Zobaczenie moai, znajdujących się na Wyspie Wielkanocnej, jest dla wielu z nas niespełnionym marzeniem — w końcu Rapa Nui jest jednym z najbardziej oddalonych od cywilizacji miejsc na Ziemi. Naukowcy opracowali jednak sposób na to, by móc obejrzeć te kultowe rzeźby w zaciszu własnego domu.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Jest to możliwe dzięki nowej, interaktywnej rekonstrukcji Rano Raraku — krateru, z którego wydobyto większość gigantycznych posągów. Rekonstrukcja pozwala internautom wirtualnie zbliżyć się do słynnych moai stojących na wyspie. Model został stworzony przez międzynarodowy zespół badaczy, pracujących pod kierownictwem naukowców ze State University of New York. Zespół początkowo wykorzystał drony do zrobienia aż 22 tys. zdjęć kamieniołomu, które następnie połączono w model 3D.
— Dla archeologa taki kamieniołom jest niczym archeologiczny Disneyland — powiedział autor artykułu i profesor Uniwersytetu Binghamton, Carl Lipo. — Ma w sobie wszystko, co można sobie wyobrazić na temat budowy moai, ponieważ to właśnie tam wykonywano większość konstrukcji. To miejsce od zawsze było skarbem informacji i dziedzictwa kulturowego, jednak jest ono niezwykle słabo udokumentowane.
Stworzenie modelu zostało zlecone przez grupę społeczności Rapa Nui tuż po pożarze, który przeszedł przez Rano Raraku w październiku 2023 r. Lokalna grupa chciała mieć pewność, że kamieniołom zostanie kompleksowo udokumentowany po to, by uniknąć trwałego uszkodzenia go w przyszłości.
Moai, które zostały wyrzeźbione przez lud Rapa Nui z rodzaju zestalonego popiołu wulkanicznego znanego jako „tuf” — są datowane na okres między 1250 a 1500 rokiem naszej ery. Największy posąg, Paro, ma ponad 10 metrów wysokości i szacuje się, że waży około 82 ton. Każdy z posągów przedstawia całe ciało, choć wiele z nich jest pochowanych po ramiona. Głowy moai są wyolbrzymione — jest to odzwierciedleniem polinezyjskiego wierzenia w świętość głowy i to, że to właśnie tam znajduje się duchowna energia jednostki.
Model 3D pozwala zobaczyć posągi moai z bliska
Szacuje się, że pierwotnie stworzono nawet 1000 posągów, choć obecnie istnieje ich mniej niż 900. Około 400 pozostało w kamieniołomie Rano Raraku, a reszta została przetransportowana i postawiona na kamiennych platformach zwanych ahu, znajdujących się na brzegu wyspy.
Nowy model pozwala internautom nie tylko przyjrzeć się z bliska moai nadal znajdujących się w Rano Raraku, ale daje im także możliwość obejrzenia różnych elementów kamieniołomu, który znajduje się w kraterze wulkanicznym — zbyt stromym i nierównym, by można było bezpiecznie po nim przejść.
— Model pozwala zobaczyć rzeczy, których nie moglibyśmy zobaczyć na żywo — wyjaśnił Lipo. — Możemy zobaczyć szczyty i boki kamieniołomu oraz wszelkiego rodzaju obszary, do których nigdy nie bylibyśmy w stanie się dostać.
Oprócz umożliwienia każdemu doświadczenia eksploracji Rano Raraku, dzieło naukowców zapewnia również badaczom model 3D, który mogą wykorzystać jako zasób akademicki.
— Jeżeli badacze chcą zobaczyć różne rodzaje rzeźbienia i inne rzeczy, teraz możemy powiedzieć im: proszę bardzo — dodał Lipo. — Dokumentujemy coś, co naprawdę musiało zostać udokumentowane, ale w sposób, który jest wszechstronny i możliwy do udostępnienia.
Jak podkreśla jednak zespół, opracowany przez nich model nie zastąpi doświadczenia zwiedzenia wyspy na żywo.
— Ludzie na wyspie obawiają się, że jeśli zbudujemy trójwymiarowe modele, turyści przestaną ich odwiedzać — powiedział Lipo. — Ja uważam jednak, że to tak naprawdę zainspiruje turystów do tego, aby tam pojechać… To niesamowity krajobraz, który można odwiedzić w prawdziwym życiu.
Naukowcy wykorzystali nowy model 3D do zbadania 30 różnych warsztatów w całym Rano Raraku. Wzór kamieniołomu i różne techniki, używane w zależności od miejsca są kolejnym dowodem na to, że rzeźbienie moai było zajęciem wielu niezależnych grup, a nie zbiorowym wysiłkiem nadzorowanym przez scentralizowanego wodza.
— Widzimy oddzielne warsztaty, które są dostosowane do różnych grup, intensywnie pracujących w swoich konkretnych obszarach — wyjaśnił Lipo. — Na podstawie tych konstrukcji można zobaczyć, że w różnych miejscach powstawały różne serie posągów, które były ustawiane obok siebie.
Model 3D Rano Raraku można obejrzeć online.
Odniesienie
Lipo, C. P., Hunt, T. L., Pakarati, G., Pingel, T., Simmons, N., Heard, K., Shipley, L., Keller, C., & Omilanowski, P. (2025). Megalithic statue (moai) production on Rapa Nui (Easter Island, Chile). PLOS ONE, 20 (11).
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.