Rosjanie ponownie użyli przeciwko Ukrainie pocisków balistycznych Oresznik. Nie miało to większego sensu militarnego, jednak Kremlowi mogło zależeć przede wszystkim na pokazie siły. Ukraina nie posiada jednak systemów, które mógłyłby przechwycić nowe rosyjskie pociski.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Oresznik to nowość w rosyjskim arsenale. Debiut bojowy zaliczył 21 listopada 2024 r. podczas masowego ataku na ukraińskie miasto Dniepr. Tam pocisk został wystrzelony prawdopodobnie z poligonu Kapustin Jar w obwodzie astrachańskim, leżącym ok. 800 km od celu. Wówczas rosyjskie władze opisały to uderzenie jako demonstrację możliwości nowego systemu oraz jako odpowiedź na użycie przez Ukrainę pocisków dalekiego zasięgu dostarczonych przez państwa zachodnie.
Atak ten miał charakter testu bojowego i był szeroko komentowany jako pierwszy przypadek użycia tego typu systemu balistycznego w realnym konflikcie zbrojnym. W ataku na Dniepr pocisk nie przenosił głowic uderzeniowych. Rosyjskie oświadczenia wskazywały, że zastosowano ekwiwalent masowo-gabarytowy głowic, aby przetestować trajektorię lotu i możliwości systemu w warunkach bojowych, bez powodowania dużych zniszczeń, aby móc zebrać dokładne dane.
Według zdjęć satelitarnych uszkodzenia były minimalne, ograniczone do dachu zakładu przemysłowego i otaczających obszarów. Ten sposób użycia można ocenić jako kosztowną demonstrację możliwości mająca na celu pokazanie przeciwnikom i społeczności międzynarodowej, że Rosja dysponuje technologią, której trzeba się obawiać, bo tego typu testy można dokładniej przeprowadzić w warunkach poligonowych.
Atak z nocy z 8 na 9 stycznia był drugim przypadkiem użycia bojowego. Tym razem pocisk przenosił klasyczne głowice burzące. Atak był wymierzony w infrastrukturę związaną z produkcją bezzałogowców. Ukraińskie źródła potwierdziły uderzenie, wskazując, że pocisk został wystrzelony ponownie z ośrodka Kapustin Jar. Tam właśnie od 1947 r. znajduje się ośrodek rozwojowy rosyjskich systemów rakietowych. Tam też został opracowany Oresznik.
Nowe dziecko rosyjskiego przemysłu
Wciąż niewiele wiadomo o Oreszniku. System oficjalnie został wprowadzony do uzbrojenia w 2025 r., choć nadal znajduje się w fazie testów. Mimo to rozpoczęto produkcję małoseryjną. Według analiz, choć jego technologia nie jest zasadniczo nowa w skali światowej, Oresznik reprezentuje istotny wzrost potencjału balistycznego Rosji, szczególnie w kontekście trudności w zwalczaniu tak szybkich pocisków przez ukraińskie systemy obrony powietrznej.
Oresznik jest oparty na wcześniejszych konstrukcjach radzieckich i rosyjskich, a jego rozwój wiąże się z projektem pocisku RS-26 Rubież. Analizy Pentagonu wskazują, że Oresznik jest wariantem tego systemu, pozbawionym jednego stopnia napędowego, co wpływa na jego zasięg i charakterystykę lotu. Oresznik wykorzystuje doświadczenia zdobyte przy tworzeniu RS-26 Rubież oraz innych rosyjskich rakiet balistycznych.
Produkcja Oresznika jest wciąż ograniczona. Z informacji ukraińskich służb wynika, że Rosja dysponowała początkowo kilkoma egzemplarzami i że cały system uzbrojenia był w fazie wczesnej produkcji i testów bojowych. Według ukraińskich analiz, w 2025 r. planowano produkować do kilku egzemplarzy pocisku rocznie. Skala produkcji raczej się nie zwiększy ze względu na problemy z dostępem do komponentów elektronicznych i wysokich kosztów produkcji.
Techniczne tajemnice
Wciąż oficjalnie niewiele wiadomo o możliwościach techniczno-taktycznych Oresznika, a nawet nie jest znany jego kod alfa-numeryczny. Na podstawie ukraińskich obserwacji wiadomo, że pocisk porusza się z prędkością ok. Mach 10.
Taka prędkość oznacza, że pocisk wchodząc w atmosferę po fazie balistycznej porusza się z prędkością rzędu kilku kilometrów na sekundę, co znacznie utrudnia jego wykrycie i przechwycenie przez systemy obrony przeciwrakietowej przeciwnika. Specjaliści wojskowi podkreślają, że ukraińska obrona przeciwlotnicza nie dysponuje obecnie systemami zdolnymi skutecznie zwalczać tego typu zagrożenia.
Zasięg operacyjny Oresznika oceniany jest na od ok. 3 tys. do nawet 5 tys. km, co teoretycznie pozwala mu obejmować obszar całej Europy, włącznie z państwami członkowskimi NATO. Według danych ukraińskich służb wywiadowczych, istnieje również tzw. „martwa strefa” o długości około 700 kilometrów, co oznacza, że pocisk nie może efektywnie trafiać celów zbyt blisko miejsca startu, ale może osiągać głębokie cele strategiczne w odległych regionach.
Ponadto może przenosić głowice klasyczne i jądrowe typu MIRV – multiple independently targetable re-entry vehicle. Oznacza to, że część bojowa pocisku zawiera kilka głowic, z których każda może zostać skierowana w inny cel. Są one wystrzeliwane przez tzw. post-booster. To system, który precyzyjnie rozmieszcza głowice na indywidualnych trajektoriach, kierując je na różne cele, które wcześniej zaprogramowano.
Oresznik może być wyposażony maksymalnie w sześć takich głowic, przy czym każda z nich może dodatkowo zawierać subamunicje. Tego rodzaju konfiguracja znacząco komplikuje obronę przeciwrakietową, ponieważ wymaga jednoczesnego śledzenia i zwalczania wielu obiektów poruszających się po odmiennych trajektoriach, co radykalnie zwiększa obciążenie systemów radarowych i efektorów.
Straszenie Europy
Co znamienne w przypadku użycia pocisków Oresznik, Rosjanie na każdym kroku podkreślają, że w razie potrzeby mogą one przenosić ładunki jądrowe. W praktyce niemal każda wzmianka o Oreszniku zawiera sugestię, że jest to nośnik potencjalnie nuklearny. Taki zabieg nie jest przypadkowy.
Ma on na celu przypomnienie europejskim odbiorcom, że eskalacja konfliktu z Rosją niesie ze sobą ryzyko jądrowe, nawet jeśli Zachód formalnie nie rozważa takiego scenariusza. Oresznik staje się w tej narracji narzędziem szantażu strategicznego, a nie zwykłym środkiem rażenia.
Takie groźby były już kierowane przez rosyjskich polityków wobec Wielkiej Brytanii i krajów skandynawskich. Dlatego użycie Oresznika to nie tylko testy bojowe nowego systemu, ale także element rozgrywki propagandowej. Za każdym razem jego użycie zbiegało się z działaniami Zachodu. W 2024 r. sojusznicy dali zgodę na użycie pocisków dalekiego zasięgu na terytorium Federacji Rosyjskiej, a teraz użycie Oresznika zbiegło się z zajęciem przez Amerykanów tankowca pod rosyjską banderą. W obu przypadkach jego użycie było podlane sporą dawką kremlowskiej propagandy, mającej przestraszyć Zachód.