Rezultaty misji ewaluacyjnych Schengen są tajne i nie mogą być ujawnione opinii publicznej – mówi rzeczniczka Komisji Europejskiej Anitta Hipper. – Jest niezapowiedziana unijna kontrola w polskich konsulatach w sprawie tzw. afery wizowej. Na pierwszy ogień poszedł konsulat RP w Mumbaju – poinformowała nas w połowie stycznia osoba związana z polską branżą turystyczną.
To od niej dowiedzieliśmy się, że mimo składanych jeszcze w czasie kampanii wyborczej zapowiedzi, że MSZ wypowie umowy wszystkim pośrednikom załatwiającym wizy pracownicze w Polsce, oni wciąż działają.
Wiza za pieniądze
O aferze wizowej w MSZ jako pierwsza poinformowała we wrześniu ubiegłego roku „Gazeta Wyborcza”. Opisywała firmy, które za słoną opłatą oferowały wizy pracownicze do Polski.
Autorem projektu rozporządzenia w sprawie ułatwień wizowych dla robotników tymczasowych z około 20 krajów, w tym wielu islamskich, był ówczesny wiceminister spraw zagranicznych Piotr W. Rozporządzenie zakładało możliwość zatrudnienia w Polsce do 400 tys. pracowników. Istniało podejrzenie, że zostało napisane na zlecenie międzynarodowych firm rekruterskich, takich jak Wizard Immigration Services z Dubaju czy VFS z Indii.
Jak pisał Onet, VFS w swoich dziewięciu biurach w Indiach zbierała dokumenty od chętnych na wyjazd. Żeby złożyć wniosek o polską wizę, trzeba było najpierw dostać się na spotkanie do VFS. Umówienie spotkania odbywało się za łapówkę, za olbrzymią dla Hindusów kwotę będącą równowartością około 800 euro. Polskie konsulaty nie widziały na oczy ludzi, którym przyznawano wizy.
Według oficjalnych informacji do Polski trafiło około 130 tys. pracowników sezonowych głównie z Indii, Bangladeszu, Indonezji, którzy pracują na budowach, w cateringu, jako kierowcy Ubera. Inne szacunki mówią nawet o 165 tys. Większość migrantów przybywających do Polski pod pretekstem pracy wyjeżdżała jednak dalej, na zachód Europy.
Kiedy sprawa została wykryta, do MSZ weszli agenci CBA, by przesłuchać kierownictwo departamentu konsularnego i dyrektora generalnego MSZ. Jeszcze tego samego dnia premier Morawiecki odwołał Piotra W.
Sprawa ma drugie dno, bo system stworzony przez polski MSZ był korupcjogenny i pozwalał omijać kolejkę. Firmy, które opanowały informatyczną umiejętność rezerwacji terminów, wiedziały, kiedy są wolne miejsca, i błyskawicznie je blokowały.
W styczniu były wiceszef MSZ Piotr W. został zatrzymany w śledztwie dotyczącym płatnej protekcji w związku z przyspieszaniem procedur wizowych. Grozi mu do 10 lat więzienia.
Misja jest tajna
O niezapowiedzianą kontrolę w konsulacie w Mumbaiu zapytaliśmy polski MSZ.
„W oparciu o informację uzyskaną z Departamentu Konsularnego MSZ uprzejmie przekazujemy, że w dniach 17-18 stycznia odbyła się w Mumbaju tzw. niezapowiedziana misja ewaluacyjna Scheval (grupy kontrolnej Komisji Europejskiej — DG Migration and Home Affairs). Niezapowiedziane kontrole są jednym z narzędzi oceny stosowania przez państwa członkowskie dorobku Schengen. Przedmiotowa ewaluacja w obszarze wizowym objęła między innymi polski konsulat” – odpowiedziało biuro prasowe resortu spraw zagranicznych.
Postanowiliśmy sprawdzić w Brukseli, na czym polega misja ewaluacyjna Sheval. Do biura grupy kontrolnej Komisji Europejskiej — DG Migration and Home Affairs) wysłaliśmy pytania: jaki był powód niezapowiedzianej wizyty w polskim konsulacie w Mumbaju? Czy miała ona związek z tzw. aferą wizową? Co zdołano ustalić?
Odpowiedź, jaką otrzymaliśmy od Anitty Hipper, rzeczniczki Komisji Europejskiej, była stanowcza: rezultaty misji ewaluacyjnych Schengen są tajne i nie mogą być ujawnione opinii publicznej.
„Mechanizm oceny i monitorowania Schengen, ustanowiony rozporządzeniem Rady (UE) 2022/922, jest kluczowym instrumentem zarządzania strefą Schengen i zapewnia jej dobre funkcjonowanie, umożliwiając identyfikację i naprawę strategicznych słabych punktów w tej strefie. Mechanizm oceny i monitorowania weryfikuje skuteczność stosowania przepisów Schengen. Zespoły ekspertów, biur i agencji Państw Członkowskich i Komisji uczestniczących we wdrażaniu przepisów Schengen dokonują oceny stosowania przepisów Schengen przez każde państwo członkowskie i kraj stowarzyszony z Schengen co najmniej raz na siedem lat. Mechanizm realizowany jest poprzez okresowe oceny uzupełniane ewaluacjami niezapowiedzianymi i tematycznymi. Oceny mogą obejmować w szczególności następujące obszary polityki: zarządzanie granicami zewnętrznymi, brak kontroli na granicach wewnętrznych, politykę wizową, powroty, wielkoskalowe systemy informacyjne wspierające stosowanie dorobku Schengen, współpracę policyjną, współpracę sądową w sprawach karnych i ochronę danych” – wyjaśniła enigmatycznie Anitta Hipper.
Na razie nie ma informacji o unijnych kontrolach w innych polskich placówkach konsularnych na świecie. Wiadomo jednak, że pośrednicy oferujący polskie wizy pracownicze wciąż działają. Jednym z nich jest Wizard Immigration Services z Dubaju, która załatwia trzyletnie pozwolenie na pracę, polską wizę, a także znajduje zatrudnienie, zapewnia wiele benefitów. Cena to 12 tys. dirhamów, czyli około 12 tys. zł.
Na stronie Wizard Immigration Services jest informacja, że szukają pracowników dla firm: w Szczecinie, Kutnie, Płudach. Nie podają ich nazw, ale stawki i zakres obowiązków. Oferty dotyczą pracy w zakładach mięsnych – rozbieranie tusz, wycinanie kości, pakowanie mielonego mięsa do puszek, przenoszenie pudeł ze smalcem.
Sprawdzamy: w żadnym z tych przedsiębiorstw nie wiedzą o rzekomej współpracy z firmą ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich.
Afera wizowa. Umowy wypowiedziane?
Kiedy wybuchła afera wizowa, MSZ kierowane wówczas przez Zbigniewa Raua zapowiadało przeprowadzenie „nadzwyczajnej kontroli i audytu w Departamencie Konsularnym Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz wszystkich placówkach konsularnych RP”. Ogłosiło też, że zdecydowało się „wypowiedzieć umowy wszystkim firmom outsourcingowym, którym od 2011 r. powierzone zostały zadania związane z przyjmowaniem wniosków wizowych”.
Wysłaliśmy do MSZ pytania: Czy zgodnie z zapowiedziami poprzedniego ministra przeprowadzono kontrolę w placówkach konsularnych? Co ustalono? Czy – tak jak obiecywano – wypowiedziano umowy firmom outsourcingowym? I skoro Wizard Immigration Services była jedną z firm wymienianych w aferze wizowej, czy MSZ przyjrzało się jej działalności? Jak to możliwe, że wciąż obiecuje polskie wizy pracownicze?
Odpowiedzi wciąż nie otrzymaliśmy. NIK, która w październiku, po wybuchu afery wizowej, zapowiedziała kontrolę, jest właśnie w trakcie gromadzenia materiałów. Marcin Marjański pełniący obowiązki rzecznika mówi, że jest mnóstwo informacji, wiele osób zaczyna mówić o nieprawidłowościach, jest co badać. Więcej nie może powiedzieć, tajemnica kontrolerska. O wynikach pracy NIK dowiemy się nie wcześniej niż w kwietniu.
Handel polskimi wizami ma też prześwietlić powstała w grudniu sejmowa komisja śledcza. – Będziemy musieli wyjść od korumpujących i powołujących się na wpływy przestępców do ministerialnych decydentów, bez których proceder wiz za łapówki nie byłby możliwy. Naszym zadaniem jest ustalić, jaka była skala nadużyć, zaniedbań i zaniechań. Dlaczego główni bohaterowie afery byli pod politycznym parasolem państwa PiS. Dlaczego przez kilka lat pozwalano na rozwój tego korupcyjnego procederu. I co zrobić, by takie afery nigdy więcej nie mogły się powtórzyć – mówi szef komisji Michał Szczerba z KO.
Jego zdaniem system informatyczny służący do aplikowania o wizę pozostawia wiele do życzenia. – Nie gwarantował elementarnego bezpieczeństwa. Hakowano również systemy zapisów kolejkowych w urzędach wojewódzkich rezerwujące wizyty w ramach pozwoleń na pracę, tu hakerzy byli nawet w stanie zmienić dane – tłumaczy Michał Szczerba. – To porażające zaniedbania.
Współpraca Małgorzata Święchowicz
