J. D. Vance w zeszłym roku w Monachium sugerował, że celem nowej europejskiej polityki Stanów miała być „trumpizacja” Unii Europejskiej, jej przekształcenie przy pomocy podczepionych pod trumpowski Waszyngton skrajnie prawicowych, antyeuropejskich sił. Wystąpienie Rubio, choć o wiele bardziej przyjazne w tonie, nie rozwiewa do końca tych obaw.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Rok temu przemówienie wiceprezydenta J. D. Vance na monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa zszokowało uczestników. Vance zaatakował europejskie elity i cały główny nurt europejskiej polityki. Ustawiając się na pozycjach otwarcie wspierających europejską skrajną prawicę, wysyłał jasny sygnał: stare reguły w transatlantyckich relacjach przestały obowiązywać, zapnijcie pasy i szykujcie się na nowe. Wszystko, co stało się w ciągu pierwszych 12 miesięcy Trumpa, potwierdzało, że faktycznie dobrze w relacjach transatlantyckich już było.
Tegoroczne przemówienie Marco Rubio miało znacznie bardziej koncyliacyjny ton. Na tle szaleństw trumpowskiej dyplomacji brzmiało uspokajająco konwencjonalnie i zdroworozsądkowo. Można się tego było spodziewać, biorąc pod uwagę, że Rubio uchodzi za najbardziej umiarkowanego członka gabinetu Trumpa, reprezentującego myślenie o polityce zagranicznej najbliższe temu, co było głównym nurtem Partii Republikańskiej przed Trumpem. Fakt, że to właśnie Rubio został wysłany do Monachium można uznać za próbę wyciągnięcia gałązki oliwnej do Europejczyków. Mowa Rubio, choć powitana w Monachium z wyraźnym poczuciem ulgi, może jednak nie wystarczyć by złagodzić transatlantyckie napięcia. Zwłaszcza, że można było w niej znaleźć wiele kłopotliwych z europejskiego punktu widzenia stwierdzeń.
Trumpizm light
W przeciwieństwie do Trumpa i Vance’a Rubio wielekrotnie mówił o transatlantyckiej jedności. Podkreślał, że historia Europy i Stanów jest głęboko powiązana i że Stany chcą by te więzy przetrwały też w przyszłości. Nie groził europejskim liderom, nie obrażał ich, ale zachęcał do współpracy.
Jednocześnie podkreślał, że Stany chcą by ich europejscy sojusznicy byli silni i by byli w stanie samodzielnie się bronić — wyrażając w ten sposób w bardziej uprzejmy sposób formułowane brutalnie przez Trumpa żądanie, by Europa zaczęła poważniej traktować swoje bezpieczeństwo i przestała zakładać, że zapewnią je — najlepiej za darmo — Stany.
Rubio powtórzył też kluczową trumpowską narrację o „masowej migracji” i „otwartych granicach” jako wielkim zagrożeniu dla współczesnego świata, w tym Europy i jej cywilizacyjnej tożsamości. Zaatakował też idee „globalnego obywatelstwa” oraz „globalnej liberalnej demokracji” jako naiwne, sprzeczne z „naturą ludzką” i „wszystkim co wiemy o 5 tysiącach lat ludzkiej historii”.
Inaczej mówiąc, Rubio przestawił w Monachium trumpizm w wersji light. Znacznie przyjaźniejszej dla Europejczyków niż ten prezentowany przez samego amerykańskiego prezydenta czy Vance’a, ale ciągle pod wieloma względami kłopotliwy dla Europy.
Ideologiczne pęknięcie
Europejscy liderzy są się w stanie zgodzić z tym, że Europa musi zacząć brać większą odpowiedzialność za swoje bezpieczeństwo. Trump ma tu rację, to samo powtarzały zresztą kolejne poprzednie administracje, republikańskie i demokratyczne. Same europejskie elity widzą, że zaniedbanie militarnej siły naszego kontynentu i tak dalece idące scedowanie jego bezpieczeństwa na Stany Zjednoczone było błędem, zwłaszcza w kontekście głębokich wewnętrznych problemów Stanów, których symptomem są obie kadencje Trumpa.
O wiele bardziej kłopotliwe jest to co Rubio — a w znacznie bardziej radykalnej formie Trump i Vance — mówią o migracji, cywilizacyjnej tożsamości Europy, globalnym obywatelstwie. Wszystko to ustawia bowiem Stany Trumpa w roli ideologicznego antagonisty Unii Europejskiej jako „mocarstwa normatywnego”, opartego o prawa człowieka, prawo międzynarodowe i inne liberalne wartości.
Vance w zeszłym roku w Monachiumsugerował, że celem nowej europejskiej polityki Stanów miała być „trumpizacja” Unii Europejskiej, jej przekształcenie przy pomocy podczepionych pod trumpowski Waszyngton skrajnie prawicowych, antyeuropejskich sił. Te same obawy można było mieć czytając opublikowaną pod koniec zeszłego roku nową Strategię Bezpieczeństwa Narodowego Stanów.
Wystąpienie Rubio, choć o wiele bardziej przyjazne w tonie, nie rozwiewa do końca tych obaw. Gdy amerykański sekretarz stanu krytykuje idee „globalnej demokracji liberalnej” ustawia się w kontrze do fundacyjnych idei Unii Europejskiej. Bo Unia jest przykładem organizacji, w ramach której udało się zbudować porządek oparty na prawie, gdzie użycie przemocy jako narzędzia rozwiązywania sporów jest nie do wyobrażenia, ucieleśniającej nadzieję, że podobny porządek może się kiedyś stać porządkiem globalnym.
Administracja Trumpa w żaden sposób nie podziela tej nadziej. Rubio wiele mówił w Monachium o cywilizacyjnej i kulturowej wspólnocie Europy, nie mówił jednak o wspólnym przywiązaniu do liberalnych wartości i ucieleśniających je międzynarodowych instytucji. Zachęcał też Europejczyków, by nie dali się sparaliżować lękowi przed zmianami klimatycznymi czy technologią. Co sugeruje kolejny obszar sporu z Unią, przywiązaną do ambitnej polityki klimatycznej, a Stanami, oficjalnie odrzucającymi w swojej polityce ustalenia nauki na temat zmian klimatu. Między Europą pragnącą uregulować wielkie firmy technologiczne, a Stanami postrzegającymi takie regulacje jako zamach na wolność gospodarczą i amerykańskie interesy.
Z tym można przynajmniej pracować
Jednocześnie, wobec tego, co na początku roku działo się wokół w Grenlandii i występu Trumpa w Davos, monachijskie wystąpienie Rubio jest krokiem w dobrym kierunku. Słuchając go europejskie elity mogą sobie powiedzieć „to jest coś, z czym możemy pracować” — podczas gdy o Trumpie i niektórych osobach z jego otoczenia coraz trudniej jest coś takiego powiedzieć.
To, co mówił w sobotę Rubio jest szczególnie ważne w kontekście przyszłości. Obecny sekretarz stanu jest wymieniany jako drugi obok wiceprezydenta Vance’a potencjalny następny kandydat republikanów w wyborach prezydenckich. I z punktu widzenia Europy nie ma wątpliwości, że byłoby znacznie lepiej, gdyby republikańską politykę w najbliższej przyszłości definiował raczej Rubio niż fundamentalnie wrogi Europie i znacznie bardziej radykalnie prawicowy Vance.
Amerykańska polityka może tu jednak negatywnie zaskoczyć Europejczyków. Nie można też wykluczyć, że gałązka oliwna, jaką dziś administracja wydaje się podawać rękoma Rubio Europie, jutro zostanie przejęta przez Trumpa i użyta, by uderzyć Europę w głowę. I to największy problem z wystąpieniem Rubio — z Trumpem nie wiadomo, czy zawarta w nim wizja przetrwa w polityce administracji następny tydzień.
