Najnowsze badania archeologiczne rzucają nowe światło na starożytną osadę znajdującą się na kazachskim stepie. To liczące około 3500 lat miasto, które prawdopodobnie było głównym ośrodkiem produkcji brązu w terenie, pozwala nam lepiej zrozumieć proces osiedlania się ludów koczowniczych w regionie.
Newsweek w pakiecie Onet Premium
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Pochodząca z epoki brązu osada Semiyarka znajduje się na brzegu rzeki Irtysz w północno-wschodnim Kazachstanie. Została odkryta na początku XXI wieku, jednak pierwsze szczegółowe badania nad tym miejscem przeprowadzono niedawno.
Nazwa Semiyarka oznacza „Siedem Wąwozów”. Odnosi się to do sieci dolin, nad którymi znajduje się miasto. Jak twierdzą naukowcy, strategiczna lokalizacja osady sugeruje, że mogła ona być regionalną potęgą i centrum handlu.
— To jedno z najbardziej niezwykłych odkryć archeologicznych w tym regionie od dziesięcioleci — powiedziała autorka artykułu i archeolożka z University College London (UCL) Miljana Radivojević.
Odkryte miasto pochodzi z kluczowego w historii ludzkości okresu, kiedy to społeczności stepowe po raz pierwszy przeszły do życia w stałych, zurbanizowanych osadach.
— Semiyarka zmienia sposób, w jaki myślimy o społeczeństwach stepowych — dodała Radivojević — To miasto pokazuje nam, że wędrowne społeczności mogły budować i utrzymywać stałe, zorganizowane osady skupione wokół przemysłu prawdopodobnie na dużą skalę. Było to pewnego rodzaju „miejskie centrum” stepu.
Starożytna osada zajmowała około 140 hektarów czyli powierzchnię około 200 boisk piłkarskich.
— Rozmiar i struktura Semiyarki nie przypominają niczego, co widzieliśmy dotychczas w strefie stepowej — powiedział jeden z autorów artykułu, profesor archeologii z Durham University Dan Lawrence.
Według badaczy, pozostałości osady skłądają się głównie z ustawionych w dwóch rzędach prostokątnych ziemnych kopców o wysokości nieco powyżej metra. Uważa się, że były to fundamenty wielopokojowych domów rodzinnych. Archeolodzy odkryli również pozostałości większego budynku. Chociaż jego przeznaczenie jest niejasne, zespół spekuluje, że mógł on służyć jako dom wpływowej rodziny, przestrzeń wspólna lub miejsce rytualne.
Według Dana Lawrence’a, zarówno rzędy domów jak i monumentalny budynek w centrum udowadniają, że społeczności z epoki brązu budowały starannie zaplanowane osady, podobne do tych, które istniały wtedy w częściach świata uznawanych za bardziej zurbanizowane.
Na podstawie analizy metalowych artefaktów i odłamków ceramiki odkopanych na terenie Semiyarki, archeolodzy stwierdzili, że osada była zamieszkiwana głównie przez lud Alekseevka-Sargary — jedną z pierwszych grup, które budowały stałe domy na kazachskim stepie. Zespół odkrył także artefakty związane z ludem Czerkaskul — koczowniczą grupą, która również zamieszkiwała ten region — co sugeruje, że mieszkańcy Semiyarki prawdopodobnie handlowali z Czerkaskulami, prawdopodobnie również z innymi lokalnymi ludami.
Pomimo setek tysięcy odkrytych artefaktów, niewiele wiemy na temat produkcji brązu cynowego na stepach euroazjatyckich w tych czasach. Póki co tylko Askaray we wschodnim Kazachstanie został powiązany z produkcją tego stopu. Jednak podczas wykopalisk z południowo-wschodniej części Semiyarki zespół odkrył dowody na istnienie „strefy przemysłowej” poświęconej jego produkcji. Jak zauważają badacze, Semiyarka znajduje się w pobliżu gór Ałtaj bogatych w złoża miedzi i cyny, które mogłyby być używane do wytwarzania brązu.
Odkrycia te sugerują, że w mieście istniały nie tylko małe warsztaty, lecz złożone systemy produkcyjne, które sprawiły, że Semiyarka stała się głównym ośrodkiem produkcji brązu.
Naukowcy chcą zbadać teraz, jakstarożytni mieszkańcy Semiyarki angażowali się w produkcję i handel z sąsiadami oraz wpływ tych działań na lokalne społeczności i środowisko. W pobliżu osady archeolodzy odkryli również kilka tymczasowych osad i miejsc pochówku z tego samego okresu. Mają nadzieje, że zapewnią one dodatkowy wgląd w starożytną kulturę regionu.
— Przez wiele lat badałem Semiyarkę przy wsparciu kazachskich funduszy badawczych. Jednak nowa współpraca zdecydowanie pomogła nam lepiej zrozumieć to miejsce — przyznał współautor artykułu i archeolog Viktor Merz z Uniwersytetu Toraighyrov — Współpraca z kolegami z UCL i Durham przyniosła nam nowe metody i perspektywy. Z niecierpliwością czekam na to, co ujawni kolejna faza wykopalisk.
Źródło:
Radivojević, M., Lawrence, D., Merz, V. K., Merz, I. V., Demidkova, E., Woolston-Houshold, M., Villis, R., & Brown, P. J. (2025). A major city of the Kazakh Steppe? Investigating Semiyarka’s Bronze Age legacy. Antiquity.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.