Dlaczego, gdy korzystasz z internetu, widzisz na ogół to, co ciebie interesuje, co znasz i co lubisz? Algorytmy pracowicie personalizują treści pod każdego internautę. Po co? Spersonalizowane reklamy to większy zysk dla emitenta, ale bańka informacyjna ma też ciemną stronę.
Czy zastanawialiście się kiedyś, jak działa Google, Bing czy dowolna inna wyszukiwarka internetowa? Jak funkcjonują systemy agregacji treści, które na waszych smartfonach proponują wam interesujące tematy? A dlaczego w social mediach trafiamy na materiały i tematy, które – przynajmniej w większości – nam się podobają lub nas interesują? W internecie jest wszystko, ale Ty widzisz tylko część obrazu. Dlaczego? W tle intensywnie pracują algorytmy, których zadaniem jest odsiew mniej interesujących treści (według algorytmu, a nie według ciebie). Konsekwencje takiego mechanizmu są jednak głębsze niż odcięcie nas od części informacji, innych stanowisk i poglądów. Bańki informacyjne szlifują nasze umysły, ograniczając nam dostęp do różnorodnych i – często – obiektywnych źródeł informacji.
Jak działa bańka informacyjna?
Dokładne wyjaśnienie funkcjonowania algorytmów odpowiedzialnych za personalizację wyników wyszukiwań czy prezentacji treści konkretnemu użytkownikowi na podstawie zmierzonej wcześniej jego aktywności online to zadanie na niejedną rozprawę doktorską. Nie znaczy to, że nie da się tego zrozumieć i prosto przedstawić. Zadaniem algorytmu filtrującego (wyniki wyszukiwania, treści, obrazy, wideo czy inne typy danych, jakie cię w danym momencie interesują) jest przedstawienie ci danych, których najbardziej oczekujesz. Skąd „internet wie”, co ci się podoba? Algorytmy cały czas mierzą twoją aktywność w internecie, by zbudować jak najdokładniejszy obraz twoich zainteresowań. Działają wszędzie: w wyszukiwarkach internetowych (Google, Bing i inne), w sieciach i mediach społecznościowych (Facebook, Instagram, TikTok, czy X), usługach e-commerce (sklepy internetowe, usługi online), serwisach strumieniowych (Netflix, Disney+, Amazon PrimeVideo, HBO Max, Skyshowtime). Śledzą każdy twój ruch, wypowiedź, post, lajk, komentarz, odwiedzoną stronę czy klikniętą reklamę
Filtrowanie – dobre i złe strony
Jeżeli jesteś np. miłośnikiem/miłośniczką horrorów, korzystasz z serwisów strumieniowych, często oglądając takie filmy, ale zechcesz odnaleźć np. filmy z udziałem ulubionego aktora, algorytm najpierw podpowie ci horrory z jego udziałem. Z jednej strony to wygodne. Dostajesz szybko informacje o poszukiwanym aktorze i tytuł filmu, w którym grał w ulubionym dla ciebie gatunku. Jest też druga strona medalu: nie dostajesz wielu informacji o tytułach, w których być może ów aktor wzbił się na wyżyny swojego aktorskiego kunsztu. To bardzo uproszczony obraz, ale pokazujący sedno sprawy: użytkownik dostaje nie to, czego naprawdę szukał, ale to, co zaproponuje algorytmiczny system rekomendacji. Jednocześnie informacje, które niekoniecznie pasują do wyliczonego profilu preferencji danej osoby, są pomijane, choć mogłyby poszerzyć jej światopogląd.
Atrakcyjność bańki informacyjnej
„Najlepiej czujemy się w towarzystwie osób, które lubimy”. To powiedzenie pasuje też do cyberświata i proponowanych nam w nim treści. Jak wspomnieliśmy, algorytmy personalizujące podstawiane treści i profilujące użytkownika w sieci nie robią tego dla naszej – internautów – wygody. Google, Facebook, Apple, Amazon, Microsoft, sklepy internetowe, serwisy strumieniowe to wszystko nie są instytucje charytatywne. Istnieją, by generować zysk, a także by ich zarządy mogły zakomunikować akcjonariuszom dobrą wiadomość o wypłacie dywidendy. Celem personalizacji jest nie tylko podsuwanie ci treści, które lubisz lub które lubią twoi znajomi (w myśl zasady: skoro ich lubisz, to może polubisz to co oni?), ale przede wszystkim zatrzymanie cię online na dłużej. Wówczas dłużej patrzysz w reklamy, a to oznacza zysk dla ich emitenta. Życie w informacyjnej bańce jest przyjemne, ale nie musi być prawdziwe.
Pułapka bańki informacyjnej
Fakt, że korzystając z internetu, wyszukiwarki, czy sieci społecznościowych, natykamy się wyłącznie na ludzi myślących podobnie jak my, automatycznie degraduje nasz obiektywizm. W większości przypadków algorytmy filtrujące ułatwiają nam dotarcie do interesujących nas treści, nie wolno jednak zapominać o ich istnieniu. W ten sposób skazujemy się na ograniczony światopogląd. Przebywanie „w stadzie sobie podobnych” zamyka nas na świat i na różnorodność opinii. To powoduje z kolei spadek kultury dyskusji w internecie. Neurobiolodzy udowodnili, że struktury w naszych mózgach są plastyczne i zmieniają się przez całe życie — im bardziej nasze umysły będziemy karmić wyłącznie informacjami z naszej własnej bańki informacyjnej, tym bardziej nasz umysł zamknięty będzie na alternatywne ścieżki rozumienia, a być może – i to jest najbardziej przerażające – na prawdę. To, że wszyscy w naszym otoczeniu mówią, iż 10 + X = 20, wcale nie oznacza, że tak jest. Musimy poznać X, a to często oznacza wyjście poza własną informacyjną strefę komfortu.