Straty Amerykanów w operacji „Epicka Furia” („Epic Fury”) są relatywnie nieduże. W wielu przypadkach jednak zaskakujące i bardzo bolesne. Dlatego Pentagon szuka awaryjnie możliwości zakupu systemów antydronowych w Ukrainie.
Amerykańsko-izraelska operacja rozpoczęła się ostatniego dnia lutego, a jej celem było zniszczenie infrastruktury wojskowej Iranu, sparaliżowanie systemów dowodzenia Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej oraz eliminacja zdolności do prowadzenia ataków rakietowych i dronowych. Potem dorzucono jeszcze zniszczenie irańskiej floty.
W pierwszych dniach operacji zaangażowanych zostało ponad 200 samolotów bojowych oraz dwie lotniskowcowe grupy bojowe wraz ze swoimi skrzydłami. W pierwszym tygodniu operacji amerykańskie straty były relatywnie niewielkie w porównaniu ze skalą działań. Według danych dowództwa Dowództwa Centralnego USA CENTCOM w trakcie irańskich uderzeń odwetowych zginęło co najmniej trzech amerykańskich żołnierzy, a pięciu zostało ciężko rannych.
Zbyt wielkie zaufanie do systemów cyfrowych
Najpoważniejszą stratą sprzętową okazała się utrata trzech samolotów F-15E Strike Eagle. Do zdarzenia doszło nad północnym Kuwejtem, w rejonie bazy Ali al-Salem. W trakcie alarmu przeciwlotniczego kuwejcka obrona przeciwlotnicza omyłkowo uznała amerykańskie maszyny za nadlatujące cele irańskie i otworzyła ogień. Wszystkie trzy samoloty zostały trafione i rozbiły się na pustyni. Sześciu członków załóg katapultowało się i zostało szybko odnalezionych przez zespoły ratownicze.
Początkowo sądzono, że wszystkie trzy F-15E zostały zestrzelone przez lądowe rakietowe systemy przeciwlotnicze. Potem okazało się, jak dowiedział się „Wall Street Journal”, że wszystkie samoloty uderzeniowe padły ofiarami kuwejckiego F/A-18C Hornet, który polował na irańskie Shahedy. Prawdopodobnie myśliwiec był pilotowany przez byłego pilota US Navy. Pilot zestrzelił wszystkie trzy maszyny przy pomocy pocisków krótkiego zasięgu AIM-9 Sidewinder, które zostały wystrzelone niemalże z granicy zasięgu, stąd pilot nie był w stanie rozpoznać wzrokowo celu, do którego mierzył. Z kolei Amerykanie nie zareagowali, nawet kiedy zostali podświetleni przez systemy naprowadzania, ponieważ wiedzieli, że w powietrzu są kuwejckie samoloty polujące na latające bomby. To zbyt wielkie zaufanie do cyfrowych systemów i pewność, że podświetlone samoloty zostaną rozpoznane jako swoje, zgubiły obie strony. Co przy takim zagęszczeniu celów w powietrzu, skończyło się zestrzeleniami.
Irański odwet. Teheran uderzył tam, gdzie najbardziej zabolało
Pierwsza fala irańskich uderzeń odwetowych była skierowana nie tylko przeciwko bazom lotniczym i instalacjom logistycznym Stanów Zjednoczonych w regionie Zatoki Perskiej. Jednym z głównych celów ataków były elementy systemu dowodzenia i wczesnego ostrzegania – radary dalekiego zasięgu, stacje kierowania ogniem obrony przeciwrakietowej oraz infrastruktura łączności satelitarnej.
Irańskie dowództwo słusznie uznało, że uderzenie w te systemy pozwoli ograniczyć skuteczność amerykańskiej obrony powietrznej i zmniejszyć zdolność USA do wykrywania startów rakiet balistycznych. Był to w zasadzie jedyny sposób, aby ograniczyć amerykańskie zdolności uderzeniowe. W otwartej wymianie ciosów Teheran nie miałby szans, więc uderzył tam, gdzie najbardziej zabolało.
W rezultacie kilku uderzeń rakietowych i dronowych uszkodzone lub zniszczone zostały elementy infrastruktury radiolokacyjnej i komunikacyjnej w Katarze, Jordanii i Kuwejcie. Skala tych strat była niewielka, jeśli policzymy same porażone cele, ale dotyczyła systemów o dużym znaczeniu operacyjnym.
Zniszczone radary USA
Najpoważniejszym ciosem dla infrastruktury USA na Bliskim Wschodzie było trafienie instalacji wczesnego ostrzegania w Katarze. W wyniku uderzenia bomb latających i pocisków manewrujących zniszczony został radar AN/FPS-132 Block 5 należący do Sił Kosmicznych USA (USSF) i stanowiący jeden z kluczowych elementów globalnego systemu wykrywania startów rakiet balistycznych.
Radar tego typu jest rozwinięciem systemów Ballistic Missile Early Warning System i należy do najbardziej zaawansowanych naziemnych radarów fazowanych w arsenale USA. Jego antena umożliwia wykrywanie i śledzenie pocisków balistycznych na dystansie przekraczającym 5 tys. kilometrów. Stacja w Katarze pełniła rolę centralnego węzła ostrzegania dla całej architektury obrony przeciwrakietowej w regionie Zatoki Perskiej, więc jego strata jest potężnym ciosem.
System ten bowiem przekazywał dane o wykrytych startach rakiet do baterii Patriot i THAAD rozmieszczonych w Katarze, Arabii Saudyjskiej, Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Kuwejcie jako element wczesnego ostrzegania. Uszkodzenie radaru spowodowało czasową utratę części zdolności do wczesnego wykrywania startów pocisków balistycznych z terytorium Iranu. W praktyce oznaczało to, że systemy przechwytujące otrzymywały dane z opóźnieniem i musiały polegać w większym stopniu na własnych radarach.
Kolejnym elementem infrastruktury radiolokacyjnej, który znalazł się na liście celów, był radar AN/TPY-2 współpracujący z systemem obrony przeciwrakietowej THAAD w bazie lotniczej Muwaffaq Salti w Jordanii. Radar typu AN/TPY-2 jest mobilną stacją radiolokacyjną pracującą w paśmie X i przeznaczoną do wykrywania oraz śledzenia pocisków balistycznych w fazie wznoszenia i lotu środkowego. System ten dostarcza danych celowniczych dla pocisków przechwytujących THAAD i Patriot.
Na podstawie filmów i zdjęć wiemy, że radar został trafiony przez latającą bombę typu Shahed 136. Uszkodzeniu uległy elementy anteny oraz moduły chłodzenia systemu nadawczo-odbiorczego. Choć nie ma potwierdzenia całkowitego zniszczenia radaru, instalacja została wyłączona z działania i wymagała poważnych prac naprawczych. Z militarnego punktu widzenia oznaczało to ograniczenie zdolności do wykrywania rakiet balistycznych nad północną częścią Bliskiego Wschodu.
Również w bazie Ali al-Salem odnotowano uszkodzenia kilku instalacji radiolokacyjnych i komunikacyjnych obsługujących operacje lotnicze. Najpoważniejsze straty dotyczyły uszkodzenia radarów kontroli ruchu lotniczego AN/TPS-75 używanych do kierowania operacjami lotniczymi.
Uszkodzenie sytemów łączności
Drugim ważnym elementem infrastruktury komunikacyjnej, który został uszkodzony podczas irańskich ataków, był terminal satelitarny Modernization Enterprise Terminal (MET) w bazie lotniczej al-Udeid w Katarze.
Instalacja ta znajduje się wewnątrz charakterystycznej kopuły i stanowi jeden z głównych elementów strategicznej komunikacji amerykańskiego dowództwa w regionie. Terminal zapewnia bowiem bezpieczne połączenia satelitarne umożliwiające transmisję głosu, danych i obrazu między dowództwem CENTCOM a Pentagonem oraz innymi dowództwami na świecie.
W wyniku trafienia pociskiem balistycznym uszkodzona została kopuła ochronna oraz znajdująca się w jej wnętrzu antena satelitarna. Według Pentagonu system nie został całkowicie zniszczony, ale jego zdolność do obsługi komunikacji została czasowo ograniczona. Oznaczało to konieczność przekierowania części transmisji przez inne węzły komunikacyjne w regionie.
W zaatakowanych bazach, m.in. w Al-Udeid i Ali al-Salem uszkodzone zostały także elementy systemów łączności taktycznej Link-16, które umożliwiają wymianę danych między samolotami, radarami i stanowiskami dowodzenia oraz naziemnych stacji retransmisyjnych systemu Joint Tactical Information Distribution System (JTIDS).
Głównym zadaniem JTIDS jest przekazywanie w czasie rzeczywistym informacji o sytuacji na polu walki między samolotami, okrętami, radarami i stanowiskami dowodzenia. System powstał w latach 80. jako odpowiedź na potrzebę stworzenia bezpiecznej, odpornej na zakłócenia sieci danych dla operacji połączonych – zwłaszcza lotniczych i morskich. JTIDS jest przede wszystkim nośnikiem sieci danych Link 16, która stała się standardem w NATO.
Straty USA bolesne, ale ograniczone
Choć irańskie pociski trafiły w kilka ważnych elementów infrastruktury radarowej i komunikacyjnej, ich wpływ na przebieg kampanii był ograniczony. System dowodzenia i rozpoznania USA w regionie jest zbudowany w sposób warstwowy i wzajemnie się uzupełniający. Oznacza to, że utrata pojedynczego radaru lub terminala komunikacyjnego nie powoduje całkowitej utraty zdolności operacyjnych, a ich zadania przejmują inne systemy w regionie.
Największe znaczenie miało zniszczenie radaru AN/FPS-132 w Katarze, który stanowił centralny element regionalnego systemu wczesnego ostrzegania przed rakietami balistycznymi. Jego utrata zmniejszyła zasięg wykrywania startów rakiet i zmusiła dowództwo amerykańskie do większego wykorzystania danych z satelitów wczesnego ostrzegania oraz radarów okrętowych systemu Aegis.
Pozostałe straty – uszkodzenia radarów AN/TPY-2, instalacji komunikacyjnych MET oraz taktycznych radarów kontroli lotów – przede wszystkim utrudniały działanie lokalnie i zostały częściowo zrekompensowane przez mobilne systemy oraz środki rozpoznania powietrznego.
Amerykanie wyciągnęli jednak z tego ataku wnioski. Okazało się bowiem, że nie do końca radzą sobie z irańskimi latającymi bombami, czego skutkiem było zniszczenie instalacji radarowych i systemów łączności. Ostatecznie Waszyngton musiał poprosić o pomoc bardziej doświadczoną armię i zwrócił się o pomoc do Kijowa. Ukraińcy wysłali na Bliski Wschód swoich specjalistów, ale zaproponowali, że systemami antydronowymi mogą się wymienić za dostawy amerykańskiego uzbrojenia. Okazało się, że jednak Wołodymyr Zełenski ma dość istotne karty, którymi może grać z Trumpem.