Administracja Donalda Trumpa od wielu tygodni deklaruje plany uczynienia Grenlandii „częścią Stanów Zjednoczonych”. Wypowiedzi samego prezydenta USA jak i innych przedstawicieli Białego Domu wywołały niepokój w NATO — czy konflikt o duńską wyspę może doprowadzić do upadku sojuszu?
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
— Jeśli Stany Zjednoczone zaatakują inny kraj NATO, wszystko się zatrzyma — powiedziała w poniedziałek premier Danii Mette Frederiksen. Grenlandia, bogata w surowce i strategicznie położona wyspa Arktyki, jest terytorium autonomicznym należącym do Danii, co czyni ją częścią NATO.
Podstawą funkcjonowania NATO jest artykuł 4. traktatu założycielskiego. Stanowi on, że atak na jedno państwo członkowskie jest traktowany jak napaść na wszystkich członków, na co każde państwo powinno odpowiedzieć adekwatnie. To oznacza, że każdy agresor decydujący się na przeprowadzenie ataku na państwo członkowskie musiałby zmierzyć się z potęgą wszystkich członków sojuszu — w tym dysponującą ogromnymi zasobami i rozbudowanym arsenałem broni nuklearnej armią amerykańską.
Sprawa Grenlandii powoduje konflikt w NATO
Do tej pory trudno było sobie wyobrazić, że Stany Zjednoczone, jako najważniejszy członek sojuszu, mogłyby zwrócić się przeciwko innemu państwu członkowskiemu — taki scenariusz oznaczałby najpewniej kres istnienia NATO. Jednak administracja Donalda Trumpa coraz mocniej podkreśla chęć przejęcia Grenlandii, choć sposób przeprowadzenia planowanej aneksji nie jest jasny. Obecnie na wyspie przebywa niewielki kontyngent sił USA, stacjonujący w bazie kosmicznej Pituffik, która jest kluczowa dla monitorowania rakiet dalekiego zasięgu zmierzających w stronę Stanów Zjednoczonych.
Jak powiedział podczas poniedziałkowej rozmowy w CNN zastępca szefa sztabu Białego Domu Stephen Miller, zgodnie z „oficjalnym stanowiskiem” amerykańskiego rządu, Grenlandia powinna znaleźć się pod kontrolą USA. Jego wypowiedź spotęgowała oburzenie wywołane przez wpis jego żony, Katie Miller, która zdecydowała się wcześniej opublikować w mediach społecznościowych zdjęcie amerykańskiej flagi na tle konturu Grenlandii.
Jak powiedział w niedzielę sam Donald Trump, Stany Zjednoczone zamierzają w najbliższych tygodniach przyjrzeć się sprawie Grenlandii. Prezydent podkreślił, że terytorium to ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa narodowego USA.
USA największą potęgą w NATO
— Stany Zjednoczone są siłą napędową NATO — powiedział Miller. — Jeśli USA mają zagwarantować bezpieczeństwo regionu Arktyki, chronić NATO i interesy sojuszu, to oczywiste, że Grenlandia powinna być ich częścią.
Stany Zjednoczone rzeczywiście są siłą dominującą w NATO, od lat wspierając inne armie sojuszu, zwłaszcza po zakończeniu zimnej wojny. Waszyngton od wielu lat utrzymuje dużo wyższe wydatki na obronność niż pozostałe państwa członkowskie. W czerwcu ubiegłego roku członkowie sojuszu zobowiązali się jednak do zwiększenia wydatków związanych z obronnością i pokrewnymi celami do 5 proc. PKB.
Siła armii nie zależy jednak wyłącznie od liczb; duże znaczenie mają także takie aspekty jak szkolenie, utrzymanie sprzętu i gotowość bojowa. Wiele amerykańskich jednostek współdziała z wojskami europejskimi — NATO utrzymuje wielonarodowe brygady w pobliżu granic z Rosją, a funkcję głównodowodzącego sił sojuszu w Europie pełni obecnie Amerykanin. Idea sojuszu zakłada współpracę, dlatego trudno oddzielić możliwości USA od potencjału pozostałych państw członkowskich.
W NATO pozostaje 31 członków z własnymi siłami zbrojnymi, które są do dyspozycji sojuszu. Stany Zjednoczone dysponują jednak największą siłą m.in. w zakrecie lotnictwa. Według najnowszych szacunków brytyjskiego Międzynarodowego Instytutu Studiów Strategicznych (IISS), amerykańskie siły powietrzne posiadają ponad 1400 samolotów bojowych — od bombowców dalekiego zasięgu zdolnych przenosić głowice nuklearne, po maszyny do walki elektronicznej i śmigłowce.
Według IISS, Królewskie Siły Powietrzne Wielkiej Brytanii (RAF) na początku 2025 roku dysponowały 210 samolotami bojowymi. Zgodnie z analizami tego samego ośrodka, Francja posiada około 283 maszyn tego typu. Turcja dysponuje niespełnia 300 sprawnymi samolotami bojowymi, a Polska — która w ostatnich latach stała się jednym z kluczowych graczy — może pochwalić się 85 operacyjnymi maszynami. Lotnictwo Kanady posiada kolejne 103 takie samoloty. Dla porównania, niebędące członkiem NATO Chiny posiadają prawie 3 tys. samolotów bojowych wszystkich typów.
Wojsko USA — ponad pół miliona żołnierzy
Armia amerykańska liczy blisko pół miliona żołnierzy i tym samym znacznie przewyższa siły lądowe innych państw NATO. Posiada ona także ponad 2,6 tys. czołgów podstawowych Abrams, ponad 10 tys. transporterów opancerzonych oraz tysiące innych pojazdów pancernych.
Tymczasem brytyjska armia osiągnęła najmniejszą liczebność od stuleci i obecnie boryka się z problemem pozyskiwania oraz utrzymywania nowych rekrutów. Według IISS, dysponuje ona nieco ponad 200 czołgami Challenger 2, z których część przekazano Ukrainie. Niektóre z nich mają być zmodernizowane do wersji Challenger 3. Długo wyczekiwany program gąsienicowych pojazdów Ajax został wstrzymany w listopadzie po tym, jak żołnierze testujący maszyny doznali problemów zdrowotnych związanych z wibracjami i hałasem.
Francuska armia posiada nieco ponad 200 czołgów Leclerc, 2557 transporterów opancerzonych oraz kilkaset innych pojazdów bojowych. Kanada posiada 74 czołgi podstawowe, wszystkie będące różnymi wersjami niemieckiego Leoparda 2. Polska, której wojsko liczy ponad 90 tysięcy żołnierzy, jest w posiadaniu ponad 660 czołgów, w tym południowokoreańskich K2.
Siła amerykańskiej marynarki
Także marynarka wojenna USA jest potęgą, lecz jej siły są mocno rozposzone, a utrzymanie obecności na całym świecie wiąże się z ogromnymi kosztami. Donald Trump zapowiedział rozbudowę amerykańskiej floty, w tym opracowanie nowego okrętu Trump-class „battleship”, którego projekt zaprezentowano w zeszłym miesiącu.
Według danych IISS, amerykańska marynarka dysponuje obecnie 65 okrętami podwodnymi, z czego większość to atomowe jednostki uzbrojone w pociski manewrujące Tomahawk do ataków na cele lądowe. Na początku 2025 r. Stany Zjednoczone posiadały 11 lotniskowców, w tym największy na świecie USS Gerald R. Ford, który przez wiele miesięcy pozostawał u wybrzeży Wenezueli w związku z demonstracją siły przed przeprowadzeniem operacji na terenie tego kraju. W skład amerykańskiej floty wchodzą ponadto 74 niszczyciele, 11 krążowników i 26 fregat. USA posiadają także ponad 100 okrętów patrolowych i jednostek do walki przybrzeżnej, a także inne typy statków, m.in. desantowe i pomocnicze.
Kanada posiada cztery okręty podwodne, choć w 2024 r. Ottawa zapowiedziała zakup dwunastu nowych jednostek. Kraj dysponuje także dwunastoma fregatami i czterema okrętami patrolowymi. Brytyjska Royal Navy może pochwalić się dwoma lotniskowcami, ośmioma fregatami i sześcioma niszczycielami. Wielka Brytania dysponuje także czterema okrętami podwodnymi z bronią jądrową oraz kilkoma jednostkami z pociskami dalekiego zasięgu. Brytyjczycy niedługo znajdą się z posiadaniu nowych okrętów typu Dreadnought, a Londyn w ubiegłym roku zapowiedział rozbudowę floty okrętów uderzeniowych.
Broń nuklearna sprawą kluczową
Największa przepaść między USA a resztą NATO dotyczy jednak broni jądrowej. Amerykanie i Rosjanie są w posiadaniu blisko 90 proc. z ponad 12 tys. głowic nuklearnych na świecie.
Amerykański arsenał obejmuje zarówno broń strategiczną, jak i taktyczną. Ta pierwsza rozmieszczona jest na międzykontynentalnych rakietach balistycznych, pociskach odpalanych z okrętów podwodnych oraz pociskach przenoszonych przez samoloty bombowe. To właśnie te środki mogą zrównać z ziemią całe miasta i zagrozić największym światowym mocarstwom. USA posiadają także ok. 200 taktycznych głowic nuklearnych o mniejszej sile rażenia. Szacuje się, że mniej więcej połowa z nich stacjonuje w bazach na terenie Europy i na wybranych europejskich samolotach przystosowanych do ich przenoszenia.
Wśród pozostałych członków NATO tylko Wielka Brytania i Francja mają własną broń jądrową, jednak ich arsenały są znacznie mniejsze niż ten amerykański. Brytyjczycy dysponują około 225 głowcami, znajdującymi się wyłącznie na okrętach podwodnych, Francuzi dysponują natomiast około 290 głowic nuklearnych.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.
