Demontaż postzimnowojennego porządku, zerwanie z Europą, zbliżenie z Władimirem Putinem, a na finiszu jeszcze żądania aneksji Grenlandii – rok z Donaldem Trumpem w Białym Domu ciągnął się jak dekada.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękuję, że nas czytasz
Foto: Newsweek
81 minut zajęło Donaldowi Trumpowi podsumowanie pierwszego roku drugiej kadencji. Było to, według prezydenta USA, „365 zwycięstw w 365 dni”. Na liście owych zwycięstw znalazły się drastyczne zmniejszenie liczby imigrantów, zakończenie ośmiu wojen oraz przemytu narkotyków drogą wodną, kwitnąca gospodarka, najlepsze giełdowe wyniki w historii oraz… większy wybór głowic prysznicowych i toalet. Prezydent pochwalił też agentów służby imigracyjnej ICE – jeden z nich niedawno zastrzelił amerykańską obywatelkę – i poskarżył się, że nie dostał pokojowego Nobla, choć na niego zasłużył.
„Myślę, że Bóg jest bardzo dumny z pracy, którą wykonałem”, podsumował.
Nie jest łatwo zrobić podsumowanie roku z prezydentem Trumpem, bo zarówno w amerykańskiej polityce zewnętrznej, jak i zagranicznej wydarzyło się tyle, co zazwyczaj w dekadę. Do tego decyzyjny chaos i nieprzewidywalność lokatora Białego Domu sprawiały, że wydarzenia, które wydawały się przełomowe, tydzień później znikały z radaru – bo Trump albo zmienił zdanie, albo przykryła je kolejna, jeszcze bardziej niewiarygodna afera.
Rok temu obiecał obywatelom Złoty Wiek: Ameryka znów będzie szanowana na całym świecie, będzie przedmiotem zazdrości wszystkich narodów, a on już nie pozwoli na to, by Amerykanów wykorzystywano. „Każdego dnia administracji Trumpa będę po prostu stawiać Amerykę na pierwszym miejscu”, podsumował.
Zobaczmy, jak mu wyszło.
Polityka zagraniczna. Koniec postzimnowojennego porządku
Przez ostatnie 12 miesięcy Donaldowi Trumpowi udało się, jeśli nie całkowicie rozmontować postzimnowojenny ład, to przynajmniej dramatycznie podmyć jego fundamenty. A optymistyczne europejskie założenie, że światowy porządek, przynajmniej dla państw zrzeszonych w NATO, opiera się na prawie międzynarodowym, zastępuje dużo starsza (bo sformułowana jeszcze przez Tukidydesa) zasada: silni biorą, co chcą, słabi znoszą, co muszą.
Za Trumpa USA ewidentnie przestały być też sojusznikiem Europy; jeszcze nie są jej wrogiem, ale niebezpiecznie się do tego momentu zbliżamy. Ten zwrot podsumowała też opublikowana na początku grudnia strategia bezpieczeństwa narodowego. Europejczycy przeczytali w niej, że ich kontynent pogrąża się w zapaści gospodarczej i cywilizacyjnej, NATO nie powinno się dalej rozszerzać, a z Rosją Ameryka chce utrzymać „strategiczną równowagę”. USA rezygnuje też z roli hegemona stojącego na straży liberalnego porządku, bo im się to nie opłaca. Będą się skupiać na własnym podwórku, konkretnie na zachodniej półkuli.
Doktryna Donroe: na naszym podwórku robimy, co chcemy
Jak „doktryna Donroe’a” – miks Donalda i dziewiętnastowiecznej doktryny Monroe’a – działa w praktyce, przekonaliśmy się na początku stycznia, gdy amerykańskie siły specjalne dokonały zamachu stanu w Wenezueli, porywając prezydenta Nicolasa Maduro. Odpowie przed amerykańskim sądem za handel narkotykami. A choć liderka opozycji Maria Corina Machado wręczyła Trumpowi swojego pokojowego Nobla, Wenezuelą wciąż rządzą ludzie byłego prezydenta.
Trumpowi udało się doprowadzić do zawieszenia broni w strefie Gazy, choć kryzys humanitarny w regionie wciąż trwa. USA zbombardowały też ośrodki wzbogacania uranu w Iranie. Według prezydenta cele te zostały zrównane z ziemią, zdania ekspertów były podzielone.
Ukraina: polityka chaosu
W kampanii Trump obiecał też, że zakończy wojnę w Ukrainie w 24 godziny. 365 dni później wojna wciąż trwa, a amerykańskie starania na rzecz jej zakończenia można najłagodniej określić przymiotnikiem „chaotyczny”. Podczas pierwszej wizyty Wołodymyra Zełenskiego w Białym Domu prezydent i wiceprezydent J.D. Vance publicznie upokorzyli ukraińskiego lidera, zarzucając mu brak wdzięczności. Trump dodał, że Zełenski nie ma „żadnych kart”, więc, w domyśle, powinien poddać się silniejszym od siebie.
Co prawda europejskim liderom udało się nieco załagodzić sprawę, ale w sierpniu prezydent USA spotkał się na Alasce z Władimirem Putinem i przyjął go bardzo przyjaźnie. A przez następne pół roku Trumpowi zdarzało się zarówno deklarować, że Ukraina może jeszcze odzyskać zaanektowane przez Rosję ziemie i potępiać Putina za ataki na ludność cywilną, jak i wyrażać zniecierpliwienie niechęcią Kijowa wobec ustępstw.
Wreszcie, niemal dokładnie na rocznicę objęcia władzy, prezydent zażądał Grenlandii. Duńskie terytorium – terytorium członka NATO – przekonuje, jest USA niezbędne ze względów bezpieczeństwa. – To bardzo duży kawałek ziemi. Jest tam bardzo zimno. Jest tam dużo lodu. Więc nie wybudujemy tam teraz jakiegoś fajnego osiedla – zaznaczył.
Polityka wewnętrzna. Walka z imigracją
Trump zdobył władzę, podsycając antyimigracyjne lęki i to ograniczenie imigracji – wszelkimi sposobami – jest priorytetem jego administracji. Na tym polu ma sukcesy: osiągnął największy w historii spadek nielegalnego przekraczania granicy i ujemne saldo migracyjne. Departament Bezpieczeństwa Narodowego chwali się też deportowaniem 600 tys. osób i prawie dwoma milionami, które wyjechały same. Trump zwiększył też budżet antyimigracyjnych służb ICE do astronomicznych 85 mld. W poszukiwaniu nielegalnych migrantów ICE potrafi stosować bardzo brutalne metody – najazdy na całe osiedla, rzucanie zatrzymanych na ziemię, skuwanie kajdankami, aresztowanie obywateli i zwalniania ich bez tłumaczeń czy przeprosin – co wpływa na coraz większe niezadowolenie Amerykanów z flagowej polityki Trumpa (popiera je już tylko 2 na 5).
Cła
Prezydent od lat uważa, że Ameryka jest przez swoich partnerów handlowych wykorzystywana, i w tej kadencji postanowił tę krzyczącą niesprawiedliwość naprawić. Na początku kwietnia – był to tzw. Liberation Day, dzień wyzwolenia – ogłosił wprowadzenie 10 proc. cła na niemal wszystkie towary importowane. Państwa, wobec których bilans handlowy USA był bardziej niekorzystny – lub podpadły Trumpowi – dostały cła jeszcze wyższe. Giełda zareagowała natychmiastowym gwałtownym spadkiem, co zmusiło prezydenta do odroczenia wejścia dodatkowych ceł w życie.
Uniwersytet Yale obliczył, że w 2025 r. cła kosztowały amerykańskie gospodarstwa domowe średnio 1500 dol.
Bezkarność (dla swoich)
Jedną z pierwszych decyzji prezydenta, tuż po zaprzysiężeniu, było ułaskawienie uczestników szturmu na Kapitol ze stycznia 2021 r, – zwolennicy Trumpa wdarli się wtedy do budynku, by uniemożliwić zatwierdzenie zwycięstwa Joego Bidena, szarpali się z policją, jeden z funkcjonariuszy zmarł. Dziś z kolei administracja Trumpa stoi murem za ICE. Gdy jeden z funkcjonariuszy podczas interwencji zastrzelił Renee Good, odpowiedzialna za bezpieczeństwo narodowe Kristi Noem przekonywała, że strzelał w samoobronie, bo kobieta chciała go przejechać (nagrania tego nie potwierdzają).
Prokuratura ścigała też wrogów prezydenta, w tym byłego szefa FBI Jamesa Comeya, nowojorską prokuratorkę generalna Letitii James czy szefa rezerwy federalnej Jerome’a Powella. Ostatnio do tej listy dołączyli krytyczni wobec działań ICE w ich stanie burmistrz Minneapolis i gubernator Minnesoty.
Konstytucyjna zasada wolności słowa za obecnej administracji w ogóle jest cokolwiek selektywna: przysługuje, owszem, zwolennikom prezydenta, ale przeciwnikom już nie bardzo. Zastrzelony prawicowy aktywista Charlie Kirk, którego organizacja namawiała młodych do głosowania na Trumpa, został jej męczennikiem. Program Jimmy’ego Kimmela, komika, który po zabójstwie Kirka stwierdził, że ruch MAGA zbiera polityczne punkty na jego śmierci, został zdjęty z anteny i przywrócony dopiero po protestach. Administracja Trumpa ograniczyła też dostęp do Pentagonu mainstreamowym mediom, które nie podpisały lojalki, naciskał uniwersytety do ograniczenia propalestyńskich protestów i odwołał wizy uczestniczącym w nich studentom.
Dyskusyjne kwalifikacje urzędników
Szefem departamentu zdrowia jest znany antyszczepionkowiec i zwolennik alternatywnej medycyny Robert F. Kennedy Jr. Dyrektor FBI Kash Patel miał co prawda znikome doświadczenie w służbach, za to był lojalny wobec Trumpa i ostro krytykował samo Biuro. Najważniejsi urzędnicy – w tym wiceprezydent i sekretarz obrony – nie zorientowali się, że na ściśle tajnym chacie na Signalu jest naczelny magazynu „The Atlantic”, zaproszony przez doradcę ds. bezpieczeństwa narodowego Mike’a Waltza.
Wymazywanie Bidena
Prezydent Trump nie jest fanem swojego poprzednika – nie może mu wybaczyć przegranych wyborów w 2020 r. – więc do wymazywania jego dziedzictwa (oraz, szerzej, inicjatyw demokratów) zabrał się natychmiast po przejęciu władzy. Dekretami zlikwidował programy wspierające różnorodność w zatrudnieniu, wycofał się z paryskiego porozumienia klimatycznego, wrócił do polityki drill, baby drill (odwierty nawet na terenach wcześniej chronionych), praktycznie zlikwidował USAID i zmienił nazwę góry Denali na Mount McKinley. Kierowany przez Elona Muska DOGE zwolnił setki tysięcy federalnych pracowników, ale nawet nie zbliżył się do obiecanych 2 bilionów oszczędności.
A w galerii portretów byłych prezydentów w Białym Domu pod nazwiskiem Bidena Trump umieścił zdjęcie automatycznego urządzenia do składania podpisów.
Złoty Biały Dom
Jacqueline Kennedy zrobiła renowację apartamentów prezydenckiej rodziny, Michelle Obama miała ogródek warzywny, ale Donalda Trumpa kosmetyczne poprawki – w stylu ozdobienia Gabinetu Owalnego przemysłową ilością złoceń – nie zadowalają. Zrównał z ziemią wschodnie skrzydło i za 250 mln – zapłaciły korporacje – buduje tam salę balową. Także złotą.
W sam raz na złoty wiek.