Rycerz Zakonu Jana Pawła II odszedł, ale inni zostali. Krajowy Zasób Nieruchomości to wciąż setki posad w zarządach i radach nadzorczych dla ludzi z obozu poprzedniej władzy.
Bizancjum zostanie ukrócone. Umowy do prokuratora. Państwo dla obywateli, nie dla tłustych kotów! – zapowiedziała Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, ministra funduszy i polityki regionalnej, której podlega Krajowy Zasób Nieruchomości. Odwołała jego kierownictwo, złożyła zawiadomienie do prokuratora generalnego i rzecznika dyscypliny finansów publicznych.
Cztery miliardy
Krajowy Zasób Nieruchomości miał pomóc rozwinąć Mieszkanie plus – sztandarowy program poprzedniej władzy. Powstał w połowie 2017 roku, żeby pozyskiwać działki należące do skarbu państwa, na których mogłyby stanąć bloki z mieszkaniami o niskim czynszu. Przez pierwsze dwa lata w KZN niewiele się działo, brakowało przepisów, strategii i pieniędzy na działki. Za to z każdym rokiem było ich więcej na pensje (w kilka lat ich koszty wzrosły o niemal 500 proc.), samochody służbowe, a nawet comiesięczny dodatek na lunch.
Sygnatariusze aktu erekcyjnego nowej spółki na konferencji prasowej po ogłoszeniu powstania spółki SIM KZN Pomorze, Malbork, 28 września 2021 r
Foto: Piotr Wittman/PAP / PAP
Krajowy Zasób Nieruchomości ma siedzibę na warszawskim Nowym Świecie, cztery departamenty, udziały w 47 spółkach. 44 z nich to SIM-y: Społeczne Inicjatywy Mieszkaniowe, w których współudziałowcami jest ponad 490 gmin. Aby objąć udziały, każda z gmin wpłacała 3 mln zł, a później często szły kolejne milionowe transze. SIM-y zaczęły powstawać trzy lata temu, miały być przełomem. Zapowiadano budowę całych osiedli, w sumie powstać miało kilkadziesiąt tysięcy mieszkań. Licząc aporty i dotacje, na SIM-y poszło już ok. 4 mld zł. Stanął jeden blok, w Lęborku. W dodatku TBS (Towarzystwa Budownictwa Społecznego), a nie SIM.
– Podejrzewałem, że to będzie ściema, a nie budowa mieszkań. Wolałbym, żeby nasze miasto nie wchodziło w spółkę z Krajowym Zasobem Nieruchomości, ale zdawałem sobie sprawę, że odmowa natychmiast spotkałaby się z atakiem PiS – mówi senator Ryszard Brejza, który do jesieni ubiegłego roku był prezydentem Inowrocławia. – Gdybyśmy nie przystąpili do spółki, w kółko byśmy słyszeli, że gdy tak dramatycznie brakuje mieszkań, my gardzimy szansą, jaką nam daje dobry rząd i zły prezydent miasta ze złymi radnymi nie chcą z rządem współpracować. Radni przyjęli więc uchwałę o przystąpieniu do spółki – opowiada Brejza.
W 2021 roku Inowrocław wraz z 15 innymi gminami z okolic Bydgoszczy weszli do spółki z Krajowym Zasobem Nieruchomości, każda ze swoimi pieniędzmi. Miało powstać ponad tysiąc mieszkań. Dotąd nie oddano żadnego. – Niestety, sprawdziły się moje przeczucia. Większa część aktywności KZN to było przyjmowanie pieniędzy – mówi senator Brejza. Inowrocław przelał już w sumie ponad 6,4 mln zł, które w tym celu dostał z funduszy rządowych. Inne też natychmiast przelewały to, co dostawały na budowę mieszkań. – W zasadzie byliśmy tylko przekaźnikiem pieniędzy. Stworzono dość cwaną konstrukcję do przepływu środków – mówi senator Brejza.
Gmina, która wchodziła do spółki z KZN, występowała z wnioskiem o pieniądze z Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa, który stworzono jako formę „wsparcia gmin w prowadzeniu polityki mieszkaniowej w warunkach pandemii COVID-19”.
Wnioski trzeba było adresować do Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii, ale składać do Krajowego Zasobu Nieruchomości. Opiniował je prezes KZN.
– Jak tylko otrzymywaliśmy pieniądze, musieliśmy je jak najszybciej przekazać na konto spółki, którą stworzyliśmy z KZN i w której to spółce KZN ma swoich ludzi. Trudno było nie odnieść wrażenia, że powstał system, w którym samorządy były po to, żeby sprawnie przepływały pieniądze z rządu do spółek – mówi senator Brejza. I dodaje, że choć każda gmina ma w radzie nadzorczej swojego przedstawiciela, to KZN ma tam często aż kilku swoich ludzi.
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, minister funduszy i polityki regionalnej, oraz wiceprezesi KZN Łukasz Bałajewicz i Arkadiusz Borek podczas konferencji prasowej, Warszawa, 3 stycznia 2024 r.
Foto: Leszek Szymański/PAP / PAP
Darowizny
Do końca ubiegłego roku Krajowym Zasobem Nieruchomości kierował Arkadiusz Urban. Zarabiał miesięcznie prawie 34 tys. zł brutto. Dawniej związany z ZChN i AWS, później działał w Porozumieniu Gowina. Po rozłamie w 2021 roku zaczął z Adamem Bielanem budować nową partię. Jak tylko został wiceprezesem Republikanów, trafił do KZN. Po nim przychodzili kolejni porzucający Gowina albo ich protegowani. Jednym z wiceprezesów KZN został Piotr Ziubroniewicz – człowiek Marcina Ociepy, wiceszefa MON. Drugim Jakub Pyżanowski, wcześniej szef okręgu koszalińskiego Porozumienia Gowina, a później republikanin Bielana. Obydwaj brali co miesiąc po 31 tys. zł brutto.
Pyżanowski był wcześniej prezesem Zarządu Obiektów Sportowych w Koszalinie, odszedł po kontroli NIK, która wytknęła, że w wyniku złego zarządzania trzeba było zmieniać projekt ośrodka wodno-rekreacyjnego, jego wykonawcę, budowa się przeciągała, koszt wzrósł o ponad 13 mln zł. Mimo tak druzgocącego raportu NIK Pyżanowski znalazł się KZN. Trafiła tu też Marcelina Rafińska, znajoma posła Łukasza Mejzy, dawniej jego asystentka, prywatnie związana z Franciszkiem Przybyłą, który namawiał rodziców śmiertelnie chorych dzieci na niesprawdzoną, a bardzo kosztowną terapię.
Ludzie Bielana i ci, którzy są blisko trzymających z Bielanem dostawali posady bezpośrednio w KZN albo w spółkach, które KZN tworzył z gminami. Prezesem SIM Południe w Przemyślu jest Adam Drozd, radny sejmiku podkarpackiego, który w 2022 r. został szefem tamtejszych republikanów. Do rady nadzorczej SIM Pomorze trafili Leszek Malewski z komisji rewizyjnej republikanów, a także Cezary Baszko – syn byłego posła Partii Republikańskiej Mieczysława Baszki.
Na związane z KZN Społeczne Inicjatywy Mieszkaniowe poszło już ok. 4 mld zł. Zbudowano jeden blok, w Lęborku. Za to wydatki na pensje w KZN wzrosły w kilka lat o 500 proc.
Czerpać z Zasobu i SIM-ów chcieli nie tylko ci, którym partia pomogła się tu znaleźć, ale sama partia Bielana. Wirtualna Polska dotarła do listy darowizn z 2022 roku, z której wynika, że republikanie, którzy wtedy zaczęli zajmować stanowiska we władzach KZN i Społecznych Inicjatywach Mieszkaniowych, odwdzięczali się partii. Roman Niesiobędzki, który pod koniec marca 2022 r. został prezesem SIM Północne Mazowsze, pod koniec kwietnia przelał na partię 7,7 tys. zł. W kwietniu prezesem SIM Śląsk Północ została Agnieszka Związek i już w następnym miesiącu przelała 10 tys. zł. Alina Wadoń z SIM Śląsk 5 tys., a Jakub Pyżanowski w sumie 9 tys. zł.
Okulary balistyczne
W województwie łódzkim w spółkę z KZN w czerwcu 2021 roku weszło osiem gmin. Miało w nich powstać 650 mieszkań, w budowie jest 16 – jeden mały blok w Bełchatowie. Koszt budowy bloku: 5,5 mln. zł. Tymczasem funkcjonowanie spółki tylko przez pierwsze półtora roku kosztowało 2 mln zł. Większość poszła na wypłaty dla zarządu i rady nadzorczej, która liczy 11 osób.
Spółka, którą łódzkie gminy zawiązały z KZN, ma siedzibę w Radomsku, portal radomszczanska.pl niedawno ją prześwietlił. Okazało się, że w ciągu jednego roku prezesa zmieniano trzy razy – pierwszy zdążył zarobić ponad 90 tys. zł, drugi 40 tys., trzeci 22 tys. zł. Zatrudniono dwóch kierowników, do tego specjalistę ds. inwestycji, specjalistę ds. kancelaryjnych. Spółka podpisała też umowę z analitykiem finansowym, kancelarią podatkową, trzema kancelariami prawnymi.
– Pieniądze, które mogłyby iść na budowę mieszkań, są przejadane – mówi senator Brejza.
Bartosz Romowicz, poseł Polska 2050, do niedawna burmistrz Ustrzyk Dolnych, porównuje SIM-y do stajni Augiasza. Twierdzi, że powinno się je rozwiązać, a z pewnością we wszystkich przeprowadzić audyt. Ustrzyki są jednym z udziałowców spółki SIM Południe, więc miał okazję z bliska przyjrzeć się, jak to działa. Pod koniec roku podczas sejmowej komisji samorządowej opowiadał, że KZN powciskał do spółek prezesów z politycznego rozdania, którzy mają służbowe samochody, wynagrodzenie, a do każdej pracy wynajmują zewnętrznych ekspertów. Rady nadzorcze biorą pieniądze, choć przecież nic nie robią, nie budują.
Arkadiusz Urban, który do końca ubiegłego roku zarządzał KZN, w zasadzie nieruchomościami też zajmował się chyba niewiele. Na stronach KZN nie ma profesjonalnych analiz, raportów. Zamiast tego są informacje, że prezes Urban w imieniu Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych pojechał przekazać funkcjonariuszom Straży Granicznej kupione za 25 tys. zł latarki i gogle balistyczne. Innym razem chwalił się, że podpisał z Wojskowym Instytutem Techniki Pancernej i Samochodowej porozumienie o wzmacnianiu zdolności obronnych RP. A z gen. Wiesławem Kukułą porozumienie jeszcze szersze – o wymianie informacji i doświadczeń, współpracy szkoleniowej,
Urban należy do Zakonu Rycerzy Jana Pawła II, którego zasadniczym celem nie jest walka, tylko – jak podaje zakon na swojej stronie – formacja katolickich mężczyzn przez stawianie za wzór Świętego Jana Pawła II, „który swoim świadectwem pokazywał, jak harmonijnie można łączyć męskość i świętość”. Urban, gdy był prezesem, często pojawiał się w mediach – czasami udzielał wywiadu jako prezes Krajowego Zasobu Nieruchomości, innym razem jako prowincjał Zakonu Rycerzy Jana Pawła II.
Części garderoby i włosy
W marcu ubiegłego roku ktoś z pracowników nie wytrzymuje, wysyła list otwarty do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, żeby zainteresowała się tym, co się dzieje w KZN za czasów prezesa Urbana. Treść listu ujawnia portal interia.pl. Są w nim nie tylko narzekania na sposób i formę zarządzania firmą, mobbing, „szereg wykroczeń natury prawnej”, ale też opis alkoholowych libacji w biurze. W libacjach – jak twierdzą autorzy listu – biorą udział faworyzowane pracownice, a po zabawie sprzątać muszą pracownice niefaworyzowane. „Sprzątanie polega m.in. na wyrzuceniu pustych butelek po alkoholach oraz uprzątnięciu zgubionych przez pracownice KZN biorące udział w imprezie części biżuterii, garderoby lub wyrwanych włosów” – twierdzą autorzy listu. Dodają, że zdarzało im się widzieć prezesa w sytuacjach intymnych. A faworyzowane pracownice otrzymywały propozycje wyjść do drogich restauracji, na koncerty czy wernisaże. W liście są też zarzuty dotyczące łamania dyscypliny finansów, autorzy twierdzą, że pracownicy działu Zamówień Publicznych są przymuszani do zamawiania towarów i usług u zaprzyjaźnionych firm i partnerów. „KZN w ciągu ostatnich 18 miesięcy dokonał rekordowej liczby odstąpień od regulaminu zamówień publicznych” – poinformowano w liście.
Po ujawnieniu listu Grzegorz Puda, ówczesny minister funduszy i polityki regionalnej, zapowiedział kontrolę.
Gdy w KZN pytamy, czy się odbyła i co wykazała, dowiadujemy się, że wysłano pracownikom mejla z informacją, że mogą złożyć oświadczenie w sprawie zarzutów, jakie pojawiły się w liście – mobbingu, dyskryminacji, innych nieetycznych zachowań. Nikt nie złożył.
Kolejne gminy wchodziły w spółki z Krajowym Zasobem Nieruchomości, a w nich już byli nie tylko ludzie Bielana. SIM KZN Południowe Podlasie tworzy 15 gmin. KZN wkłada do spółki pół miliona, a każda z gmin po trzy mln, które – jak we wcześniejszych przypadkach – przepływają z rządowego funduszu przez samorząd do spółki. Prezesem zostaje Dariusz Litwiniuk, radny Zjednoczonej Prawicy w Białej Podlaskiej oraz kierownik filii urzędu marszałkowskiego w tym mieście. Przy uroczystym zawiązaniu współpracy z KZN jest senator Grzegorz Bierecki. Jego syn Dominik wchodzi do rady spółki. A także Renata Stefaniuk, żona posła PiS Dariusza Stefaniuka, blisko związanego z Biereckim. Oraz Agnieszka Kulicka, dawna współpracownica Stefaniuka. Jest też Kamil Paszkowski, były dyrektor biura senatora Biereckiego i Radosław Kozak, były współpracownik tego biura.
Siedziba spółki SIM KZN Południowe Podlasie mieści się w Białej Podlaskiej przy ul. Francuskiej 136. Pod tym samym adresem jest biuro senatorskie Biereckiego, poselskie Stefaniuka, a także biuro Jacka Sasina. Pełnomocnictwo do zarejestrowania spółki dostaje mieszcząca się tam kancelaria Jedliński Bierecki i Wspólnicy.