Nagranie śpiewu humbaka odnalezione. Leżało w archiwum od 1949 r.

W trakcie digitalizacji archiwów w słynnym instuticie Woods Hole Oceanographic Institution odkryto zapis, który może być najstarszym zachowanym nagraniem wieloryba. Dźwięk zarejestrowano 7 marca 1949 r. w wodach Atlantyku w pobliżu Bermudów. Utrwalono go na urządzeniu Gray Audiograph, biurowym sprzęcie do dyktowania, który wycinał ścieżkę dźwiękową na cienkich plastikowych dyskach.

W momencie rejestracji nikt nie wiedział, że to śpiew Megaptera novaeangliae. Badacze na pokładzie statku R/V Atlantis testowali systemy sonarowe i prowadzili eksperymenty akustyczne we współpracy z US Office of Naval Research. Technologia nagrywania podwodnych dźwięków dopiero raczkowała, a źródła wielu odgłosów oceanu pozostawały zagadką.

Dopiero w latach 70. nagrania pieśni humbaków zdobyły rozgłos. Album „Songs of the Humpback Whale” stał się bestsellerem, a fragmenty wielorybich wokalizacji trafiły na Złotą Płytę sondy Voyager. W 1972 r. w USA uchwalono Marine Mammal Protection Act. Jednak nagranie z 1949 r. pokazuje, że „podsłuchiwanie” wielorybów zaczęło się znacznie wcześniej.

W tamtym okresie William Schevill z WHOI i jego żona Barbara Lawrence należeli do pionierów bioakustyki ssaków morskich. W 1949 r. zarejestrowali też głosy białuch w rzece Saguenay w Kanadzie, co było pierwszym potwierdzonym nagraniem dźwięków dzikiego ssaka morskiego. Wiele materiałów z końca lat 40. nie przetrwało, bo taśmy magnetyczne uległy degradacji. Plastikowe dyski audografu okazały się trwalsze.

„Zachowywanie danych w momencie ich powstania to inwestycja w przyszłość nauki” – mówi Ashley Jester, dyrektorka ds. danych badawczych i usług bibliotecznych w WHOI. „Te nagrania przypominają, dlaczego zbieramy dane, nawet jeśli od razu nie wiemy, co oznaczają”.

Zdaniem Laeli Sayigh, specjalistki ds. bioakustyki morskiej w WHOI, takie archiwalne zapisy są bezcenne, bo „dane z tego okresu w większości po prostu nie istnieją”. Współczesny ocean jest znacznie głośniejszy z powodu rosnącego ruchu statków i działalności przemysłowej. Nagranie z 1949 r. może stanowić punkt odniesienia do oceny, jak zmienił się krajobraz dźwiękowy mórz i jak wpływa to na komunikację waleni.

Dziś WHOI korzysta z boi akustycznych, autonomicznych szybowców Slocum i podwodnych hydrofonów, które monitorują dźwięki w czasie rzeczywistym. Projekt Robots4Whales wykorzystuje autonomiczne roboty z systemem Digital Acoustic Monitoring Instrument, zdolnym do wykrywania i klasyfikowania sygnałów wielorybów na podstawie analizy częstotliwości.

„Podwodne nagrania dźwiękowe to potężne narzędzie do zrozumienia i ochrony zagrożonych populacji waleni” – podkreśla Peter Tyack, bioakustyk morski z WHOI. „Słuchając oceanu, możemy wykrywać wieloryby tam, gdzie nie da się ich zobaczyć, a jednocześnie śledzić, jak ludzka aktywność zmienia środowisko akustyczne i wpływa na to, jak wieloryby się komunikują, nawigują i przeżywają”.

Odnaleziony dysk z 1949 r. to rzadki przykład wczesnego nasłuchu oceanu. Przez dekady przechowywany w archiwum, dziś pozwala zajrzeć w dźwiękową przeszłość mórz, z czasów, gdy naukowcy dopiero uczyli się rozpoznawać, kto tak naprawdę „śpiewa” pod powierzchnią wody.