Ich związki często trwają krócej. Jak kocha autystyczna kobieta?

Z kolei 68 proc. zgodziło się ze stwierdzeniem, że osoby autystyczne są w stanie nawiązywać przyjaźnie. Zgodnie z popularnymi mitami osoby w spektrum autyzmu nie odczuwają zbyt wielu emocji, są chłodne, obojętne i zdystansowane oraz rzadko kiedy zainteresowane relacjami romantycznymi. Rzeczywistość znacznie jednak odbiega od stereotypów.

Doświadczenia kobiet w spektrum autyzmu

Wcześniejsze badania wykazywały, że osoby w spektrum autyzmu nawiązują mało bliskich relacji, zaś ich przyjaźnie opierają się na wspólnych aktywnościach, a nie emocjonalnej bliskości. Zupełnie inne wnioski płyną z badań, od kiedy przeprowadzają je autystyczni badacze, a uczestniczą w nich nie tylko autystyczni mężczyźni.

Z badań Felicity Sedgewick, Laury Crane, Vivian Hill i Elizabeth Pellicano na temat bliskich relacji dorosłych kobiet w spektrum autyzmu wynika, że doświadczenia autystycznych i neurotypowych kobiet są podobne. Relacje są dla kobiet w spektrum autyzmu ważne, zawierają one przyjaźnie i wchodzą w związki, które długością i jakością nie różnią się od innych. W związkach romantycznych odczuwają te same emocje, doświadczają zakochania i mocno przywiązują się do swoich osób partnerskich. Pewne różnice można jednak dostrzec. Autystyczne kobiety zazwyczaj nie socjalizują się w grupach, nie mają też dużej sieci znajomych. Zazwyczaj za bliskich przyjaciół lub przyjaciółki uważają dwie-trzy osoby i te bliskie relacje są intensywniejsze niż relacje neurotypowych kobiet z większą liczbą przyjaciół/ek. Czasem zresztą ta intensywność, w tym potrzeba ciągłego kontaktu ze strony kobiety w spektrum autyzmu, jest przyczyną zakończenia relacji przez bliską jej osobę.

Najnowszy Newsweek Psychologia jest już dostępny w kioskach

Foto: Materiały prasowe

Autystyczne kobiety przeżywają więcej trudności i lęku w interpretowaniu tego, co dzieje się w ich przyjaźniach i związkach. Podczas gdy neurotypowe kobiety odwzajemniają mikroagresje w relacjach, kobiety w spektrum autyzmu mają skłonność do obwiniania siebie o konflikt w relacji. W sytuacji konfliktu czy nawet nieporozumień są skłonne do wycofania się z relacji. Osoba partnerska kobiety w spektrum autyzmu często jest dla niej nie tylko najbliższą i najbezpieczniejszą relacją, ale również pośredniczy w kontaktach ze światem. Jednak autystyczne kobiety zwykle nie postrzegają związków jako celu w życiu i są w stanie wieść szczęśliwe życie samodzielnie, czerpiąc emocjonalną bliskość z przyjaźni. Z wiekiem zwiększa się u kobiet w spektrum autyzmu zadowolenie z bliskich relacji, co ma związek z większą samoświadomością i umiejętnością stawiania granic.

Poziom zainteresowania związkami u neurotypowych i autystycznych osób jest podobny, ale osoby w spektrum autyzmu mają mniej okazji, żeby poznać nową osobę, a ich związki często trwają krócej. Autystyczne osoby odczuwają też większy lęk, kiedy spotykają osobę zainteresowaną relacją.

Głównym wyzwaniem w bliskich relacjach dla osób autystycznych jest niezrozumienie ich potrzeb, emocji i doświadczeń. Barierami są różnice komunikacyjne i sensoryczne, style przywiązania ukształtowane w dzieciństwie czy też często zdarzające się w autystycznej społeczności traumatyczne doświadczenia. Warto zaznaczyć, że teoria umysłu, obwiniająca osoby w spektrum autyzmu o niepowodzenia w relacjach poprzez przypisanie tylko im deficytów w rozumieniu intencji i emocji innych osób, została poddana ostrej krytyce. Dzięki autystycznemu badaczowi, Damianowi Miltonowi, wiemy, że za błędy w komunikacji między neurotypowymi a autystycznymi osobami odpowiadają obydwie strony, a osoby neurotypowe również mają kłopoty w odczytywaniu stanów emocjonalnych i komunikacji niewerbalnej osób w spektrum autyzmu.

Autystyczny język miłości i bliskości

Jeśli osoby partnerskie mają świadomość, że osoby w spektrum autyzmu kodują i okazują emocje inaczej niż neurotypowe, a także mają własny styl komunikacyjny, nie będą zdziwione, że okazywanie przez nie miłości czy czułości również różni się od tradycyjnego. Sprawdza się to także w przypadku przyjaźni. Jak osoby autystyczne mogą okazywać miłość, przywiązanie lub bliskość? Betsy Selvam, autystyczna artystka, wymienia pięć charakterystycznych sposobów:

Penguin pebbling — obdarowywanie ukochanej osoby drobnymi upominkami, nazwane na wzór zwyczaju pingwinów, które w trakcie zalotów przynoszą sobie kamyczki. Te małe podarki zwykle mają związek z pasją wybranej osoby lub jej zwyczajami. Może to być również wysłanie artykułu, zdjęcia czy piosenki, które przypomniało o najbliższej osobie.

Infodumping — dosłownie oznacza: zarzucanie informacjami. Osoby autystyczne dzielą się ze swoimi bliskimi każdą nową informacją o swojej pasji, jaką zdobędą, oraz emocjami, jakie wywołuje zajmowanie się ulubionymi zainteresowaniami. To wyraz zaufania i sygnał, że osoba w spektrum autyzmu czuje się rozumiana i akceptowana.

Parallel play (zabawa równoległa) — spędzanie czasu w tym samym pomieszczeniu, czasem dosłownie obok siebie, często w milczeniu, ale zajmowanie się różnymi aktywnościami, np. czytaniem różnych książek czy pracą. Joe Biel, Faith G. Harper i Elly Blue, autorzy przewodnika dla partnerów osób autystycznych „Autyzm i miłość. Jak kochać osobę w spektrum”, uważają, że „większość autystów czuje się najbardziej komfortowo w relacjach społecznych opartych na podobnej zasadzie co relacja człowieka z kotem — obie strony spędzają ze sobą czas, zajmując się różnymi, niezwiązanymi ze sobą aktywnościami”.

Wymiana wsparcia (support swapping) — wzajemne wsparcie, wymieniane w kręgu bliskich osób, które rozumieją się nawzajem, czasem wsparcie społecznościowe albo wsparcie między przyjaciółmi. To sytuacje, kiedy bliska osoba sprawdza, czy nie zapomniałaś wziąć leków, albo wyszukuje dla ciebie informacje, których nie potrafisz znaleźć. Osoby w spektrum autyzmu potrzebują takich bezpiecznych osób, które nie oceniają ich potrzeb. Same demonstrują lojalność i oddanie, odwdzięczając się inną przysługą lub pomagając bezinteresownie.

Mocny nacisk — dla osób z niedowrażliwością czucia głębokiego mocny nacisk ma funkcję głęboko relaksującą, obniżającą napięcie. Może pomóc w stanach lękowych czy emocjonalnym rozregulowaniu. Czasem wystarczy długi, mocny uścisk, czasem osoba autystyczna potrzebuje, aby bliska osoba się na niej położyła, aby nacisk obejmował całe ciało.

Chociaż w związkach osób w spektrum autyzmu zwykle nie znajdziemy wiele tradycyjnie rozumianej „romantyczności”, to osoby autystyczne potrafią dowcipnie reinterpretować neurotypowe normy. Amythest Schaber, autystyczna blogerka i edukatorka, zaprojektowała serię walentynkowych kartek, które osoby autystyczne mogą wysyłać swoim ukochanym. Hasła zamieszczone na kartkach idealnie oddają autystyczne sposoby budowania bliskości, a przy okazji poczucie humoru: „Wyszłabym z domu dla ciebie”, „Jesteś moim specjalnym zainteresowaniem”, „Dla ciebie porozmawiałabym przez telefon”, „Chcę wiedzieć o tobie wszystko. Czy mogę robić notatki?”, „Chcę, żebyś był(a) częścią mojej rutyny”.

Kogo wybierają autystyczne kobiety?

Badania potwierdzają to, co dla osób autystycznych intuicyjnie jest jasne. Osoby w spektrum autyzmu raportują większe zadowolenie ze związku, kiedy ich osobą partnerską jest również osoba autystyczna. Kaja Szafrańska, która wraz ze swoim partnerem, Januszem Raczyńskim, opowiada o ich relacji w książce Oli Pflumio „My ludzie w spektrum autyzmu”, ujmuje to tak: „Oczywiście nie jest tak, że wyłącznie dzięki temu jesteśmy ze sobą, ale, na przykład, pewien rodzaj wrażliwości, którego poszukiwałam u partnera, okazał się być bardzo neuroatypową cechą, która, tak myślę, może być niemożliwa do osiągnięcia u osoby neurotypowej. Nazwałabym to »nadsłuchem na rzeczywistość«”. Janusz Raczyński z kolei nazywa ich związek „wspólnym oswajaniem świata”. Oczywiście to nie oznacza, że związki między osobami autystycznymi a neurotypowymi są niemożliwe. Niezależnie od neurotypu, największe szanse powodzenia mają relacje, w których osoby akceptują siebie nawzajem, są uważne na potrzeby drugiej strony, a różnic między sobą nie traktują jako zagrożenia.

Według badań z 2020 r. osoby autystyczne częściej od nieautystycznych wybierają związki niemonogamiczne albo niekonwencjonalne w inny sposób, na przykład takie, w których osoby partnerskie nie mieszkają razem lub nie utrzymują relacji seksualnej. Kobiety w spektrum autyzmu są grupą społeczną, w której wskaźnik heteroseksualności jest wyjątkowo niski i w zależności od badań waha się między 24 a 50 proc. Do grupy nieheteroseksualnych kobiet zaliczają się także aseksualne, których odsetek również jest dużo wyższy niż w ogólnej populacji. Różnorodność potrzeb jest wśród autystycznych kobiet ogromna, jednak niezależnie od tożsamości płciowej osoby partnerskiej kluczowa w związku jest możliwość wyrażania siebie i poczucie bezpieczeństwa.

Ewa Furgał — edukatorka w spektrum autyzmu, prezeska Fundacji Dziewczyny w Spektrum. Autorka książek „Dziewczyna w spektrum” i „Autentyczna w spektrum”. Członkini Ashoki