Dlaczego modliszka odgryza głowę partnera i jak dwa penisy mogą uratować życie? Przy owadzim seksie bledną najpikantniejsze sceny z filmów porno.
Śmiertelny romans zaczyna się od tańca. Kiedy samiec modliszki dostrzega partnerkę, podnosi do góry odnóża i macha nimi niczym tancerka w balecie, składa je i rozpościera nad głową. Jeśli jego amory znajdą uznanie, zostaje dopuszczony do seksu. Niewielki i rachityczny w porównaniu z samicą zaczyna pospieszną kopulację, jakby przeczuwał dramat, jaki za chwilę się rozegra. Nagle samica pochyla się, rozwiera potężne szczęki i odgryza głowę partnera. On jeszcze przez chwilę porusza się, a potem zamiera. Ona zaś zabiera się do pożerania reszty jego ciała.
Te kanibalistyczne zwyczaje przez długi czas stanowiły przedmiot fascynacji naukowców, którzy usiłowali zrozumieć sens wzajemnego zjadania się przedstawicieli tego samego gatunku. Bo modliszka nie jest jedynym owadem słynącym z tak okrutnych praktyk seksualnych. Okazuje się jednak, że w przyrodzie wszystko ma swój sens, nawet pożeranie partnera. Jak dowiedli właśnie naukowcy ze State University of New York, w ten sposób samiec modliszki „dokłada się” do wychowania własnego potomstwa. Również inne owady, które uprawiają ostry i krwiożerczy seks, mają ku temu ważne powody.
Dlaczego samiec modliszki ginie w szczękach wybranki? Naukowcy pod kierownictwem dr. Williama Browna przypuszczali, że chodzi o cenne składniki odżywcze z ciała partnera, z których korzysta samica. Aby tego dowieść, przeprowadzili niecodzienny eksperyment. Opisali go w najnowszym numerze naukowego periodyku „Proceedings of Royal Society B”.
Karmili oni samce świerszczami z radioaktywną substancją, by w ten sposób oznaczyć ich ciała. Dzięki temu mogli śledzić losy owadów, także po zjedzeniu ich przez samice. Okazało się, że ciało samców staje się źródłem składników odżywczych dla potomstwa. Po strawieniu ciała samca modliszka jest silniejsza, może wytworzyć więcej jaj, a także zapewnić lepszą kondycję zdrowotną młodym. — To ekstremalny przypadek męskiej inwestycji rodzicielskiej — podsumowują autorzy badania.
Co ciekawe, samica modliszki nie zawsze zjada ciało zabitego przez siebie samca. Uczeni obliczyli, że tak kończy tylko co piąty. Zdaniem dr. Browna, samica decyduje się na pożarcie partnera, kiedy cierpi na niedostatek pożywienia. Wtedy jego ciało może stanowić ponad 60 proc. jej pokarmu w ciągu całego okresu godowego. Jeśli jednak samica nie jest głodna, dokonuje jedynie dekapitacji partnera — chwyta go za łeb potężnymi szczękami i dosłownie go ukręca. Po co to robi? Po dekapitacji samiec wcale nie zaprzestaje seksu, przeciwnie — brak głowy sprawia, że jego ruchy frykcyjne są szybsze, a ejakulacja silniejsza. — Dzięki temu samiec skuteczniej zapładnia samicę, ale sam też coś z tego ma. Niemal pewne jest, że umierając, przeżywa orgazm swojego życia — mówi prof. Stanisław Ignatowicz, entomolog ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego.
Możliwe, że samiec przed kopulacją zdaje sobie sprawę, jaki los może go spotkać, bo wyjątkowo starannie wybiera partnerkę; szuka samic spokojnych i wyglądających na dobrze odżywione. Dowiodły tego trzy młode badaczki z uniwersytetu w Buenos Aires. W serii eksperymentów tworzyły one między modliszkami nietypowe, miłosne trójkąty. Dwie samice przywiązywały za odnóża w rogach klatki, a w trzecim rogu stawiały nieprzywiązanego, ale spragnionego seksu samca. Miał wybrać między dwiema samicami, które wyraźnie różniły się między sobą — jedna z nich została wcześniej rozdrażniona przez naukowców.
Jak zaobserwowały Argentynki, samce dość długo wahały się, którą samicę wybrać. Potrafiły namyślać się nawet dwie godziny! A ich wybory nie były przypadkowe — inicjowali kontakt seksualny z samicą mniej agresywną, a najchętniej także o obfitych kształtach, tak jakby zdawali sobie sprawę, że partnerka łagodna i syta to mniejsze ryzyko utraty głowy podczas seksu i przekazania genów bez konieczności poświęcania życia.
Jednak w naturze często takiego wyboru nie mają. Trafiają im się samice głodne i wściekłe, np. wtedy gdy panuje susza i brakuje pokarmu. Wówczas ważniejsze staje się przetrwanie całego gatunku, a nie pojedynczych osobników. Dlatego samce nie uciekają od seksu. Tak wynika z wcześniejszych obserwacji dr. Browna, który badał wybory samców w sytuacjach ekstremalnych, kiedy prawdopodobieństwo, że seks skończy się utratą życia, było największe. Samce miały tak dużą ochotę na seks, że zbliżały się do wygłodzonych partnerek, zdając sobie sprawę, że zapewne tego nie przeżyją.
Wiele gatunków wypracowało jednak sposoby na uniknięcie pożarcia przez krwiożercze partnerki. Na przykład pająki z rodziny „Thaumasia” z centralnej Brazylii, których partnerki bywają również agresywne, obsypują je prezentami, by zminimalizować ryzyko bycia pożartym w czasie seksu. Jak zaobserwowali dr Paulo César Motta i dr Andrea Pereira z Uniwersytetu Brazylijskiego, pająk wybiera przyszłą matkę swoich dzieci metodycznie i z rozmysłem. Najpierw upatruje sobie wybrankę, a następnie wyrusza na łowy, aby upolować dla niej wyjątkowy prezent. Na koniec składa go u jej stóp. Jeśli podarunek spodoba się samicy, dochodzi do kopulacji. Ale biada temu, kto się nie postarał. Może zostać pożarty zarówno przed seksem, jak i po jego zakończeniu.
Ocalić życie można także dzięki posiadaniu… dwóch penisów. Tak wyposażone są pająki tygrzyki paskowane, które tuż po ejakulacji starają się uciec jak najszybciej od partnerki, aby nie zostać pożarte. Wtedy najczęściej kończy się to urwaniem penisa. Jeden urwany penis nie stanowi zagrożenia dla życia, dopiero utrata obu wiąże się ze śmiercią samca. Nie oznacza to jednak, że samiec z jednym penisem unika drugiego stosunku. Jak zaobserwowali badacze z uniwersytetu w Hamburgu, tylko w połowie przypadków pająki decydują się na jedną partnerkę w życiu. Inne szukają kolejnej przygody, wiążącej się niechybnie z utratą życia.
Nawet jednak urywanie penisów ma swoje ewolucyjne wytłumaczenie — broni przed konkurentami. — Tkwiące w drogach rodnych samicy resztki narządu stają się swoistym „korkiem”, który nie pozwala na zapłodnienie jej przez innych chętnych — mówi prof. Ignatowicz. Podobne korki fundują swoim kochankom samce pszczół. Ich partnerka ma tak ciasne narządy płciowe, że penis kopulującego z nią nieszczęśnika dosłownie eksploduje w jej ciele. Samiec przypłaca to życiem, ale przynajmniej dzieci będą na sto procent jego.
Pająk tygrzyk pomarańczowy z kolei buduje swoisty pas cnoty dla zapłodnionej samicy, wykorzystując całe swoje ciało i nie pozwalając w ten sposób partnerce na ponowny seks. Badacze z kanadyjskiego Concordia University zaobserwowali, że samiec tego pająka przenosi spermę do dróg rodnych samicy za pomocą odnóży zwanych nogogłaszczkami. Nogogłaszczka wprowadzona do pochwy zostaje tam na zawsze. Samica ma dwa otwory do wprowadzenia spermy, więc samiec wsuwając dwie nogogłaszczki, jakby obejmuje samicę w uścisku. Jednak sam umiera kilka sekund po zapłodnieniu. — Byliśmy zdumieni, że w ten sposób kończy życie praktycznie każdy samiec tego pająka — mówi w rozmowie z „New Scientist” dr Matthias Foellmer, współautor odkrycia.
Para pająków tygrzyków paskowanych – z prawej samiec, zawsze o wiele mniejszy od samicy
Foto: Alex Hyde/Nature Picture Library/Be&W / Be&w
Zaskoczenie było tym większe, że widok martwego kolegi wcale nie przeszkadza konkurentom w próbach dobrania się do samicy. — Samce próbowały wgryźć się w odnóża blokujące drogi rodne samicy i odciągnąć od niej zwłoki — opowiada dr Foellmer. Pas cnoty trzymał jednak mocno — spośród 55 obserwowanych aktów seksualnych pająkom udało się wyciągnąć martwego poprzednika zaledwie trzy razy.
Niektóre samce postępują jeszcze bardziej perfidnie i narażają partnerkę na ogromne cierpienia. Najbardziej sadystyczny jest chyba strąkowiec fasolowy. — Narząd rodny tego owada wyposażony jest w ostre kolce. Po wprowadzeniu go do ciała partnerki kolce wbijają się głęboko w ściany jej pochwy i pozostają w niej nawet po stosunku — opowiada prof. Ignatowicz. Nietrudno sobie wyobrazić, jak bardzo cierpi samica z kolcami wbitymi w ścianki jej ciała. — To gwarantuje, że już nie w głowie jej będzie seks z kolejnym partnerem i nasienie pozostawione w drogach rodnych samicy przez właściciela kolców będzie jedynym — mówi prof. Ignatowicz.
Ale może też się zdarzyć tak, że już wcześniej samica miała stosunek z konkurentem. Na to sposób znalazł samiec świtezianki, czarnej ważki żyjącej m.in. przy naszych jeziorach i stawach. — Ma on narząd wyposażony w rodzaj szczoteczki, która pozwala na wyczyszczenie dróg rodnych samicy ze spermy jej wcześniejszych kochanków — mówi prof. Ignatowicz. Dzięki temu to on ma szansę zostać ojcem jej dzieci.
Samiec ważki świtezianki ma narząd wyposażony w rodzaj szczoteczki, która pozwala na wyczyszczenie dróg rodnych samicy ze spermy jej wcześniejszych kochanków
Foto: Marko König/Imagebroker.net/Forum / Forum
Większość perwersji w owadzim świecie udało się więc naukowcom zrozumieć i wytłumaczyć. Z jednym wyjątkiem. Zupełnie nie wiadomo, dlaczego w trakcie seksu okrutnie cierpi samica pluskwy. Dla niej każde zbliżenie oznacza poważne i bolesne uszkodzenia ciała. — Podczas seksu samiec wbija penis, przypominający ostry kolec, wprost do jej ciała, przebijając odwłok — mówi prof. Ignatowicz. — Wstrzykuje do jamy odwłoka spermę, która wraz z hemolimfą, odpowiednikiem krwi, wędruje po ciele, aż dotrze do jaj — opowiada entomolog. Ten traumatyczny seks jest bardzo groźny dla samicy. — W wyniku takiej kopulacji w jej odwłoku powstaje otwarta rana, która sprzyja infekcjom — mówi prof. Ignatowicz. Pluskwy nie poprzestają jednak na jednym partnerze. Samicę może przebić nawet pięciu zalotników jeden po drugim, co sprawia, że ma ona ciało całe w ranach. A potem musi jeszcze wydalić z siebie dziesiątki jaj.
Los nie do pozazdroszczenia.