Na naszych oczach dokonuje się postępująca putinizacja Trumpa. Stopniowo zmienia się w sobowtóra prezydenta Rosji. Europejska radykalna prawica traktuje go mniej więcej tak, jak Łukaszenka podchodzi do Putina.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękuję, że nas czytasz
Foto: Newsweek
Liderzy europejskiej radykalnej prawicy doskonale rozumieją, że Trump jest ich najpotężniejszym sojusznikiem — bez niego ich pozycja byłaby znacznie gorsza, podobnie jak sytuacja Łukaszenki bez Putina.
Ale podobnie jak Łukaszenka wiedzą też, że mają następujący wybór: mogą poddać się imperialnym ambicjom swego protektora, ale wtedy utracą nawet pozory niezależności (Trump jest równie bezwzględny i jeszcze bardziej kapryśny niż Putin). Mogą też zachować pewien dystans, którego elementem jest krytyka swego protektora.
„Wariant wenezuelski” w Europie
Powody, dla których europejska radykalna prawica była wdzięczna niebiosom za Trumpa, są oczywiste. Od początku tej kadencji Trump i jego ludzie mówią głośno, jaki jest ich pomysł na Europę — zastąpić dotychczasowe rządy ich ludźmi, czyli politykami z radykalnej prawicy. Amerykańskie deklaracje zostały początkowo przyjęte z niedowierzaniem przez tzw. europejski mainstream. Na początku zeszłego roku uważano to — niezwykle naiwnie — za wyraz prywatnych ekstrawagancji Vance’a czy Muska. Dziś nikt nie może mieć wątpliwości, że takie są właśnie plany Waszyngtonu: w końcu zapisano to w amerykańskiej strategii bezpieczeństwa narodowego opublikowanej w grudniu.
Doprowadziło to do podobnej polaryzacji w europejskiej polityce jak za czasów wojny w Iraku, gdy „stara Europa” była przeciw, a „nowa” za Ameryką. „W sondażu z czerwca przeprowadzonym przez Radę Europejską ds. Stosunków Zagranicznych zwolennicy skrajnie prawicowych partii, takich jak niemiecka AfD, włoska Bracia Włosi, węgierska Fidesz, polski PiS oraz hiszpańska Vox, mieli w większości pozytywny stosunek do amerykańskiej polityki, podczas gdy wyborcy głównego nurtu w większości negatywny. Nigdy wcześniej sondaże Rady nie wykazały tego typu polaryzacji”— pisał jeden z autorów raportu ECFR (Europejska Rada Spraw Zagranicznych). Od tej pory niechęć do Trumpa w Europie jedynie wzrosła. Tylko 20 proc. ogółu Europejczyków uważa USA za sojusznika. W Niemczech ponad 70 proc. pytanych widzi w USA wręcz wroga.
Radykalnej prawicy zapewne bardzo podobałby się „wariant wenezuelski”, gdzie dotychczasowe rządy zostałyby zastąpione przez osoby wyznaczone przez Trumpa. Problem polega jednak na tym, że Trump jest dziś w Europie tak bardzo niepopularny, że związki z nim są raczej obciążeniem niż atutem. Tymczasem przejęcie Europy w przeciwieństwie do Wenezueli musi się dokonać za pomocą wyborów, a nie zbrojnej inwazji. A ostentacyjny sojusz z Trumpem może doprowadzić jedynie do utraty głosów. Po lutym 2022 r. większość europejskich przywódców radykalnej prawicy miała ten sam kłopot: ich bliskie stosunki z Kremlem budziły podejrzliwość. „Głosowanie na Le Pen, oznacza głos oddany na Putina”— mówił mi francuski geopolityk Dominique Moisi. Przedstawiciele radykalnej prawicy musieli pokazać swoim wyborcom, że nie działają jako agenci Moskwy. I to samo czeka ich dziś z Trumpem — będą musieli nieustannie dowodzić, że nie są agentami Trumpa. Ich dylemat to: wiarygodność lub Trump.
Druga linia konfliktu europejskiej prawicy z Trumpem miała przez długi czas charakter czysto teoretyczny. Było jasne, że Trump jest zupełnie innym nacjonalistą niż nacjonaliści europejscy. W przeciwieństwie do nich w najmniejszym stopniu nie interesowała go historia własnego kraju. Jest tak narcystyczną jednostką, że nie interesuje go nic, co go poprzedza. Przeszłość dla niego nie istnieje. I ma też zupełnie inny stosunek do ziemi. Europejski nacjonalista uważa ją za świętość. Jak często podkreślano, Trump traktuje ją jak deweloper, którym niegdyś był — ziemia jest dla niego towarem, można się nią w dowolny sposób wymieniać, sprzedawać i kupować. Tak zachował się w sprawie Gazy. Ale dla europejskiej radykalnej prawicy moment krytyczny nastąpił poźniej: w trakcie sporu o Grenlandię.
Prawica daje odpór Trumpowi
Na kilka dni przed ponownym objęciem władzy przez Trumpa, Morten Messerschmidt, szef duńskiej Partii Ludowej, udał się z wizytą do Mar-a-Lago. Mówił wtedy mediom, że razem mogą sprawić, że Zachód „znów stanie się wielki”. Jednak dziś, po tym jak prezydent USA podjął agresywne działania mające na celu aneksję Grenlandii i podważa granice Danii, które istnieją od 300 lat, Messerschmidt odcina się od Trumpa. „Przedstawianie mnie jako kogoś, kto służy sprawie innej niż Dania i kto sympatyzuje z zagrożeniami dla naszego królestwa, jest chore. To oszczerstwo” — napisał.
Atak na suwerenność oznacza atak na największą świętość radykalnej prawicy. Farage, lider prowadzącej w sondażach partii Reform, powiedział: „To, że prezydent Stanów Zjednoczonych grozi nałożeniem ceł, jeśli nie zgodzimy się, aby przejął Grenlandię, bez uzyskania zgody mieszkańców Grenlandii… to bardzo wrogi akt. Nie potrafię tego inaczej ująć”.
W debacie w PE, skrajnie prawicowi europosłowie, z reguły oklaskujący Trumpa, zdecydowanie poparli zamrożenie ratyfikacji umowy handlowej między UE a Stanami Zjednoczonymi, ponieważ byli bardzo zaniepokojeni jego podejściem do Grenlandii. Nazwali je „wymuszeniem” i „zagrożeniem dla suwerenności”. Jordan Bardella, prawdopodobny kandydat RN na prezydenta Francji w 2027 r., stwierdził, że wybór jest dziś następujący: między wasalizacją przez USA, a daniem odporu Trumpowi.
Stosunek zwolenników radykalnej prawicy w Europie Zachodniej do Trumpa zmienił się zasadniczo od początku jego drugiej kadencji. Coraz bardziej przypomina podejście wyborców mainstreamowych — są mu niemal równie niechętni. Sondaż z ostatnich dni stycznia pokazuje, że między 20 a 25 proc. wyborców skrajnej prawicy we Francji, Niemczech, Włoszech i Hiszpanii uważa dziś Trumpa za „wroga Europy”. A między 30 proc. a 40 proc. zwolenników tych partii za główny cel polityki zagranicznej USA uważa „rekolonizację i grabież zasobów globalnych”. A nikt nie chce być rekolonizowany. Nie uda się „rekolonizacji” usprawiedliwić nawet w imię obrony konserwatywnych wartości.
Ale to nie wszystko: marzeniem Trumpa jest rozbicie UE, ponieważ nienawidzi Europy i traktuje ją jako zagrożenie dla własnej rewolucji. Europę postrzega jako sojusznika swych wrogów politycznych w Ameryce. Nie rozumie jednak, że radykalna prawica w Europie wcale nie chce tego samego, co on. Czas jej marzeń o rozbiciu UE dawno minął. Wkroczyliśmy w „czas drapieżców”— Trumpa, Putina. Xi. Nawet krytycy Brukseli wiedzą, że ich państwa nie przetrwają w pojedynkę. Meloni zaciekle walczy o swą pozycję w Brukseli. Orban nie ma szans bez europejskich dotacji i potężnych inwestycji z Chin, które napływają tylko dlatego, że Węgry są ich przyczółkiem w UE. Bo Węgry same w sobie Chińczyków nie obchodzą. Robert Fico był przerażony, gdy Trump zagroził wysokimi cłami Niemcom — Słowacja jest zależna od niemieckiego przemysłu samochodowego. Trump i radykalna europejska prawica widzą przyszłość Europy zupełnie inaczej. Trump chce ja z zniszczyć, radykalna prawica zmienić.
Trump był wielką nadzieją dla europejskiej prawicy. Dziś staje się jej obciążeniem. Czy to oznacza, że może jej trwale zaszkodzić? Nie liczmy na zbyt wiele. Wielki reakcyjny myśliciel Joseph de Maistre powiedział kiedyś, że jego środowisko pomyliło się co do Rewolucji Francuskiej: myślano, że to „wydarzenie”, choć w rzeczywistości to „epoka”. Nie popełnijmy tego samego błędu w odniesieniu do radykalnej prawicy: z pewnością nie jest to „wydarzenie”.