Bon senioralny pod lupą. Nowe świadczenie ma wiele luk i niedociągnięć

Bon senioralny jest rodzajem wsparcia dla rodzin, które nie są w stanie podjąć opieki nad najbliższymi. Do tej pory tego rodzaju wsparcie było przyznawane rodzinom przez gminy w ramach opieki społecznej. Rodzaj pomocy był jednak zależny od miejsca zamieszkania. Bon senioralny zgłoszony w 2024 roku ma na celu ujednolicenie zasad i wysokości wsparcia w całym kraju.

Bon senioralny. Nowe świadczenie pod lupą

Projekt rządowej ustawy przewiduje pomoc w wysokości od 215 zł do 2150 zł. Rodziny jednak nie otrzymają gotówki. Cała pomoc będzie rozliczana przez gminy, które otrzymają pieniądze od państwa. Tutaj pojawia się już pierwsze zastrzeżenie Ministerstwa Finansów, które ostrzega przed sztucznym windowaniem cen usług opiekuńczych.

Bon senioralny będzie przyznawany na rok z obowiązkiem ponownej weryfikacji. Nie będzie on łączył się z innymi świadczeniami opiekuńczymi oprócz dodatku pielęgnacyjnego.

Jak zapowiada Ministerstwo do Spraw Polityki Senioralnej, ustawa ma wejść w życie 1 stycznia 2026 roku, a pierwsze wnioski będzie można składać we wrześniu. Jak donosi Dziennik Gazeta Prawna, projekt ustawy jest jednak mocno niedopracowany, a swoje zastrzeżenia zgłaszają m.in. Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Finansów, czy Rządowe Centrum Legislacji.

Kto otrzyma bon senioralny? Kryteria wciąż niejasne

Według projektu ustawy, aby otrzymać bon senioralny osoba starsza musi spełnić cztery kryteria:

• mieć ukończone 80 lat,

• mieć niezaspokojone potrzeby w codziennym funkcjonowaniu,

• mieć dzieci lub wnuki aktywne zawodowo,

• spełniać kryterium dochodowe.

Do każdego kryterium zostały jednak zgłoszone zastrzeżenia. Kryterium wieku wyklucza z otrzymania pomocy wielu seniorów, którzy rzeczywiście jej potrzebują. Początkowo projekt zakładał pomoc dla osób 75+, lecz ostatecznie uzgodniono, że przez pierwsze trzy lata działania nowego bonu będą mogli z niego skorzystać najstarsi seniorzy, a dopiero od 2029 roku kryterium wieku spadnie do 75 lat.

O przyznaniu bonu ma również decydować punktacja. Wspomniana w projekcie „zautomatyzowana ocena” będzie przyznawała punkty, biorąc pod uwagę potrzeby zdrowotne czy funkcjonowanie społeczne seniora. Od liczby punktów będzie zależało, czy rodzina otrzyma bon i w jakim wymiarze. Niestety kryteria oceny są niejasne, a RCL podkreśla, że nie spełniają wymogów prawa.

Zastrzeżenia zgłosiły m.in. organizacje pozarządowe, Solidarność czy Ministerstwo Rodziny do kolejnego kryterium, a dokładnie posiadania pracującej rodziny. Tak sformułowany projekt wyklucza bowiem tysiące samotnych seniorów. Jak donosi Dziennik Gazeta Prawna minister funduszy i polityki regionalnej mówi wręcz o dyskryminacji samotnych.

Wątpliwości dotyczą także progów dochodowych. Kryterium dochodowe dotyczy bowiem także zstępnych. Zarobki dziecka lub wnuka seniora (wspólne gospodarstwo domowe) muszą mieścić się w zakresie od 3500 do 6700 zł lub nie przekraczać 10 tys. zł w rodzinach wieloosobowych. Może to wykluczyć wiele rodzin mieszkających w dużych miastach o wysokich kosztach życia.

Termin składania wniosków o bon senioralny

Bon senioralny zgodnie z zapewnieniem rządu ma wejść w życie 1 stycznia 2026 roku. Wnioski będzie można składać od 1 do 30 września 2026 roku. Zdaniem ministra zdrowia jest to zbyt późny termin, szczególnie że próg dochodowy określany jest już w marcu.

Termin składania wniosków o bon senioralny ma się jednak zmienić w kolejnych latach. W 2027 i 2028 roku wnioski będzie można składać od lutego do marca.

Kto może pełnić rolę opiekuna i jaki jest zakres obowiązków?

Zgodnie z projektem ustawy opiekę nad seniorem może spełniać jedynie osoba niekarana, co należy potwierdzić odpowiednim zaświadczeniem z KRK.

Kontrowersje zaczynają się jednak, kiedy mowa jest o obowiązkach opiekuna. Oprócz robienie zakupów czy pomocy w utrzymaniu higieny osobistej opiekun może również pomóc w opiece nad zwierzęciem czy podlewaniu roślin oraz sprzątaniu domu.

Do tego zapisu w projekcie swoje zastrzeżenia zgłosił minister finansów, który podkreśla, że podlewanie roślin nie powinno być finansowane z pieniędzy rządowych.

Rozliczenia bonu senioralnego. Gminy będą miały problem?

Problem z projektem ustawy o bonie senioralnym dotyczy również sposobu rozliczania godzin opieki.

RCL zgłasza uwagi do nieprecyzyjnych zapisów projektu dotyczących czasu rozpoczęcia usługi, czy możliwości wspólnej realizacji części usługi. Oznacza to, że jeden opiekun mógłby robić np. zakupy dla kilku seniorów. Bez konkretnych schematów, rozliczenie usług przez gminy jest niemal niemożliwe.

Projekt nowej ustawy zakłada również kary. Jeśli bon senioralny zostanie pobrany nienależnie lub opiekun wykona swoją usługę nieprawidłowo, gmina może żądać: zwrotu kwoty, odsetek oraz dodatkowej kwoty równej nienależnemu bonowi.

RCL podkreśla, że tak nałożone kary mogą być nieadekwatne do strat poniesionych przez gminę.