W nocy z 27 na 28 listopada 1942 roku na Zamojszczyźnie rozpoczęły się masowe wysiedlenia miejscowej ludności. Pozbycie się setek tysięcy mieszkańców miało dać przestrzeń życiową niemieckim osadnikom.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Niemiecka akcja wysiedleńcza na Zamojszczyźnie została podjęta w ramach realizacji Generalnego Planu Wschodniego (Generalplan Ost) opracowanego w 1941 r. w Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy pod kierownictwem Heinricha Himmlera. Jego podstawą była nazistowska koncepcja zdobycia przestrzeni życiowej na wschodzie, rzekomo należącej się niemieckiej rasie panów. Okolice Zamościa wybrano nieprzypadkowo – urodzajna gleba oraz liczne obszary dworskie miały zachęcić do osiedlania się tutaj wysokich rangą oficerów SS. Był nawet pomysł, by Zamość przemianować na Himmlerstadt, ale ponieważ swojego miasta nie miał jeszcze Hitler, doszłoby do niezręczności i nazwy nie zmieniono.
Teren objęty planem rozciągał się na wschód od granic Trzeciej Rzeszy z 1939 r. – czyli od linii jeziora Ładoga na północy aż do Morza Czarnego na południu. W tym celu zamierzano wysiedlić i wyniszczyć większość zamieszkującej te ziemie ludności słowiańskiej (ok. 51 mln) oraz wymordować zamieszkujących te tereny Żydów (tzw. ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej w ramach akcji Reinhardt). W miejsce zabranych siłą Polaków władze Trzeciej Rzeszy zamierzały osiedlić 60 tys. kolonistów niemieckich przesiedlonych z Besarabii, Ukrainy, Bośni, Serbii, Słowenii, ZSRR oraz terytorium okupowanej Polski.
Pierwsze wysiedlenia nastąpiły w nocy z 27 na 28 listopada 1942 r. w Skierbieszowie oraz okolicznych wsi: Lipiny Nowej, Suchodębia, Sadów i Zawody. Wysiedlanym Polakom zezwalano tylko na zabranie bagażu podręcznego do 30 kg. Brutalnie rozdzielano rodziny i odbierano matkom dzieci. Wysiedleńców umieszczono w obozach przejściowych w Zamościu i Zwierzyńcu. Internowanych mieszkańców dzielono na cztery kategorie: osoby przeznaczone do „ponownego zniemczenia” kierowano do specjalnego obozu w Łodzi na dalsze badania rasowe; tych, których uznano za zdolnych do pracy przymusowej, wysyłano do Rzeszy lub na Wschód; osoby powyżej 60 lat niezdolne do pracy i odebrane rodzicom dzieci do lat 14 kierowano do tzw. wiosek rentowych w powiatach garwolińskim, mińskim, siedleckim i sokołowskim, czwartą grupą byli ludzie przeznaczeni do eksterminacji w KL Auschwitz i KL Lublin (Majdanek). Największy dramat przeżyły w dniach wysiedleń i pacyfikacji dzieci Zamojszczyzny. Dzielono je na grupy. Wyszukiwano te, które najbardziej swoim wyglądem zbliżone były do rasy niemieckiej. Potem przerzucano je w okolice Łodzi, szkolono i przekazywano do rodzin niemieckich. Był to pierwszy etap wysiedleń trwający do marca 1943 r.
Drugi etap wysiedleń (akcja Werwolf) rozpoczął się w czerwcu 1943 roku i objął kolejnych 171 wiosek. Łącznie wysiedleniami zamierzano objąć 696 osad, jednak wskutek sprzeciwu stawianego przez miejscową ludność oraz partyzantkę Batalionów Chłopskich, wspartą później przez Gwardię Ludową i Armię Krajową, akcję przerwano. W wyniku ataków polskiej partyzantki Niemcy zaczęli odnosić straty. Do największego starcia doszło 1 lutego 1943 r. pod Zaborecznem (pow. Tomaszów Lubelski) – ok. 250 partyzantów BCh pod dowództwem kpt. Franciszka Bartłomowicza rozgromiło w zasadzce 1 Zmechanizowany Batalion Żandarmerii liczący 600 ludzi. Straty niemieckie wyniosły ponad 100 zabitych i nieznaną liczbę rannych przy stratach polskich wynoszących jednego zabitego i dwóch rannych.
Zbrojny opór i niekorzystna dla Niemiec sytuacja na froncie wstrzymały wielką akcję wysiedleńczą, której skala była ogromna. Generalny Plan Wschodni przewidywał wysiedlenie kilkudziesięciu milionów Słowian z terenu Europy Środkowo-Wschodniej i Wschodniej w ciągu 20-30 lat po wygranej przez Trzecią Rzeszę wojnie. W ciągu pierwszych 10 lat planowano osiedlić 4 mln Niemców, potem kolejne 6 mln. Na szczęście nigdy do tego nie doszło, choć zdołano wysiedlić 110 tys. osób (w tym 30 tys. dzieci), osiedlając na ich miejsce 12 tys. kolonizatorów.
