowej, poinformował, że „rozważa różne opcje” przejęcia Grenlandii — w tym jej zakup. Wszystkie te rozważania są jednostronne, ponieważ władze Danii ani Grenlandii nie są zainteresowane przekazaniem kontroli nad tym terytorium USA. Poniżej „Newsweek” analizuje, jak NATO mogłoby zareagować na taki scenariusz.
Działania zbrojne
Ośmiu europejskich przywódców wydało 6 stycznia wspólne oświadczenie popierające Danię i Grenlandię w sporze z USA.
Unia Europejska nie potępiła jednak zatrzymania przez administrację Trumpa prezydenta Wenezueli Nicolása Maduro 3 stycznia. — Biorąc pod uwagę tę niechęć do działania, nie jest jasne, jak zareagowaliby przywódcy najważniejszych państw UE w przypadku wojskowego przejęcia arktycznej wyspy — powiedział „Newsweekowi” Rasmus Sinding Søndergaard, starszy badacz z Duńskiego Instytutu Studiów Międzynarodowych (DIIS).
— Przejęcie kontroli nad Grenlandią przebiegłoby bardzo szybko — powiedział Søndergaard. — Opór byłby znikomy, jeśli w ogóle by się pojawił. Stany Zjednoczone już teraz są de facto najważniejszą siłą wojskową na Grenlandii. Mają tam swoją bazę. Przejęcie kontroli sprowadzałoby się do wysłania kilku oddziałów specjalnych — mówił analityk.
Baza USA — Pituffik Space Base — to instalacja amerykańskich Sił Kosmicznych. Istnieje od 1943 r. Umowa obronna USA-Dania z 1951 r. pozwala Stanom Zjednoczonym korzystać z tej bazy, w której stacjonuje 12. Eskadra Wczesnego Ostrzegania, czynne lotnisko oraz najbardziej na północ wysunięty pełnomorski port.
Søndergaard powiedział, że spodziewałby się mieszanych reakcji Europy na agresywny ruch militarny ze strony USA, „ale nie widzę żadnej możliwej europejskiej odpowiedzi wojskowej”.
— Konsekwencje byłyby znacznie poważniejsze, gdyby doszło do jakichkolwiek walk na tym terenie — dodał. — Trudno to sobie wyobrazić, bo trudno jest sobie wyobrazić amerykańskich i europejskich żołnierzy walczących ze sobą na Grenlandii.
Istnieje możliwość zwiększenia obecności wojskowej sił duńskich i francuskich, jak sugerował Paryż, ale — wtedy mielibyśmy do czynienia z potencjalną konfrontacją wojskową — kontynuował Søndergaard. — Efekt byłby taki sam. Jeśli USA zdecydują się na przejęcie kontroli siłowo, mogą to zrobić.
Presja dyplomatyczna na USA
Søndergaard zaznaczył, że dla państw europejskich prowokowanie USA byłoby niewygodne, zważywszy na potrzebę amerykańskich gwarancji bezpieczeństwa wobec zagrożenia ze strony Rosji.
Ponieważ Trump podkreśla strategiczne znaczenie Grenlandii, rządy powinny budować koalicje, by uzmysłowić mu, że Stany Zjednoczone mogą realizować swoje potrzeby bezpieczeństwa w ramach już istniejących porozumień — dodał.
Roger Hilton, ekspert NATO oraz analityk ds. obronności w słowackim think tanku GLOBSEC, powiedział „Newsweekowi”, że sojusz ma doświadczenie w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami wewnętrznymi.
Interwencja turecka na Cyprze w 1974 r. była próbą granic wytrzymałości NATO, ale sojusz skupił się wówczas na zapobieganiu eskalacji i zachowaniu spójności, zamiast ingerować militarnie — przypomniał analityk.
— Taka sama zasada obowiązywałaby dziś. Priorytetem byłoby znalezienie kompromisu, który zachowałby i wzmacniałby strategiczne interesy USA przy jednoczesnym poszanowaniu duńskiej suwerenności i zasad sojuszu — ocenił Hilton.
Każde amerykańskie działanie wobec Grenlandii byłoby prawie na pewno potraktowane najpierw jako kryzys polityczny wewnątrz sojuszu, a nie scenariusz militarnej interwencji — dodał.
Dlatego, jak podkreślił Hilton, sekretarz generalny NATO koncentrowałby się na powstrzymywaniu eskalacji poprzez dyplomację, mediacje sojuszników, wykorzystanie Rady Północnoatlantyckiej oraz aktywizację dwustronnych kanałów komunikacji, a nie użycie siły.
Odmowa przyjęcia amerykańskich okrętów i personelu
Europejskie państwa mogłyby w ramach retorsji odmówić tankowania amerykańskich okrętów w swoich portach, nie przyjmować rannych żołnierzy USA w europejskich szpitalach wojskowych oraz domagać się wysokich opłat za dalszą obecność wojsk amerykańskich — napisała Marion Messmer, dyrektorka Programu Bezpieczeństwa Międzynarodowego w Chatham House, w analizie tego think tanku.
Można by też zaproponować zamknięcie niektórych instalacji wojskowych.
„Państwa europejskie mają znaczące narzędzia nacisku, których obecna administracja USA zdaje się nie dostrzegać” — pisała Messmer, dodając, że likwidacja europejskich baz wspierających amerykańskie wojska „znacznie utrudniłaby niektóre [amerykańskie — przyp. red.] operacje na Bliskim Wschodzie i dalekiej północy”.
Søndergaard stwierdził: — Europa mogłaby rozważyć, czy nadal chce mieć amerykańskie bazy wojskowe na swoim terytorium, jeśli Stany Zjednoczone zaatakowałyby terytorium innego europejskiego kraju.
— To skrajny scenariusz — stwierdził analityk — by myśleć o usunięciu Amerykanów z Europy. Większość Europejczyków wolałaby, by zostali ze względu na zagrożenie ze strony Rosji.
NATO bez USA?
Trump od dawna narzeka, że członkowie NATO nie płacą sprawiedliwego udziału, a podczas zeszłorocznego szczytu ogłoszono, że wymusił na sojuszu nowy cel wydatków obronnych — 5 proc. PKB do 2035 r.
Niejasne stanowisko USA wobec europejskich członków sojuszu stało się widoczne w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego opublikowanej w grudniu. Wynikało z niej, że dla Waszyngtonu priorytetem jest półkula zachodnia, a nie Europa.
Messmer napisała, że państwa Europy muszą poważnie zastanowić się, jak wyglądałoby NATO bez Stanów Zjednoczonych oraz zwiększyć inwestycje w obszarach, w których USA pozostają najsilniejsze, takich jak systemy dowodzenia i obrony powietrznej.
„Powinny teraz rozważyć także, jakim przeciwnikiem mogą stać się Stany Zjednoczone, zwłaszcza jeśli zaatakują Grenlandię” — wskazała Messmer, dodając, że europejskie państwa „nie mogą już dłużej ignorować takiej ewentualności”.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.
