Pękają rury, przeciekają dachy, zawodzi transport, a Brytyjczycy odwiedzają banki żywności i przesiadują w muzeach, bo tam jest cieplej niż w ich własnych mieszkaniach. Każda rozmowa o gospodarce i finansach w Wielkiej Brytanii sprowadza się do brexitu.
56-letnia Mary każdego dnia przychodzi do dzielnicowej biblioteki w Londynie, bo tam jest ciepło. – Nie stać mnie na ogrzewanie, już właściwie na nic mnie nie stać, dostaję tylko chorobowe, czekam na wiosnę i cieplejsze dni. Ta zima jest dla mnie straszna – żali się. – Tu przynajmniej napiję się ciepłej herbaty i poczytam, to lepsze siedzenie w chłodzie przed telewizorem – tłumaczy „Newsweekowi”.
„Byle do wiosny”
Z gościny londyńskich instytucji każdego dnia korzysta kilkadziesiąt tysięcy osób. Swoje drzwi dla marznących we własnych domach otworzyły między innymi muzea, obiekty sportowe i puby. – Odwiedza nas do stu osób dziennie – mówi Karen z pubu „Six Bells” w dzielnicy Brentford w Londynie. Co drugi dzień serwujemy też darmową ciepłą zupę. Tu nie przychodzą bezdomni, ale ludzie, których nie stać na ogrzewanie, przychodzi dużo seniorów. Wczoraj była u nas matka z dwojgiem dzieci, które odrabiały tu lekcje – opowiada Angielka. – Jest w tym iskierka optymizmu, rezydenci dzielnicy przychodzą tu i przynajmniej nie czują się samotni, zawiązują się bliższe znajomości. Ci ludzie się nie znali, chociaż często mieszkają przy tej samej ulicy – dodaje barista Manuel.
— Wszyscy mówią tylko o tym, że nie mogą doczekać się wiosny i cieplejszych dni — podkreśla Karen. Społeczne biuro doradcze Citizens Advice poinformowało, że o pomoc w płaceniu rachunków za prąd i gaz od początku zimy zwróciło się ponad milion osób, z wyliczeń organizacji wynika również, że ponad dwa mln osób zostanie odciętych od mediów z powodu zaległości. 5,3 mln żyje z kolei obecnie w gospodarstwach domowych zadłużonych u swoich dostawców.
Matthew, który ma 58 lat, mieszka samotnie w dzielnicy Barking we wschodnim Londynie i z trudem może opłacić rachunki za gaz. Od roku ma problemy z pracą. Możliwość ogrzania domu jest dla niego kluczowa, ponieważ ma obniżoną odporność, przewlekłe choroby i powinien żyć w cieple. Zimno grozi infekcjami dróg oddechowych i bólem stawów. — Wolę mieć długi, niż zachorować. Na razie korzystam z kart kredytowych, żeby zapłacić za gaz, i z tego powodu mam prawie 1,5 tys. funtów zadłużenia na karcie – zwierza się.
— Próbowałem uzyskać jakieś wsparcie, ale miałem wrażenie, że ludzie po prostu próbowali znaleźć wymówkę, aby mi nie pomóc. Jedna z fundacji pomogła mi zdobyć pieniądze na doładowanie licznika gazowego w grudniu, ale trwało to tylko do 10 stycznia. Teraz znowu walczę i szukam wsparcia. Mieszkam w domu, który jest nieocieplony, często muszę dzwonić po fachowców do zepsutego piecyka gazowego. Czekałem na nich tydzień. Wcześniej przyjeżdżał do mnie polski hydraulik Tomek, naprawiał, nawet nie kasował wiele, ale wyjechał z Londynu. Przez dwa tygodnie nie miałem ciepłej wody, bo pękła rura w dzielnicy. Jest bardzo ciężko, politycy mówią, że to przez wojnę w Ukrainie, pandemię, ale ja myślę, że to przez brexit – ocenia Brytyjczyk.
Brytyjska prowizorka
— Mieszkam tu od dwudziestu lat. Pamiętam swój pierwszy rok w tym kraju na budowie, miałem majstra z Niemiec, powiedział mi wówczas, że tylko czeka, kiedy w Wielkiej Brytanii zapanuje mróz, tak ok. -20 stopni, bo wtedy wszystko runie. Miała rację – mówi Leon Kacprzyk z Sheffields.
– W Yorkshire było -15 stopni C., wezwali mnie do napraw, wszystko pękało, mury, rury, w jezdniach pełno dziur. A do tego nie można było nigdzie dojechać, bo kierowcy nie są tu przyzwyczajeni do takich warunków, inni strajkowali, bo za mało im płacą. Masakra. Ten kraj to jedna wielka prowizorka – kontynuuje Leon. – Śmiałem się z kolegami, jak oglądałem zachodnie filmy w młodości, że nogą można wyważyć ściany, ale to prawda, teraz widzę, zamiast ścian są dykty, a podłoga układana jest bezpośrednio na ziemi, wystarczy ściągnąć kafelki, a zobaczysz trawę. To jest taki kraj – dodaje Polak.
– Dziesięć lat temu moja żona pracowała w firmie ubezpieczeniowej, przyszła „sroga” zima, na zewnątrz było -5 stopni, to do pracy przyszli tylko Polacy i Litwini, dla Brytyjczyków to była klęska żywiołowa. Nikt inny nie dojechał – opowiada Leon. – Wcześniej Brytyjczykom ta prowizorka nie przeszkadzała, bo mieli kasę na naprawy co dwa tygodnie, łatanie wszystkiego, teraz mamy czasy, że wszystkim brakuje pieniędzy i zaczął się dramat, bo już ich nie stać na takie partactwo – uważa Polak.
— Właścicieli firm nie stać na pracowników, którym się nie chce przychodzić do pracy, bo jest o trzy stopnie chłodniej. Ludzie muszą pracować, bo o zasiłki jest trudniej. A co najważniejsze brakuje rąk do pracy, bo wielu Europejczyków stąd wyjechało. Najwięcej ogłoszeń o pracę jest do opieki nad starszymi. Mój sąsiad od pół roku kogoś szuka. Już mnie pięć razy pytał, czy jakaś moja znajoma nie chciałaby się zając jego mamą, bo opiekunka z Łotwy, którą zatrudniał przez agencję, wróciła do kraju – dodaje polski murarz.
— Ze mnie przez lata śmiała się sąsiadka Brytyjka, że dużo czasu spędzam w sklepach, żeby znaleźć tanie produkty, teraz sama mi mówi, gdzie są przeceny. I czasem podpytuje, czy w polskich sklepach nie byłoby taniej. A do tego teraz ja się mogę złośliwie pośmiać, że w tym kraju brakuje produktów, jak w Polsce za komuny. Jakoś nikt z Anglików teraz nie wypomina mi chudych lat w Polsce, bo sami ledwo wiążą koniec z końcem, przynajmniej tutaj, gdzie mieszkam (w Ramsgate) brexit wychodzi im bokiem. A tak głosowali, a tak się z Europejczyków śmiali – relacjonuje Barbara Pawlik.
– Nie dalej jak wczoraj właściciel sklepiku na rogu powiedział mi, że żałuje, że wyszli z Unii, bo pracowników nie ma, a Polacy to taki pracowity naród. A mi, szczerze mówiąc, wcale ich nie żal. Mieszkam tu dalej, bo dzieci tu chodzą do szkoły, ale gdyby nie maluchy, to chyba pojechałbym do innego kraju – twierdzi mąż Barbary – Antoni. – Zresztą zajrzyj do lokalnego banku żywności, od godz. 6. rano ustawiają się tam kolejki – opowiada i wskazuje na budynek, gdzie organizowana jest żywnościowa pomoc.
Organizacja „Trussell Trust”, która obsługuje ponad 1,3 tys. ośrodków pomocy żywnościowej w Wielkiej Brytanii, prognozuje, że od grudnia 2023 r. do lutego 2024 r. z banków żywności będzie korzystało ponad 600 tys. osób.
Brytyjskie banki żywności rozdadzą tej zimy ponad milion paczek awaryjnych. – Jest ciężko – mówi właściciel stolarni w Londynie. Jeszcze siedem lat temu nieźle mi się żyło, miałem obrót milion funtów rocznie, ale chyba zamknę zakład, nie mam pracowników. Brytyjczycy nie potrafią dobrze robić albo życzą sobie sowitej zapłaty, a Polaków brakuje i to nawet nie dlatego, że wrócili do kraju, wielu uciekło z rodzinami z Londynu do innych miast, gdzie są tańsze koszty życia – mówi Paweł Krzemieński. – Miałem zlecenia w Europie, ale z tego musiałem zrezygnować z powodu kłopotów na granicy, biurokracji i kolejek. Nie wyrabiałem z terminami. To przez ten okropny brexit – dodaje przedsiębiorca.
Każda rozmowa o gospodarce i finansach w Wielkiej Brytanii sprowadza się do brexitu. Cztery lata po formalnym ustanowieniu rozwodu Londynu z Brukselą emocje Europejczyków i Brytyjczyków nie stygną. Tak, jak przed referendum w 2016 r. za wszelkie niepowodzenia w kraju obarczało się imigrantów z Unii, teraz nawet najzatwardzialsi eurosceptycy dostrzegają minusy opuszczenia UE. Brexit nazywają diabłem wcielonym.
Z opublikowanego pod koniec zeszłego roku przez dziennik „The Guardian” badania wynika, że tylko jedna osoba na 10 uważa, że opuszczenie UE pomogło jej finansom, zaledwie 9 proc. twierdzi, że brexit przyniósł korzyści służbie zdrowia, pomimo niespełnionych deklaracji prawicowych polityków wpompowania 350 mln funtów tygodniowo na służbę zdrowia. Z kolei w rocznicowym sondażu opublikowanym przez londyńską popołudniówkę „Evening Standard” aż 57 proc. uważa, że brexit był złym pomysłem i doprowadził kraj na skraj.
Kwiatowa rocznica?
— Ujmę to w ten sposób — mówi Irine, 60-letnia recepcjonistka z Londynu. – Co tu dużo mówić? Mamy czwartego premiera, sytuacja polityczna w Irlandii Północnej, gdzie nie ma rządu, to jakiś koszmar, ludzie nie mają na ogrzewanie i jedzenie, chociaż pracują jak woły. Można to podsumować tylko jednym słowem – pobojowisko.
– Teraz mija cztery lata od formalnego wyjścia Zjednoczonego Królestwa ze wspólnoty. Na tę okazję zafundowano nam wyższe cło na żywność i świeże kwiaty z Unii – mówi Irine.
