Likwidacja 800 plus a w zamian pokaźna kwota? Eksperci mają nowy pomysł

Dziś głównym filarem polityki prorodzinnej jest 800 plus, które stało się stałym elementem budżetów rodzinnych. Świadczenie wypłacane jest aktualnie dla 6,4 mln dzieci. Eksperci krytykują jednak ten model jako mało efektywny. Wskazują, że comiesięczne przelewy rozchodzą się w bieżącej konsumpcji i nie tworzą realnego kapitału na start dorosłego życia.

W centrum dyskusji znalazł się pomysł, według którego po narodzinach dziecka państwo wypłacałoby jednorazowo około 200 tys. zł, ale zniknęłyby dzisiejsze programy 800 plus i „babciowe”.

Zdaniem ekspertów z Klubu Jagiellońskiego duży kapitał początkowy miałby silniejsze działanie niż rozłożone na lata, stopniowo „zjadane przez inflację” transfery. Reforma byłaby neutralna budżetowo, chodzi o inne rozdysponowanie środków, które i tak już dziś są wypłacane.

W niektórych wersjach koncepcji pieniądze byłyby przechowywane w specjalnym funduszu inwestycyjnym, aby nie traciły na wartości. Wtedy mogłyby zostać wykorzystane wyłącznie na konkretne cele, takie jak edukacja, zdrowie czy zakup pierwszego mieszkania.

W innych wariantach rozważana jest także wypłata środków bezpośrednio rodzicom, co umożliwiłoby szybkie sfinansowanie wkładu własnego przy kredycie mieszkaniowym lub zakup niezbędnych dóbr trwałych. Tu jednak pojawia się ryzyko dalszego wzrostu cen nieruchomości, jeśli popyt znacząco przyspieszy.

Nowa koncepcja nieprzypadkowo wywołała gwałtowną reakcję. Przeciwnicy podkreślają, że 800 plus stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych, a zarazem politycznie wrażliwych programów ostatniej dekady. Wycofanie go mogłoby być niezwykle trudne i kosztowne pod względem poparcia społecznego.

Pojawiają się również obawy dotyczące skutków ekonomicznych. Jednorazowe, masowe wypłaty mogłyby wywołać presję inflacyjną, jeśli trafiłyby bezpośrednio na rynek konsumpcji.

Jeszcze większe ryzyko wiąże się z rynkiem mieszkaniowym, eksperci wprost wskazują, że gwałtowny wzrost popytu na mieszkania mógłby doprowadzić do odczuwalnych podwyżek cen, a więc efekt mógłby zostać zjedzony przez rynek.

Kontrowersje budzi także pytanie, czy wysokie jednorazowe świadczenie faktycznie zmieni decyzje prokreacyjne. Wiele analiz zwraca uwagę, że bariery demograficzne mają bardziej złożone przyczyny, od niepewności ekonomicznej po trudny rynek mieszkaniowy, niewystarczające wsparcie instytucji opiekuńczych czy zmianę stylu życia młodych pokoleń.

Na ten moment pomysł ma charakter wyłącznie ekspercki. Nie jest projektem rządowym ani inicjatywą legislacyjną. Klub Jagielloński, który go przedstawił, pełni rolę think-tanku, który inicjuje dyskusję, ale nie tworzy prawa.

W praktyce oznacza to, że wprowadzenie tak radykalnej reformy wymagałoby politycznej decyzji rządu, szerokiego poparcia parlamentarnego i ogromnej odwagi w komunikacji społecznej.

Eksperci podkreślają, że ich propozycja ma przede wszystkim wymusić nową rozmowę o skuteczności polityki prorodzinnej. Zamiast korekt w istniejących świadczeniach zachęcają do myślenia o kompletnym przeprojektowaniu systemu. Alarmująca jest spadająca liczba urodzeń, która jest najniższa od czasów II wojny światowej. To potwierdza, że dotychczasowe działania nie przynoszą oczekiwanych efektów demograficznych.