Duże nieporozumienie co do bocianów. Stąd wieści, że wracają z Afryki

– Nowinkarstwo – mówi prof. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego o informacjach, jakoby bociany ruszyły już z Afryki z powrotem do Polski. Co więcej, pojawiły się nawet dziwne informacje jakoby niektóre już tu dotarły. – Głębokie nieporozumienie. To zapewne ptaki, które w ogóle nie odleciały na zimę albo zimowały gdzieś w ukraińskiej stodole. Nie można tego przekładać na główną falkę bocianów. Ona wciąż stoi w Afryce.

Istotnie, niektóre czujniki wskazują na ruch bocianów wewnątrz Afryki. I dla kogoś niewprawionego może to wyglądać na zbieranie się do odlotu. Jednakże bliższa analiza pozwala ustalić, że nic podobnego. Bociany przemieszczają się wewnątrz Afryki i to na skalę większą niż zakładaliśmy.

– Kiedyś uważało się, że bocian leci na zimę do takiej Kenii czy Tanzanii i nie rusza się stamtąd. Spędza tam całą zimę – mówi prof. Piotr Tryjanowski. Dzisiaj wiemy, że jest inaczej. Bociany w Afryce są w niemal ciągłym, silnym ruchu. Podążają nawet na setki kilometrów, czego wymaga specyfika kontynentu zwłaszcza w jego subsaharyjskim pasie. Nie tak łatwo tam o pożywienie, ale pełnych wyjaśnień co do zachowań bocianów białych w Afryce między październikiem a marcem nadal nie mamy. – Ale niebawem będziemy mieli. Kończymy zbieranie danych i odczyty. Wkrótce opublikujemy badania na temat tego, co składania bociany w Afryce do ciągłego ruchu – zaznacza poznański ornitolog.

To ruch na setki kilometrów, którego bociany nie wykonują w Europie. Takie państwa jak Czad czy Sudan są wielokrotnie większe od Polski. Sudan był niegdyś największym krajem Afryki. Po podziale stracił to miano na rzecz Algierii, ale Sudan ze stolicą w Chartumie ma nadal 1,8 mln kilometrów kwadratowych. To pięć razy więcej niż Polska. Z kolei Czad jest od nas większy czterokrotnie, Etiopia – ponad trzykrotnie itd. Jest gdzie latać i polskie bociany w Afryce pokonują spore odległości. Także teraz, a może zwłaszcza teraz, gdy do powrotu nie zostało tak wiele czasu.

Zmieniają się pory w Afryce subsaharyjskiej, a bociany muszą się solidnie najeść, by dać sobie radę podczas trudnego powrotu i przynieść do Polski całą tę biomaterię. Zjadają głównie owady jak szarańcza, chrząszcze i inne, a także małe kręgowce. Pokonują po kilkaset kilometrów dziennie, ale to nie powrót. Powrót tych ptaków ma określoną specyfikę, jedną z nich jest lot w określonym kierunku niemal jak po sznurku, bez kluczenia.

Przypomnijmy, że nowe technologie pozwoliły dostarczyć danych, które już zrewolucjonizowały naszą wiedzę o migracji bocianów. Wiemy już, że centrum ich zimowego pobytu nie stanowi bynajmniej Afryka Wschodnia czy Południowa, jak niegdyś uważano. Do Kenii, Tanzanii, Mozambiku, Zimbabwe czy RPA dociera tylko garstka ptaków. Większość zimuje w Afryce subsaharyjskiej – w Czadzie, Sudanie, Sudanie Południowym, Etiopii, Erytrei czy Republice Środkowoafrykańskej. Wcześ iejsze nieporozumienie było efektem tego, że z tej części kontynentu nie docierały dane na temat bocianów. Teraz jest inaczej.

Program koordynują Joachim Siekiera, ornitolog z Grupy Badawczej Bociana Białego oraz Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu. Naukowcy nazwali te urządzenia „technicznymi arcydziełami”. Ważą po niespełna 50 gramów, a to stanowi mniej niż 1 proc. masy ciała bociana. Cięższe sprzęty sprawiałyby zwierzętom dyskomfort. Rejestrowanie obrazu z ich zmagań z przyrodą rozpoczęło się od razu po wyruszeniu w przestworza.

Niewielkie kamery umieszczono na ciałach ptaków. Dopiero teraz technologia pozwala na opracowanie tak maleńkich urządzeń, by nie przeszkadzały bocianom w podróżowaniu.

Dzięki temu mamy okazję dowiedzieć się rzeczy, o których dotąd nie mieliśmy pojęcia, np. dokąd dokładnie bociany lecą, jak spędzają czas w Afryce, jak często zmieniają miejsce pobytu, jakie spotykają w Afryce zagrożenia i – co szczególnie interesuje badaczy – czy zimują pojedynczo, czy zbiorowo. Teraz zaś możemy dowiedzieć się, co porabiają w Afryce i kiedy wracają.

Ludowe porzekadło mówi, że na św. Józefa, czyli 19 marca. Najczęściej jednak ma to miejsce później, na przełomie marca i kwietnia. Z Afryki subsaharyjskiej bociany powinny wystartować do prawdziwego powrotu do Polski w ostatnich dniach lutego. W ostatnich latach było to niemal jak w zegarku – 28 albo 29 lutego, względnie 1 marca.