Wtorek w polskiej polityce znów zmienił się w pojedynek między premierem Donaldem Tuskiem a prezydentem Karolem Nawrockim — tym razem w sprawie SAFE. Tego dnia zwycięsko z walki zdecydowanie wyszedł premier, a nie prezydent. To Tuskowi udało się narzucić narrację o prezydenckim „SAFE zero złotych” i o rządzie, który mimo braku współpracy głowy państwa robi wszystko, by polska armia nie straciła środków, jakie na korzystnych warunkach może otrzymać z Unii Europejskiej.
Trudno się jednak cieszyć z tego sukcesu Tuska, nawet jeśli kibicuje się rządowi. Bo spór o SAFE pokazuje, że nawet kwestie bezpieczeństwa stają się przedmiotem głębokiej polaryzacji politycznej i że trudno tu także w przyszłości liczyć na sensowną współpracę rządu i ośrodka prezydenckiego.
Premier skutecznie przerzucił piłkę na prezydencką stronę boiska
Tusk zdominował politycznie wtorek od wczesnych godzin popołudniowych, gdy podczas posiedzenia Rady Ministrów poinformował, że dotarły do niego informacje o planowanym prezydenckim wecie w sprawie SAFE. — To bardzo zła wiadomość. Zapytam prezydenta, czy faktycznie tak jest, ponieważ to byłby niewybaczalny błąd — powiedział Tusk, znów obsadzając prezydenta w roli tego, kto musi się tłumaczyć, czemu blokuje środki dla polskiej armii, od czego Karol Nawrocki chciał wyraźnie uciec, przedstawiając swoją alternatywę.
Chwilę później Tusk spotkał się z generałami, by rozmawiać o tym, co robić w przypadku prezydenckiego weta — zdjęcia ze spotkania zostały opublikowane na oficjalnych rządowych kontach w mediach społecznościowych. Przekaz był jasny: rząd pracuje z wojskowymi nad bezpieczeństwem kraju, a prezydent z niezrozumiałych powodów blokuje potrzebne na to unijne środki.
Premier zakończył polityczny dzień konferencją prasową po spotkaniu z prezydentem. Stwierdził, że „SAFE zero procent” okazał się „SAFE zero złotych”, raz jeszcze wezwał prezydenta do podpisania ustawy. Sensownie nie atakował personalnie Nawrockiego, tylko wyrażał „rozczarowanie” postawą prezydenta i jego niezrozumiałym uporem.
Prezydent nie pokazał, skąd wziąć pieniądze
Z kolei prezydent skierował do marszałka Sejmu projekt ustawy „o polskim SAFE”, której założenia przedstawił szef prezydenckiej kancelarii, Zbigniew Bogucki. Problem w tym, że ustawa nie odpowiada na kluczowe, stawiane też we wtorek przez Tuska pytanie: skąd wziąć środki na zbrojenia, skoro rezygnujemy z unijnych kredytów?
Ustawa mówi o powołaniu Polskiego Funduszu Inwestycji Obronnych w ramach Banku Gospodarstwa Krajowego. Fundusz miałby być wyposażony w środki z zysku NBP, a także kredytów i obligacji. Problem w tym, że NBP na razie wykazuje straty, a gdyby nawet wykazał zysk, to dziś i tak nie ma, jak go przekazać zgodnie z prawem do budżetu. Z kolei, jeśli chodzi o kredyt i obligacje to trudno sobie wyobrazić, by Polska sama była w stanie taniej pożyczyć pieniądze niż w ramach wspólnego unijnego programu.
Tusk przekonywał, że zamiast wskazać, skąd wziąć pieniądze, jeśli nie z europejskiego SAFE, ustawa powołuje kolejne biurokratyczne ciała — i dla wielu wyborców, niekoniecznie entuzjastycznie nastawionych do Tuska, to będzie przekonujący argument. Konkretne środki, nawet z europejskiego długu, brzmią jednak lepiej niż kolejny państwowy fundusz o niejasnym finansowaniu.
Dalsze szczegóły „SAFE zero procent” ma przedstawić w środę prezes Adam Glapińki — zapewne będzie chodziło o monetyzację nominalnego zysku związanego ze wzrostem wartości rezerw złota. Jeśli Glapiński nie pokaże szybko, że za propozycją jego i prezydenta stoją faktycznie konkretne środki, to duża część opinii publicznej może kupić hasło „SAFE zero złotych”.
Podwójne weto?
Prezydent domaga się od sejmowej większości, by jak najszybciej przyjęła jego projekt — ta odpowiada, że mamy już projekt finansowania polskiej armii z „europejskiego SAFE” a, prezydenckiemu projektowi można się przyjrzeć, ale w normalnym trybie. Premier Tusk apeluje do prezydenta o szybki podpis, bo „liczą się nawet godziny”, a prezydent odpowiada, że ma jeszcze ponad tydzień na podjęcie decyzji.
Nikt nie będzie specjalnie zdziwiony, jeśli ten spór ostatecznie nie skończy się podwójnym wetem — prezydenckim do przyjętej przez parlament ustawy o SAFE i sejmowej większości do projektu prezydenckiego. Jeśli ten drugi nie trafi w ogóle do sejmowej „zamrażarki”.
Dla prezydenta podpis ciągle byłby politycznie ryzykowny — choć większość Polaków według badań popiera SAFE, to przeciw jest jego polityczne zaplecze, nie tylko PiS, ale i Konfederacja. Jeśli rządowa większość odrzuci jego projekt albo utopi go w sejmowych procedurach, to Karol Nawrocki może uznać, że podpisanie ustawy w takiej sytuacji zostałoby odebrane jako wywieszenie białej flagi przed Tuskiem.
Sejmowa większość nie może też w ciemno, przed podpisem pod ustawą o „europejskim SAFE”, uchwalić prezydenckiej ustawy — bo to byłoby odczytane jako klęska w starciu z Pałacem Prezydenckim, zwłaszcza gdyby prezydent ustawę zawetował. Dla rządowej większości nieakceptowalne będą też zawarte w prezydenckim projekcie zapisy dające blokującą mniejszość w komitecie sterującym Polskim Funduszem Inwestycji Obronnym przedstawicielom prezydenta.
Zarówno Tusk, jak i przedstawiciele prezydenta nie brzmieli we wtorek, jakby chcieli przekonać drugą stronę do swoich racji, lecz jakby przygotowywali grunt do tego, by ją obwinić za klęskę „swojego” SAFE. Decyzję podejmie jednak ostatecznie Karol Nawrocki, nie jego ministrowie i będzie musiał uwzględnić to, że to on poniesie jej polityczne koszty. W sytuacji, gdy weto prezydenta blokuje unijne środki, a jego projekt nie odpowiada w jasny sposób, skąd wziąć lepszą alternatywę, to właśnie Karol Nawrocki może zapłacić większą cenę za spór o SAFE niż rząd. Zwłaszcza jeśli rząd faktycznie ma plan B i bez podpisu prezydenta zapewni armii środki.
Bezpieczeństwo w maszynce politycznej polaryzacji
Jednocześnie do sporu o SAFE nigdy nie powinno dojść. Kwestie bezpieczeństwa powinny być wyjęte z maszynki politycznej polaryzacji, prezydent i rządowa większość powinni tu ze sobą współdziałać — być może komplementarnie wykorzystując oba źródła finansowania: europejskie i NBP.
Bezpieczeństwo wpadło jednak w imadło politycznego sporu i jeśli dojdzie do prezydenckiego weta, to trudno będzie go z niego wyjąć. Co jest fatalną wiadomością, zwłaszcza w tak napiętej sytuacji międzynarodowej, jak obecna.
Winę za ten stan rzeczy ponosi prezydent Nawrocki. SAFE jest dobrym, służącym polskiemu bezpieczeństwu projektem. Prezydent nie przedstawił żadnego merytorycznego powodu, dla którego można by wobec niego mieć wątpliwości uzasadniające weto. Jak problematyczny podpis nie byłby dla Karola Nawrockiego, to jako prezydent i zwierzchnik sił zbrojnych, powinien się wznieść ponad logikę politycznego sporu i zagwarantować środki na polskie bezpieczeństwo. Po wszystkich manewrach Pałacu Prezydenckiego głowie państwa może być trudniej wytłumaczyć podpis pod ustawą, niż gdyby się od razu na niego zdecydował — ale Karol Nawrocki ciągle może podjąć dobrą decyzję.