Co słyszę od młodych? Że czują się samotni, boją się o przyszłość. I że nie wytrzymują presji, a bardzo by chcieli sprostać oczekiwaniom, bo rodzice wciąż powtarzają, że „wypruwają sobie dla nich żyły”, a to przecież trzeba jakoś spłacić.
Newsweek Psychologia Nastolatka
Foto: Materiały prasowe
Młodzi mają dziś wszystko” — często słyszę od dorosłych. A co to jest to „wszystko”? Dostęp do wiedzy, technologii, nieograniczonych możliwości. Ciuchy i buty, o jakich kiedyś mogliśmy tylko pomarzyć, i już tego nie doceniają. No i tenis, basen, dodatkowe lekcje angielskiego. A w ogóle to „w dup*** im się poprzewracało” — kwitują.
A co słyszę od młodych? Że czują się samotni, boją się o przyszłość. I że nie wytrzymują presji, a bardzo by chcieli sprostać oczekiwaniom, bo rodzice wciąż powtarzają, że „wypruwają sobie dla nich żyły”, a to przecież trzeba jakoś spłacić. „Więc może lepiej im będzie, jak zniknę?” — pytają i czekają, żeby jednak zaprzeczyć, powiedzieć, że mogą odpuścić i że są kochani tacy, jacy są. I dodają cicho, że brakuje im dorosłych, którzy potrafią naprawdę słuchać.
Co trzecie dziecko w Polsce doświadczyło przemocy fizycznej ze strony bliskich dorosłych, zatrważająco rosną statystyki przemocy rówieśniczej, ale o przemocy werbalnej, psychicznej i emocjonalnej wciąż wiemy niewiele. Bo jak zmierzyć, co czuje dziecko, które słyszy: „Jesteś beznadziejna”, „Żałuję, że cię urodziłam”, „Nikogo nie obchodzisz”… To tylko niektóre zdania, jakie dorośli niejednokrotnie wypowiadają do najmłodszych. Dlatego jako Fundacja UNAWEZA we współpracy z Platige Image zorganizowaliśmy immersyjną wystawę „Co się dzieje w MŁODYCH GŁOWACH?” udostępnioną dla zwiedzających w Art Box Experience. W jednym z pomieszczeń (wyłącznie dla osób pełnoletnich) na ścianach wyświetlane były prawdziwe, choć okrojone na potrzeby tego wydarzenia słowa, z głośników płynęły głosy, które sprawiły, że wielu odwiedzających wychodziło z tego miejsca w ciszy, ze ściśniętym gardłem. Bo przemoc słowna boli.
Chcieliśmy jednak, żeby każdy dorosły mógł choć przez chwilę poczuć to, co często jest doświadczeniem dzieci i nastolatków. Przypomnieć, że każdy z nas może coś zrobić. Po pierwsze reagować, bo każda przemoc karmi się milczeniem, a po drugie, nauczyć się zasad PPP — popatrzeć, posłuchać i połączyć. Zanim będzie za późno.
O Pierwszej Pomocy dla Zdrowia Psychicznego pisaliśmy we wspólnym, lutowym numerze „Psychologii Nastolatka”. Stworzyliśmy też specjalną stronę poświęconą tej tematyce pod nazwą helppp.pl.
Młodzi to pokolenie bardzo świadome, ale też bardzo zagubione. Często mają wiedzę, ale nie potrafią z niej skorzystać. A kto ma ich nauczyć, jak radzić sobie z emocjami, jeśli my, dorośli, często nie umiemy ich rozpoznawać u siebie i nazwać? Dorastaliśmy w czasach, kiedy pójście na terapię było powodem do wstydu, a problemy zapijało się alkoholem. Wielokrotnie słyszeliśmy od rodziców i dziś sami powtarzamy zdanie „Za moich czasów…”. A przecież to często zamyka rozmowę, zamienia ją w konfrontację. „Za moich czasów…” było inaczej, ale czy lepiej? Dlatego stworzyliśmy serię podcastów pod tym tytułem, w których Joanna Flis wraz z ekspertami zachęca do budowania mostów pomiędzy pokoleniami i słuchania młodych z ciekawością, bez oceniania.
W naszym projekcie wspieramy rodziców, nauczycieli, ale przede wszystkim dajemy młodym głos i współpracujemy z wieloma osobami z młodego pokolenia — twórcami internetowymi, artystami, uczniami. Słuchając ich, zrozumiałam, że ja nauczyłam się mówić o tym otwarcie dopiero niedawno, a mam ponad 50 lat. I że jako rodzice czasem po prostu nie wiemy, jak zareagować, kiedy młodzi dzielą się z nami swoimi problemami. A jednak każde „znowu płaczesz?” czy „nie przesadzaj”, które zmęczony rodzic w akcie bezsilności wypowie do dziecka, zapisuje się gdzieś głęboko, kształtując to, jak młody człowiek widzi siebie i świat. A przecież można powiedzieć: „rozumiem cię”, „jestem przy tobie”, „poradzimy sobie razem”. Wierzę, że rola dorosłego nie polega na tym, żeby zawsze wiedzieć, co powiedzieć, ale żeby być obecnym. Nie uciszać emocji, tylko pomóc dziecku je zrozumieć. Nie chronić za wszelką cenę przed porażkami, ale pokazać, że potknięcie to nie koniec świata. Bo młoda głowa nie potrzebuje doskonałego rodzica, tylko prawdziwego człowieka, który też czasem się boi i wątpi, ale się nie poddaje.
Nie bez powodu wspominam o prawdziwym człowieku. Coraz więcej młodych ludzi szuka wsparcia w sztucznej inteligencji. Jak donosi „The Times”, tylko w jednym miesiącu tego roku na jednej z popularnych platform społecznościowych pojawiło się aż 16,7 mln wpisów, w których autorzy przyznają się do korzystania z ChatGPT jako „terapeuty”, a wielu młodych mówi wprost, że AI jest jedyną „osobą”, z którą mogą porozmawiać. Ja wierzę (i wiem, że jest nas tu więcej), że choć technologia może wspierać, nie zastąpi prawdziwego kontaktu: spojrzenia, ciepła, obecności. Czy największym luksusem XXI w. będzie więc ktoś, kto nas wysłucha? Rozmowa ma moc. A słowa, tak samo jak potrafią ranić, mogą też unieść komuś skrzydła i sprawić, że poleci naprawdę wysoko.
