Dlaczego Kaczyński ujawnia wyniki tajnych badań sondażowych tylko kilku osobom w partii? Kto stale bywa w jego gabinecie? Dlaczego już nie słucha profesorów?
Ukrył się nawet na zdjęciu z prezydentem Karolem Nawrockim, choć sam był jednym z bohaterów tego dnia w pałacu prezydenckim. Przycupnął za plecami wyższego kolegi. Wystaje tylko jednym okiem i nosem.
— No, to musi być on — śmieje się jeden z polityków PiS, patrząc na to zdjęcie.
Po skrawku twarzy trudno go rozpoznać, ale to Piotr Agatowski — od grudnia doradca społeczny prezydenta. Odbierał nominację razem z 12 innymi świeżo upieczonymi doradcami i doradczyniami.
Na dwóch kolejnych zdjęciach jest najsłabiej widoczny. Niewysoki, niepozorny. To jedne z niewielu publicznych fotografii, na których w ogóle można go zobaczyć.
A Agatowski to najważniejszy człowiek spoza partii w otoczeniu Jarosława Kaczyńskiego. Regularnie wpada do gabinetu prezesa PiS na Nowogrodzkiej. Jest specem od badań sondażowych. W pałacu prezydenckim to jeden z dwóch specjalistów od sondaży. Drugim jest Tomasz Matynia.
— Badania z pałacu trafiają też na Nowogrodzką — słyszymy.
Uroczyste powołanie doradców społecznych prezydenta Karola Nawrockiego. Piotr Agatowski kryje się po lewej stronie, pod kandelabrem
Foto: Prezydent.pl / KPRP
Tak charakteryzuje Agatowskiego człowiek, który go zna: — Wycofany. Badacz. Ma swoje rady i analizy dla prezesa i prezydenta. Nie jest w żadnej frakcji. Nie chce błyszczeć.
Natomiast jego żona nie trzyma się w cieniu. — Żona ma większe parcie na karierę — mówi człowiek z obozu PiS.
Aleksandra Agatowska zasiadała we władzach spółek z udziałem skarbu państwa — była prezeską PZU Życie — i w radach nadzorczych Alior Banku, PZU Zdrowie oraz Enei.
Przyjaciel Dudy, doradca Nawrockiego
Był doradcą prezydenta Andrzeja Dudy jeszcze z Krakowa — strategiem jego kampanii i specjalistą od badań sondażowych. Rozmówca z obozu PiS: — Był blisko z Dudą. Kumplowali się.
Duda wiele mu zawdzięcza. Drobny przykład: to Agatowski w 2015 r. wymyślił, żeby Andrzej Duda dał Bronisławowi Komorowskiemu proporczyk PO w czasie debaty prezydenckiej w TVN. Jeden ze sztabowców wspominał w książce „Duduś. Prezydent we mgle. Kulisy pałacu Andrzeja Dudy”: — To był trik genialny w swojej prostocie. Platforma po prawie ośmiu latach rządów była już podmęczona i jej logo szkodziło Komorowskiemu.
Współpracownicy nazywali Agatowskiego „pierwszym hipnotyzerem” Dudy. Bo prezydent tak bardzo się wsłuchiwał w jego rady.
Wypłynął w mailach ujawnionych przez kanał internetowy Poufna Rozmowa — to były wiadomości wymieniane za pomocą prywatnych skrzynek przez ważnych ludzi w obozie PiS w czasie rządów tej formacji. Zostały wykradzione ze skrzynki Michała Dworczyka (byłego szefa KPRM, a dziś europosła PiS). Na przykład w 2019 r., gdy trwał strajk nauczycieli, Agatowski radził działaczom PiS, by podkreślali, że na strajku cierpią dzieci i rodzice, a w mediach sugerowali, że Grzegorz Schetyna jest powiązany z protestującymi. „Dziś słyszałem rozmowę dwóch osób popierających opozycję, że pokłócili się, kto zostaje w domu i że już ich szlag trafia. To musimy przekierować na Scheta” — czytamy w mailu. A to tylko drobna próbka z jego zakulisowego doradztwa.
Wielokrotny sztabowiec PiS: — Dziś rola badaczy nastrojów społecznych jest szalenie istotna. On ma duży wpływ na sukcesy PiS z poprzednich lat.
W jego biogramie na stronie pałacu prezydenckiego można przeczytać, że jest absolwentem socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego o specjalizacji socjologia gospodarki i badania rynku.
Tylko dla wybranych
— Piotr przynosi badania, które są ściśle tajne. Prezes nie pokazuje ich nawet ludziom z kierownictwa partii, poza paroma wyjątkami — mówi człowiek z PiS.
Inny dodaje: — Agatowski to stały bywalec u prezesa.
W ostatnim badaniu, twierdzą nasi rozmówcy z PiS, sprawdzano, jakie tematy polaryzują ludzi. A teraz Kaczyński zażyczył sobie, aby po trzech miesiącach Piotr Agatowski przyniósł mu badania, jak odbierany jest start Przemysława Czarnka, kandydata partii na premiera w 2027 r.
Na Nowogrodzkiej narodził się nowy zwyczaj. Dostęp do wewnętrznych badań ma w zasadzie kilka osób: Joachim Brudziński, Adam Bielan, Mariusz Błaszczak, Piotr Milowański. Mają je też znać: Tobiasz Bocheński, Przemysław Czarnek, Patryk Jaki.
Dlaczego wprowadzono takie ograniczenia? — Niestety, były wycieki tych badań — słyszymy w PiS.
— Milowański zna je, żeby wiedział, w jakim kierunku dyscyplinować struktury partyjne — tłumaczą nasi rozmówcy. — Jak ktoś w terenie będzie robił coś, co jest w kontrze do wniosków z badań, to sekretarz generalny ma go naprostować.
Salonik zamiera
Ważnym miejscem spotkań intelektualistów związanych ze środowiskiem PiS był przez lata salonik Anny Bieleckiej. Ale już nie jest.
To było miejsce dysput prezesa Prawa i Sprawiedliwości z intelektualną elitą prawicy, profesorami, twórcami, ale też politykami. W kamienicy przy ul. Wilczej, gdzie mieszka Anna Bielecka — pierwsza żona Czesława Bieleckiego, byłego kandydata PiS na prezydenta Warszawy w 2010 r.
— Salonik zamarł. Za bardzo szedł w jedną stronę — Morawieckiego — słyszymy w środowisku PiS. A bywała tam śmietanka konserwatystów: prof. Zdzisław Krasnodębski, prof. Ryszard Legutko, Maciej Łopiński, prof. Krzysztof Szczerski, prof. Andrzej Zybertowicz, Michał Lorenc, Antoni Libera. Tam omawiano pomysły, by Julia Przyłębska była prezeską Trybunału Konstytucyjnego, a Piotr Gliński — kandydatem na premiera technicznego, a nawet prezydenta.
Kaczyński lubi rozmowy z intelektualistami, profesorami. Ma takich w swoim otoczeniu, ale oni wolą się nie wychylać z tym, że doradzają prezesowi PiS.
— Jarosław Kaczyński uwielbia profesorskie rozmowy. Jednocześnie wie, że partia jest intelektualnie słaba. Inteligenckiej partii jednak nie chce, bo taka się w Polsce nie przyjmie — mówi człowiek z PiS.
Profesorowie od „Kuchty”
Polityk PiS się śmieje: — Z profesorów w PiS najbardziej wpływowy jest teraz Czarnek.
Wskazując Czarnka jako kandydata partii na premiera, Kaczyński powoływał się na swoje rozmowy z innymi profesorami. Mówił to 7 stycznia na spotkaniu ścisłych władz PiS. Jak pisaliśmy w „Newsweeku”, prezes przywoływał też wyniki badań — a więc pracę Piotra Agatowskiego — i tłumaczył, że kandydat na premiera powinien być „młody”, czyli do 50. roku życia, i niezgrany.
Człowiek z PiS: — Jarosław Kaczyński się usprawiedliwia, gdy podejmuje taką decyzję jak ze wskazaniem Czarnka. Chciał się usprawiedliwić przed Morawieckim, więc powoływał się na profesorów.
Czarnek nie bardzo pasuje do tego modelu, bo to rocznik 1977 (będzie miał 50 lat w roku wyborów) i jest jednym z najbardziej znanych polityków tej formacji, byłym ministrem edukacji narodowej.
Kaczyński zasłonił się profesorami, aby uzasadnić skreślenie Morawieckiego, który bardzo chciał być kandydatem na premiera. W praktyce jest tak: Kaczyński wysłucha partyjnych i jednopartyjnych intelektualistów, ale decyzję podejmuje sam.
Doświadczenia PiS z nobliwymi gremiami są kiepskie. W 2014 r. Nowogrodzka powołała swoją radę programową. Byli w niej m.in.: Witold Modzelewski, Jacek Czaputowicz, Piotr Gliński, Ryszard Bugaj, Barbara Fedyszak-Radziejowska.
Były członek rady programowej PiS: — Mało ważna instytucja, ozdobnik. Ta rada rzadko się zbierała. Nie był to naprawdę pracujący think tank. Rozmawiałem z Jarosławem Kaczyńskim i on nie miał takich intencji, by był to tylko ozdobnik. Ale projekt rozszedł się po kościach, nie był sukcesem.
Grono akademików na nowo skrzykuje teraz wokół siebie były marszałek Sejmu Marek Kuchciński. Ale jego polityczna pozycja jest dziś znacznie słabsza niż kiedyś. — „Kuchty” dawno nie widziałem na Nowogrodzkiej. Czasami oczywiście rozmawia z prezesem, ale teraz jest w trzecim szeregu w partii — mówi bywalec Nowogrodzkiej.
Człowiek z PiS, bliski frakcji Mateusza Morawieckiego: — U „Kuchty” są nobliwi ludzie. No fajnie, niech sobie pogadają.
Znany polityk PiS: — Przestrzegam Kaczyńskiego przed gronem profesorów. Gó… wiedzą o tym, jak wygląda polityka. To salonowcy.
Inny polityk PiS: — Kuchciński zaprasza profesorów, ludzi, których ceni. Ich wnioski, przemyślenia zanosi potem prezesowi.
Kolejny, dobrze znający „Kuchtę”: — W tym roku Kuchciński bardzo się wziął do roboty.
Były marszałek Sejmu organizuje spotkania w wąskich gronach z ludźmi związanymi z prawicą, często starszej daty, ale wciąż chcącymi się angażować. To prof. Andrzej Nowak, prof. Andrzej Zybertowicz (dziś jest społecznym doradcą prezydenta), Waldemar Kraska (lekarz i senator PiS). Prof. Wojciech Roszkowski nie, bo — jak słyszymy — jego syn (prezes Instytutu Jagiellońskiego Marcin Roszkowski) jest zbyt blisko z Mateuszem Morawieckim. Nowogrodzka zasięga też rad ekspertów z Instytutu Sobieskiego.
Spotkania organizowane przez Kuchcińskiego odbywają się nie tylko w stolicy. — Nie wszystkim chce się jechać do Warszawy — tłumaczy człowiek z PiS.
— To jest rodzaj klubów dyskusyjnych — słyszymy od osoby z PiS. Na żadnej dużej konwencji programowej — jak ta w Katowicach w zeszłym roku — nie zostanie wymyślone nowe 500+, sztandarowe punkty programu, w zaciszu już prędzej.
Poza tym partia — jak przyznają ludzie bliscy Nowogrodzkiej — nie ma wielkich pieniędzy na badania sondażowe, a nastroje społeczne mogą też badać ludzie ze środowisk sympatyzujących z PiS. — Jak ktoś na zewnątrz robi badania i analizy, to dlaczego PiS miałoby z nich nie skorzystać? — pyta nasz rozmówca.
Teraz te spotkania odbywają się skrycie. Gdy PiS było u władzy, wyglądały inaczej. — Kiedyś się odbywały w siedzibie PiS albo w Sejmie, teraz są spotkania na mieście — mówi były uczestnik tych zebrań.
Inny wówczas bywalec, dziś bardzo daleki od PiS: — Marek Kuchciński kompletnie się nie nadawał na lidera takich spotkań. Nie miał żadnego autorytetu i słusznie go nie miał, bo nie miał też kompetencji.
Ale miał przy sobie — cenionego w środowisku PiS — dr. Tomasza Żukowskiego. Ten sam o sobie pisze, że bywał ekspertem w kampaniach wyborczych i współpracował z PiS. Był też doradcą prezydenta Lecha Kaczyńskiego i Kuchcińskiego, gdy ten był marszałkiem. Do dziś jest w orbicie PiS.
„Maślarze” rządzą
Nowogrodzka zrezygnowała z usług swoich jeszcze do niedawna profesorskich tuzów: Ryszarda Legutki i Zdzisława Krasnodębskiego. Do 2024 r. byli posłami do Parlamentu Europejskiego, ale prezes zaoferował im tak słabe miejsca na liście PiS, że stracili mandaty.
Profesor Legutko skupia się teraz raczej na pisaniu o Sokratesie, a nie na doradzaniu PiS. Profesora Krasnodębskiego też nie ma już w bliskim zapleczu Nowogrodzkiej. Dwa lata temu prezes Kaczyński upokorzył strasznie zwłaszcza Legutkę — usunął go z funkcji szefa delegacji PiS w PE i zastąpił Dominikiem Tarczyńskim. Do dziś prezes lubi czasami cytować tych dwóch profesorów w wystąpieniach publicznych i powoływać się na ich autorytet, ale nie odgrywają już politycznej roli. Kaczyński nie potrzebował akademików, ale żołnierzy.
Profesorowie, którzy są politykami, to coraz węższe grono w środowisku PiS. Jest prof. Zbigniew Rau — były szef MSZ trząsł się przed Kaczyńskim, gdy był ministrem. I do ostatniego dnia nie spodziewał się, że Rosja zaatakuje Ukrainę w 2022 r.
Profesor Ryszard Terlecki wypadł z bliskiego kręgu Kaczyńskiego. To widać gołym okiem: w pierwszym rzędzie ław w Sejmie po prawicy prezesa ustąpił miejsca Czarnkowi, a sam przesiadł się do czwartego rzędu. Najbardziej wpływowi dziś profesorowie i doktorzy w PiS to dr Tobiasz Bocheński, prof. Przemysław Czarnek i dr Patryk Jaki. Czyli „maślarze”.