Po świątecznej uczcie, wielu z nas traktuje styczeń jako czas wprowadzania drastycznych zmian w diecie. Najnowsze badanie sugeruje jednak, że łączenie kilku restrykcyjnych planów żywieniowych naraz może w rzeczywistości przynieść nam więcej szkody niż pożytku.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Naukowcy ostrzegają przed trendem znanym jako „diet stacking”, czyli stosowaniem kilku diet jednocześnie — przykładowo łączenie diety wegetariańskiej, bezglutenowej, niskotłuszczowej, low FOODMAP lub tzw. „czystego jedzenia” — często bez konsultacji ze specjalistą. Choć każda z tych diet osobno może mieć korzystny wpływ na zdrowie, co jest poparte badaniami, eksperci podkreślają jednak, że ich łączenie może zwiększać ryzyko problemów fizycznych, żywieniowych i psychologicznych.
Badania przeprowadzone przez ekspertkę dietetyki, Caroline Tuck ze Swinburne University of Technology we współpracy z Sarah Melton z Monash University wykazały, że szukając ulgi w dolegliwościach, chcąc schudnąć lub zadbać o zdrowie jelit, ludzie często nakładają na siebie coraz to kolejne restrykcyjne diety, nie rezygnując z tych stosowanych wcześniej.
— W niektórych przypadkach stosowanie kilku diet jednocześnie jest konieczne i uzasadnione naukowo — powiedziała Tuck. — Jednak często zdarza się, że ludzie nakładają na siebie kolejne ograniczenia, jak dieta bezglutenowa, niskotłuszczowa czy „czyste jedzenie”, nie zastanawiając się, czy są one dla nich właściwe, ani nie rezygnując z wcześniej stosowanych diet, które nie przynoszą rezultatów.
Naukowcy zwracają uwagę na to, że ryzyko związane z „diet stackingiem” wykracza daleko poza chwilowe uczucie zmęczenia. Zbyt restrykcyjne odżywianie w dłuższej perspektywie może prowadzić do niedoborów składników odżywczych i zwiększać ryzyko chorób przewlekłych, takich jak choroby serca, cukrzyca typu 2, otyłość, osteoporoza, osłabiona odporność, problemy ze zdrowiem psychicznym i przewlekłe zmęczenie.
Jednym z głównych problemów podkreślanych przez badaczy jest fakt, iż nakładanie diet może czasami zastępować — zamiast uzupełniać — leczenie medyczne. Szczególnie w przypadku chorób przewodu pokarmowego pacjenci mogą zbyt mocno koncentrować się na odżywianiu jako głównym rozwiązaniu problemu, co może skutkować niedostatecznym leczeniem choroby i opóźniać proces zdrowienia. Pracownicy ochrony zdrowia stają w takim przypadku przed prawdziwym wyzwaniem, polegającym na przywróceniu realistycznych oczekiwań oraz zadbaniu zarówno o aspekty żywieniowe, jak i psychologiczne.
Naukowców niepokoją także skutki, jakie „diet stacking” może wywierać na psychikę pacjentów. Osoby z chorobami przewodu pokarmowego są i tak już są bardziej narażone na zaburzenia odżywiania, a badania sugerują, że stosowanie kilku diet jednocześnie może dodatkowo zwiększać to ryzyko. Na jego wzrost mogą także wpływać takie czynniki jak niezadowolenie z własnego wyglądu, perfekcjonizm, stres, presja społeczna czy nasilone objawy ze strony układu pokarmowego.
Eksperci zwracają także uwagę na samotność i izolację społeczną, które są często pomijanymi skutkami stosowania restrykcyjnych diet. Rygorystyczne odżywianie utrudnia wspólne posiłki, świętowanie czy jedzenie poza domem, co może powodować stres lub wręcz uniemożliwiać udział w takich wydarzeniach.
Z żywieniowego punktu widzenia, „diet stacking” znacząco ogranicza różnorodność spożywanych produktów, która jest niezbędna do zaspokojenia potrzeb organizmu na makro i mikroskładniki. Ryzyko to jest szczególnie wysokie u osób z już istniejącymi zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego, których objawy mogą wpływać na trawienie, wchłanianie i apetyt. Łączenie wielu diet bez starannego planowania może prowadzić do niedoborów wapnia, błonnika, kwasu foliowego, żelaza, kluczowych witamin i białka.
Tuck jako przykład podała osobę, która jest wegetarianinem i rozpoczyna dietę low FOODMAP, by złagodzić objawy związane z jelitami. Wiele popularnych wegetariańskich źródeł białka zawiera wysoki FOODMAP, co oznacza, że bez fachowego wsparcia, spożywanie tego rodzaju białka może szybko stać się niewystarczające. Inne diety — takie jak np. krótkoterminowe plany eliminacyjne przy chorobie Crohna — nie są pełnowartościowe, jeśli stosuje się je przez dłuższy czas, i wymagają suplementacji, by uniknąć niedożywienia.
Nawet diety terapeutyczne stosowane przez całe życie, jak dieta bezglutenowa przy celiakii, wymagają starannego zbilansowania. Bezglutenowe zboża mają zwykle mniej błonnika, a więcej tłuszczu i sodu, co — jeśli nie zostanie odpowiednio zrównoważone — może negatywnie wpływać na uczucie sytości, regulację apetytu i zdrowie metaboliczne.
Jak podkreśla Tuck, głównym wnioskiem po zapoznaniu się z wynikami badania nie powinno być całkowite zrezygnowanie ze zmian w sposobie odżywiania, ale podejście do nich z rozwagą. Współpraca z dietetykiem pozwala mieć pewność, że stosowane strategie żywieniowe są poparte badaniami, odpowiednio zbilansowane i możliwe do utrzymania na dłuższą metę.
Odniesienie
Melton, S. L., Knowles, S. R., Gwee, K.-A., Gibson, P. R., Tuck, C. J., & Day, A. S. (2025). Diet Stacking — An Expanding Challenge for Gastroenterologists and Dietitians in Managing Chronic Gastrointestinal Disorders. JGH Open, 9(12).
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.