Wojny w Ukrainie i Gazie windują zyski koncernów zbrojeniowych. Przychody 100 największych firm sięgnęły rekordowych 679 mld dol. – wynika z raportu SIPRI. To wzrost o blisko 6 proc. rok do roku.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Według obserwacji naukowców monitorujących obronność, łączne przychody największych na świecie producentów broni wzrosły w ubiegłym roku o blisko 6 proc., osiągając tym samym najwyższy poziom w historii. Jak podał w nowym raporcie Sztokholmski Międzynarodowy Instytut Badań nad Pokojem (SIPRI), przychody 100 największych firm zbrojeniowych w 2024 r. wyniosły łącznie 679 miliardów dolarów.
W ciągu ostatnich kilku lat wiele krajów, w tym członkowie NATO, pospiesznie zwiększyło swoje wydatki na obronność. Powodem tych decyzji była inwazja Rosji na Ukrainę na początku 2022 r. oraz rozpoczęcie izraelskiej wojny w Strefie Gazy jesienią 2023 r.
Zgodnie z oddzielnym raportem SIPRI z początku tego roku, Moskwa w 2024 r. przeznaczyła ponad 7 proc. swojego PKB na wojsko. Znaczne kwoty na militaryzację wydają także głęboko zaangażowane w wysiłki na rzecz modernizacji swoich ogromnych sił zbrojnych Chiny. Do zwiększenia wydatków na obronę zobowiązały się także stowarzyszone z NATO Korea Południowa i Japonia, które z niepokojem obserwują rozwijające się programy wojskowe Korei Północnej.
Agencje wywiadowcze: Rosja planuje konfrontację z NATO
Eksperci SIPRI stwierdzili, że całkowite przychody globalnych firm zajmujących się produkcją broni w latach 2015-2024 wzrosły o 26 proc. Jak twierdzi szwedzki instytut, wzrost ten można przypisać zwiększonym przychodom ze sprzedaży dla firm z siedzibą w Europie i USA.
Konkretne zobowiązania do radykalnego zwiększenia wydatków na obronność pojawiły się w połowie 2025 roku, kiedy to członkowie NATO zobowiązali się przeznaczać 3,5 proc. swojego PKB na „podstawowe” zdolności obronne, takie jak m.in. sprzęt wojskowy. Kolejne 1,5 proc. ma być przeznaczane na wydatki powiązane, takie jak np. wzmocnienie infrastruktury, która podczas działań wojennych miałaby krytyczne znaczenie.
Agencje wywiadowcze w krajach NATO ostrzegają, że Rosja może chcieć przeprowadzić atak zbrojny na członka sojuszu w okresie od kilku miesięcy do kilku lat. Kraje europejskie od dziesięcioleci polegały na Stanach Zjednoczonych w zakresie dostarczania wielu kosztownych sprzętów, jednak administracja Trumpa wyraźnie zasygnalizowała, że zamierza przenieść swoją uwagę z Europy na Indo-Pacyfik, co oznacza, że Europa musi zacząć się zbroić.
Zarówno europejskie, jak i amerykańskie firmy zmagają się z rosnącym popytem na sprzęt wojskowy oraz potrzebą uzupełniania zapasów systemów artyleryjskich, obrony powietrznej i amunicji przekazanych Ukrainie. Wielu producentów zaczęło rozbudowywać swoje zakłady tak, aby móc produkować więcej sprzętu w krótszym czasie. Według instytutu, co najmniej 65 proc. europejskich firm zbrojeniowych, znajdujących się na stworzonej przez SIPRI liście 100 największych takich koncernów, w 2024 roku zdecydowało się na rozbudowanie swojej produkcji.
Według naukowców z SIPRI, 39 firm z siedzibą w Stanach Zjednoczonych zwiększyło swoje przychody o 3,8 proc., zarabiając łącznie 338 miliardów dolarów. To stanowiło blisko połowę wszystkich globalnych przychodów wśród 100 największych firm zbrojeniowych. Czterech największych na świecie producentów broni to firmy z siedzibą w USA — Lockheed Martin, RTX, Northrop Grumman i General Dynamics. Wszystkie te koncerny znacznie zwiększyły swoje przychody w 2024 roku.
Lockheed Martin — największym na świecie producent broni — jest głównym wykonawcą samolotów piątej generacji F-35. Firma ta jako jedyna oferuje zachodnim siłom zbrojnym (poza Stanami Zjednoczonymi) możliwość zakupu tego myśliwca. Według SIPRI, 3,2 proc. wzrostu przychodów Lockheed Martin w 2024 r. wynika częściowo ze sprzedaży 110 samolotów F-35, które zostały sprzedane rok wcześniej, jednak dostarczono je dopiero w 2024 roku.
— Chociaż opóźnienia i przekroczenia kosztów od dawna charakteryzują wysiłki na rzecz modernizacji wojskowej na całym świecie, były one szczególnie widoczne w USA — dodali naukowcy.
Europejskie firmy zbrojeniowe — na szczycie rankingu Brytyjczycy i Włosi
W 26 europejskich koncernach, które znalazły się w pierwszej setce, przychody wzrosły średnio o 13 proc. Brytyjski gigant obronny BAE Systems był w ubiegłym roku czwartym co do wielkości producentem broni na świecie. Włoski producent Leonardo jest według rankingu SIPRI drugą co do wielkości europejską firmą zbrojeniową. W 2024 r. odnotował 10-procentowy wzrost przychodów. Leonardo i BAE Systems, wraz z japońskim Mitsubishi, pracują obecnie nad stworzeniem samolotu szóstej generacji.
Ponad dwukrotnie swoje przychody zwiększyły także Grupa Czechosłowacka i SpaceX Elona Muska. Czeski rząd na początku 2024 r. rozpoczął pracę nad zdobyciem i przekazaniem Ukrainie amunicji artyleryjskiej. Według SIPRI nieco ponad połowa przychodów Grupy Czechosłowackiej w ubiegłym roku mogła być powiązana z bronią przekazywaną Ukrainie.
Wyjątek stanowi Azja i Oceania, gdzie całkowite przychody 23 firm zajmujących się produkcją broni spadły o 1,2 proc. Jak twierdzą naukowcy, liczba ta wynika ze spadku sprzedaży wśród chińskich firm zbrojeniowych, które zostały oskarżone o korupcję. Dostępne dane z dwóch rosyjskich firm wykazały, że ich przychody wzrosły o 23 proc. i osiągnęły około 31,2 miliarda dolarów.
W pierwszej setce znalazło się także dziewięć firm z Bliskiego Wschodu, jednak naukowcy stwierdzili, że wiarygodne dane były dostępne tylko dla ośmiu z nich. Ich przychody wzrosły o 14 proc. w latach 2023-2024. Znajdujące się wśród nich trzy izraelskie firmy w ubiegłym roku zwiększyły swoje przychody o 16 proc. — zarówno z powodu izraelskiej wojny w Strefie Gazy, jak i międzynarodowego apetytu na izraelski sprzęt, jak podał SIPRI.
— Europejskie firmy zbrojeniowe inwestują w nowe moce produkcyjne, aby sprostać rosnącemu popytowi — powiedziała badaczka SIPRI, Jade Guiberteau Ricard. — Jednak pozyskiwanie materiałów może stanowić coraz większe wyzwanie. Europejskie plany zbrojeniowe może w szczególności komplikować zależność od kluczowych minerałów.
— Oprócz sankcji, rosyjskie firmy zbrojeniowe borykają się z niedoborem wykwalifikowanej siły roboczej — stwierdził badacz SIPRI, Diego Lopes da Silva. — to może spowolnić produkcję i ograniczyć innowacje.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.