W skrócie
-
23 marca rozpoczynają się prace poszukiwawcze we wsi Ugły w obwodzie rówieńskim na Ukrainie, finansowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
-
Poszukiwania mają na celu ustalenie lokalizacji zbiorowej mogiły ofiar ataku oddziału UPA na polską kolonię Ugły w maju 1943 roku.
-
Decyzja o zniesieniu moratorium na prace poszukiwawcze i ekshumacyjne została ogłoszona w listopadzie 2024 roku podczas wspólnej konferencji prasowej szefów dyplomacji Polski i Ukrainy.
Polską kolonię Ugły oddział UPA pod dowództwem Nikona Semeniuka „Jaremy” zaatakował nad ranem 12 maja 1943 r. Szacuje się, że w wyniku ataku spłonęło 50 gospodarstw i zginęło ponad 100 Polaków. Większości mieszkańcom udało się jednak uciec. Poszukiwania w Ugłach, sfinansowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, będą prowadzone przez profesora Andrzeja Ossowskiego z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.
MKiDN podkreśla, że „to kolejny ważny krok w umacnianiu naszych sąsiedzkich relacji„. I dodaje, że to także „realizacja planu zapowiedzianego w grudniu ubiegłego roku przez Polsko-Ukraińską Grupę roboczą do spraw godnych pochówków”.
– To efekt dialogu, który działa. W zeszłym roku w Puźnikach odnaleźliśmy szczątki 42 ofiar. W Zboiskach – naszych żołnierzy. Nie robimy tego dla polityki. Robimy to, by każda ofiara miała grób, krzyż i nazwisko. By rodziny mogły zapalić znicz. To jest nasz obowiązek – podkreśliła ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska.
W grudniu ubiegłego roku polscy i ukraińscy specjaliści przeprowadzili rozpoznanie przed poszukiwaniami polskich ofiar zbrodni w Ugłach na Wołyniu. Prof. Ossowski przekazał wówczas, że może tam być pochowanych kilkadziesiąt osób.
Ekshumacje na Wołyniu. Ukraina zniosła moratorium
Polskę i Ukrainę od wielu lat różni pamięć o roli Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii, które w latach 1943-45 dopuściły się ludobójczej czystki etnicznej na blisko 100 tys. polskich mężczyznach, kobietach i dzieciach. Od wiosny 2017 r. trwał spór wokół zakazu poszukiwań i ekshumacji szczątków polskich ofiar wojen i konfliktów na terytorium Ukrainy, wprowadzonego przez ukraiński IPN. Zakaz został wydany po zdemontowaniu pomnika UPA w Hruszowicach w kwietniu 2017 r.
Decyzja o zniesieniu obowiązującego od 2017 r. moratorium na poszukiwania i ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej została ogłoszona pod koniec listopada 2024 r. podczas wspólnej konferencji prasowej szefów dyplomacji Polski i Ukrainy, Radosława Sikorskiego i Andrija Sybihy.
Ukraina potwierdziła wówczas, że „nie ma żadnych przeszkód do prowadzenia przez polskie instytucje państwowe i podmioty prywatne, we współpracy z właściwymi instytucjami ukraińskimi, prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych na terytorium Ukrainy, zgodnie z ustawodawstwem ukraińskim”. Zadeklarowała też „gotowość do pozytywnego rozpatrywania wniosków w tych sprawach”.
Wiosną 2025 r. strona polska przeprowadziła ekshumacje w dawnej wsi Puźniki w obecnym obwodzie tarnopolskim Ukrainy. W nocy z 12 na 13 lutego 1945 r. ukraińscy nacjonaliści wymordowali tam – według różnych źródeł – od 50 do 120 Polaków. W wyniku prac odnaleziono szczątki co najmniej 42 osób. Zostały one pochowane w Puźnikach 6 września. W 2026 r. zaplanowano również poszukiwania i ekshumacje – w Puźnikach (kolejne) oraz na terenie dawnych wsi Huta Pieniacka i Ostrówki.
