Ministerstwo Obrony Narodowej podpisało aneks, który przesuwa dostawę lekkich samolotów FA-50PL o dwa lata. Powodem jest opóźnienie integracji samolotów z amerykańskim uzbrojeniem i wyposażeniem. Wina jest po stronie Amerykanów, ale to tylko wierzchołek góry lodowej nieprzemyślanego zakupu.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Korea Aerospace Industries Europe już we wrześniu 2025 r. informowała, że „sprawa terminu wydania zgody przez rząd USA na integrację pocisku AIM-9X oraz dostarczenia modułu GPS do platformy FA-50PL jest kwestią niejawną, ale (…) jakiekolwiek opóźnienia nie wynikają ani z winy KAI, ani polskiego klienta”. Oznacza to, że wina leży po stronie Amerykanów, którzy opóźniali niezbędne zgody, aby proces integracji mógł się rozpocząć.
Tym samym pierwsze samoloty w docelowej wersji produkcyjnej, zamiast dotrzeć do końca 2025 r., pojawią się być może dopiero w połowie 2027 r. A może nawet później, bo nie jest powiedziane, że integracja systemów przebiegnie bezproblemowo. Tymczasem szybka dostawa samolotów była najważniejszym powodem, jaki podawał Mariusz Błaszczak, kiedy ogłosił ich zakup. Już wówczas eksperci mówili, że jest to nierealne. Rzeczywistość potwierdziła te prognozy.
Złożone przyczyny opóźnień programu FA-50
Opóźnienie wisiało nad tym projektem od początku. Kontrakt zawarto w pośpiechu, bez klasycznej procedury przetargowej i bez pełnego doprecyzowania konfiguracji samolotów na etapie podpisywania umowy. Polska zamówiła bowiem nie gotowy, seryjnie produkowany wariant, lecz w praktyce dwie różne wersje FA-50. W tym docelowy standard FA-50PL, który w momencie zawarcia kontraktu jeszcze nie istniał. I wciąż nie istnieje.
Integracja nowego radaru AESA, zachodnich systemów łączności, uzbrojenia oraz wyposażenia zgodnego z wymaganiami NATO okazała się procesem znacznie bardziej czasochłonnym, niż pierwotnie zakładano w MON. O ile w ogóle wzięto tę kwestię pod uwagę. Część tych systemów pochodzi od amerykańskich dostawców, co oznacza konieczność uzyskania dodatkowych zgód eksportowych, przeprowadzenia testów kompatybilności i spełnienia restrykcyjnych procedur certyfikacyjnych. To wszystko naturalnie wydłuża harmonogram. Zwłaszcza odkąd rządzi administracja Trumpa.
Równolegle Korea Aerospace Industries musiała zmierzyć się z własnymi ograniczeniami produkcyjnymi. Linie montażowe KAI realizują jednocześnie zamówienia dla własnych sił powietrznych oraz kilku klientów eksportowych, a globalne problemy łańcuchów dostaw dodatkowo spowolniły dostawy komponentów, zwłaszcza awioniki i elektroniki. I można być pewnym, że terminy w przyszłości ulegną przesunięciu. Nie wiadomo natomiast, czy Mariusz Błaszczak zawarł w umowie klauzulę dotyczącą kar umownych. Informacja ta pozostaje niejawna. Zatem Polska może nie otrzymać odszkodowania.
Wymiana generacyjna
O potrzebie odejścia od poradzieckich samolotów mówiło się już od około 2010 r., jednak przez długi czas barierą pozostawały ograniczenia finansowe. Dopiero seria wypadków z udziałem myśliwców MiG-29 wyraźnie przyspieszyła proces modernizacji. W efekcie rząd zdecydował się w trybie pilnym, w ramach programu Harpia, na zakup samolotów F-35A Lightning II.
Prawo i Sprawiedliwość zakładało, że do 2030 r. uda się sformować dwie eskadry F-35A, które zostaną rozmieszczone w dwóch bazach lotniczych. Równolegle analizowano możliwość pozyskania używanych F-16 jako rozwiązania przejściowego, do czasu dostaw nowych Jastrzębi. Na tym tle szczególne zaskoczenie wywołała zapowiedź zakupu FA-50, ogłoszona przez Mariusza Błaszczaka po jego powrocie z Korei Południowej.
Szef MON przekonywał, że FA-50 umożliwią wymianę sprzętu we wszystkich eskadrach. Oznaczało to, że resort obrony planował nie tylko zastąpić radzieckie konstrukcje, lecz także zwiększyć liczbę jednostek liniowych o dwie nowe eskadry, co wynikało bezpośrednio ze skali zamówień.
Środowisko eksperckie i sami piloci od dawna wskazywali jednak, że najbardziej racjonalnym rozwiązaniem byłby zakup kolejnych eskadr F-16 w najnowszym wariancie. Taki wybór pozwoliłby ujednolicić flotę Sił Powietrznych, ograniczyć koszty szkolenia i eksploatacji oraz realnie wzmocnić potencjał bojowy lotnictwa. W praktyce niewiele osób brało pod uwagę inne scenariusze, ponieważ ten wydawał się najbardziej spójny i efektywny pod względem kosztów, systemu szkolenia i wypracowanej doktryny użycia Sił Powietrznych.
FA-50 z półki
Rzeczywistość okazała się jednak inna. Zapowiedź zakupu FA-50, ogłoszona po wizycie w Seulu, była dla wielu całkowitym zaskoczeniem. Błaszczak ponownie argumentował, że samoloty te umożliwią kompleksową wymianę sprzętu oraz rozbudowę struktury eskadr i to w krótszym czasie, niż w przypadku innych samolotów. MON wówczas podkreślał, że na rynku nie ma maszyn spełniających wymagania. Co było nieprawdą.
Dla Polski znacznie bardziej racjonalnym wyborem byłby zakup kolejnych F-16 w wariancie C/D Block 70, takich samych, jakie zamówiła Słowacja. Rząd Zjednoczonej Prawicy przekonywał jednak, że taki scenariusz nie wchodzi w grę, argumentując, iż samoloty te nie są dostępne na rynku, a kluczowe znaczenie ma czas. Według tej narracji F-16 miałyby trafić do Polski zbyt późno.
Tymczasem w styczniu 2024 r. Słowacja odebrała pierwsze dwa F-16C/D Block 70 zamówione latem 2019 r. Tymczasem Polska podpisała umowę wykonawczą na znacznie mniej zaawansowane maszyny we wrześniu 2022 r. i samoloty otrzyma nie wcześniej niż po pięciu latach.
Zakupy po taniości nie wzmocnią polskiej obr
Faktycznie wybrane rozwiązanie było relatywnie tanie, ale niekoniecznie przekładało się na istotny wzrost zdolności obronnych państwa. W porównaniu z wysłużonymi Su-22 i MiG-29 FA-50 rzeczywiście stanowiły krok naprzód, jednak na tle dostępnych alternatyw był to postęp ograniczony. W większym stopniu liczył się efekt polityczny i wizerunkowy niż rzeczywiste wzmocnienie potencjału bojowego. W konsekwencji nowy rząd przejął decyzje i zobowiązania, które znacząco komplikują dalszą modernizację Sił Powietrznych.
W obliczu bardzo wysokich kosztów eksploatacji nowoczesnych myśliwców postawiono na maszyny relatywnie tanie w utrzymaniu, co — obok krótszego czasu dostaw — było jednym z kluczowych motywów tej decyzji. Głównym problemem były właśnie finanse, a właściwie — mimo zaklinania rzeczywistości przez PiS — ich brak. Siły Zbrojne są w trakcie ogromnej rewolucji technicznej i zmiany pokoleniowej.
Kupowane są nowe systemy przeciwlotnicze, Wojska Lądowe otrzymują nowe czołgi, bojowe wozy piechoty i systemy przeciwpancerne. Marynarka Wojenna czeka na nowe fregaty i okręty podwodne. Na wszystko na pewno nie starczy pieniędzy, bo już zakupy w Korei Południowej są robione na kredyt. Dlatego pozostaje pytanie, dlaczego w podobnej cenie nie kupiono maszyn, które dają większe możliwości operacyjne.
