– W latach 2021–2025 zaledwie około 50 podmiotów z Polski otrzymało finansowanie w ramach EIC, licząc razem ścieżki Pathfinder, Transition i Accelerator na łączną kwotę 32,8 mln euro. Z tego zaledwie dziesięć (23,8 mln euro) to projekty w akceleratorze, czyli najbliżej rynku. To daje średnio dwa projekty rocznie. W skali Europy jesteśmy… drudzy od końca. Przeskakujemy tylko Bułgarię – informuje Mateusz Sagan, polski ambasador programu na łamach Business Insider.
Do polskich firm trafio zaledwie 0,5 proc. z wydanej już puli pieniędzy, a łączny budżet EIC na lata 2021-2027 to 10 mld euro, z czego wydano już około 6,5 mld euro. EIC (European Innovation Council) to flagowy instrument unijny finansujący zaawansowane projekty technologiczne – od badań podstawowych po wejście biznesu na rynek globalny. Dla Polski obecna perspektywa finansowa jest już stracona. Dlaczego polskie firmy nie są zainteresowane EIC? Z co najmniej dwóch powodów.
Polskie firmy obchodzą się smakiem
Europejska Rada ds. Innowacji (EIC – European Innovation Council) to kluczowy program Unii Europejskiej w ramach „Horyzontu Europa”, wspierający przełomowe technologie, startupy i małe i średnie przedsiębiorstwa o wysokim ryzyku. Oferuje dotacje i inwestycje kapitałowe (głównie EIC Accelerator, Pathfinder, Transition) na rozwój innowacji deep tech.
Sektor MŚP (mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa) to aż 99,8 proc. wszystkich firm w Polsce. Zatrudniają ponad 6,9 mln osób (ponad połowę pracujących) i generują blisko połowę (około 45-46 proc.) PKB. Główne instrumenty finansowania w EIC to wspomniane przez Mateusza Sagana ścieżki:
-
Accelerator (634 mln euro w 2026 roku): Skierowany do startupów i MŚP (pojedyncze podmioty) na skalowanie przełomowych innowacji. Oferuje do 2,5 mln euro dotacji (70 proc. kosztów) oraz inwestycje kapitałowe od 0,5 do 15 mln euro. -
Pathfinder (262 mln euro w 2026 roku): Dla zespołów badawczych prowadzących wizjonerskie badania nad nowymi technologiami (granty do 4 mln euro). -
Transition (100 mln euro w 2026 roku): Na przekształcenie wyników badań z Pathfinder w innowacje rynkowe – granty do 2,5 mln euro.
– Gdy inne kraje budują na tych pieniądzach szybko rosnących czempionów, my obchodzimy się smakiem — przyznaje Mateusz Sagan.
Pieniądze z Unii uciekają polskim firmom systemowo
Przyczyny takiej sytuacji są dwie. Pierwsza, to mało dofinansowane badania podstawowe. Przykładów nie brakuje: grafen, perowskity, nowe technologie materiałowe czy nowoczesne cząsteczki i leki. – Naukowcy z doktoratami zarabiają 4–5 tys. zł, uciekają za granicę, albo nawet doktoraty robią od razu poza Polską i tam zostają – wyjaśnia Mateusz Sagan.
Drugi powód to pośrednicy i sposób funkcjonowania polskiego systemu grantowego — od NCBR, przez PARP, po regionalne programy operacyjne. – Wnioskodawcy nie są przygotowani do konkurowania z najlepszymi w Europie. Dodatkowo wpadamy w bardzo trudny system funkcjonowania instytucji pośredniczących w Polsce, który dodatkowo coraz bardziej zniechęca wielu do aplikowania – uważa Mateusz Sagan i dodaje: – W Polsce firma składająca wniosek o dofinansowanie jest z automatu traktowana jak oszust przez instytucje odpowiedzialne za finansowanie. Z góry niejako zakłada się, że chce ukraść publiczne pieniądze, źle je wydać, a nie źle rozliczyć.
Program EIC skupia się na jasno zdefiniowanych obszarach: odnawialne źródła energii, ochrona zdrowia, zaawansowane technologie typu AI, obliczenia kwantowe, półprzewodniki czy szeroko rozumiany space tech. Usprawnienie produkcji okien czy asfaltu nie wchodzi tutaj w grę.
Szansa dla Polski to pilotażowa wersja akceleratora przeznaczona dla tzw. krajów wschodzących w UE takim jak m.in. Polska, Rumunia, Bułgaria, Czechy, Słowacja, Chorwacja czy Malta, tzw. „EIC Pre-Akcelerator” – grant do 500 tys. euro tylko po to, żeby przygotować się do właściwego pełnego docelowego wniosku w ramach Akceleratora EIC. W pilotażu złożono ok. 3200 aplikacji, z czego prawie 100 z Polski.
