Dzień Solidarności i Wolności – 31 sierpnia. Jaka jest geneza święta?

31 sierpnia – 46. rocznica Porozumień Sierpniowych

Dla upamiętnienia powstania „Solidarności” i podpisania Porozumień Sierpniowych z 1980 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z 27 lipca 2005 roku ustanowił 31 sierpnia Dniem Solidarności i Wolności.

Jest to święto państwowe, jednak nie ma ono czerwonej kartki w kalendarzu, co oznacza, że nie jest dniem wolnym od pracy.

Pomimo tego święto ma ogromną wagę nie tylko dla historii Polski, ale wszystkich państw byłego bloku wschodniego. Upamiętnia bowiem wydarzenia, które stały się początkiem przemian z 1989 roku prowadzących do obalenia komunizmu i systemu jałtańskiego.

Jak doszło do Porozumień Sierpniowych?

Porozumienia Sierpniowe kojarzone są przede wszystkim ze strajkami na Wybrzeżu, ze szczególnym uwzględnieniem strajku w Stoczni Gdańskiej. To właśnie tam pracownicy wstrzymali pracę w zakładzie 14 sierpnia 1980 roku.

Początkowo lokalny strajk był zorganizowany w obronie Anny Walentynowicz zwolnionej z pracy za działalność opozycyjną. Strajkujący domagali się między innymi przywrócenia Walentynowicz do pracy i podniesienie płac robotnikom. Pomimo tego, że postulaty strajkujących już 16 sierpnia zostały przyjęte, to jednak charakter strajku się zmienił.

Stał się strajkiem solidarnościowym, wspierającym strajki wybuchające w innych zakładach Trójmiasta i trwał nadal. Utworzono Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, na czele którego stanął Lech Wałęsa.

Strajkujący wysunęli 21 postulatów, wśród których znalazło się powstanie niezależnych od partii wolnych związków zawodowych czy ograniczenie cenzury. 31 sierpnia doszło do porozumienia i podpisania postulatów strajkujących. W ten sposób zalegalizowano istnienie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”.

Strajki nie tylko w Gdańsku

Choć powstanie Solidarności i podpisanie postulatów sierpniowych wiąże się przede wszystkim ze strajkiem w Stoczni Gdańskiej, to jednak warto zaznaczyć, że był on tylko jednym z licznych wybuchających w tym czasie na terenie całego kraju.

Ich bezpośrednią przyczyną były podwyżki cen mięsa i wędlin, co miało wpływ na diametralnie wyższe ceny posiłków w stołówkach zakładowych. To doprowadziło między innymi do strajku 1 lipca 1980 roku w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego WSK PZL-Mielec, gdzie zażądano podwyżki płac mającej na celu zrekompensowanie wyższych cen. Tego samego dnia kilkugodzinny strajk podjęła załoga Fabryki Obrabiarek „Ponar” w Tarnowie.

Na Lubelszczyźnie pierwszy strajk wybuchł 8 sierpnia 1980 roku w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL-Świdnik. Wokół Lubelskiego Lipca narosło wiele anegdot, które nazywały go strajkiem o kotleta. Według lokalnych legend iskrą zapalną była gwałtowna reakcja jednego z pracowników na widok ceny kotleta na stołówce.

Drugiego dnia pracy odmówiło już 4 tys. pracowników, a sam strajk zakończył się dopiero 11 lipca pierwszymi w kraju porozumieniami podpisanymi na piśmie, które miały zagwarantować podwyżkę płac i brak konsekwencji dla strajkujących.

Przed wybuchem strajku w Stoczni Gdańskiej, wstrzymanie prac ogłosiło tysiące robotników w zakładach zlokalizowanych w całym kraju. Wiele z nich udało się władzy komunistycznej szybko wyciszyć, przystając na postulaty strajkujących.

19 sierpnia wybuchł strajk w Krakowie w Hucie im. Lenina, gdzie strajkujący sformułowali 41 postulatów. Przed podpisaniem sierpniowych porozumień 31 sierpnia władza musiała zmagać się z całą falą strajków w blisko 700 zakładach, w których brały udział setki tysięcy robotników. Samo podpisanie postulatów w Gdańsku również nie zakończyło tych strajków. Jeszcze we wrześniu strajki objęły także Opolszczyznę.

6 września 1980 roku wybuchł protest w Zakładach Przemysłu Bawełnianego „Frotex” w Prudniku. Z kolei 11 września strajkujący w Katowicach podpisali porozumienie z władzą dającą gwarancję tworzenia niezależnych związków zawodowych w całym kraju.

Jak wyglądają obchody święta Solidarności i Wolności?

Główne obchody 31 sierpnia skupiają się wokół Europejskiego Centrum Solidarności w Gdańsku. Centralnym punktem oficjalnych uroczystości jest ceremonia otwarcia historycznej bramy nr 2 Stoczni Gdańskiej, złożenie wieńców pod Pomnikiem Poległych Stoczniowców 1970 oraz uroczyste msze święte.

W tym dniu na terenie całego kraju organizowane są wydarzenia mające na celu upamiętnienie i edukację młodego pokolenia o wydarzeniach z sierpnia 1980 roku. Instytut Pamięci Narodowej organizuje liczne wydarzenia towarzyszące, koncerty, debaty naukowe, projekcje filmów w kilkudziesięciu miejscowościach w Polsce.

Karol Nawrocki na obchodach w Gdańsku

Kancelaria Prezydenta informuje, że podczas obchodów w Gdańsku pojawi się prezydent Karol Nawrocki. O godz. 14.00 odbędzie się uroczyste posiedzenie Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”, podczas którego planowane jest wystąpienie głowy państwa.

O godz. 16.00 prezydent złoży kwiaty pod bramą Stoczni Gdańskie, a o 18:00 będzie uczestniczył w mszy świętej w Bazylice św. Brygidy w Gdańsku.